॥ श्रीधरस्वामीकृत ॥

॥ श्रीहरिविजय ॥

॥ अध्याय दुसरा ॥

अवताराची पूर्वतयारी, कंसाचा हिंसाचार -


श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीकेशवाय नमः ॥
जय जय यदुकुळकमळदिनकरा । दुरितकाननवैश्वानरा ।
दितिसुतमर्दन्समरधीरा । इंदिरावरा गोविंदा ॥१॥
द्विसहस्रवक्‍त्र द्विसहस्रनयन । तो अनंत बोलका विचक्षण ।
रसना जाहल्या चिरोन । दोन सहस्र तयाच्या ॥२॥
मग लाजोनि चक्षुःश्रवा । शय्या तुझी जाहला रमाधवा ।
निगम बोलका बरवा । नेति म्हणोनि तटस्थ ॥३॥
व्यासवाल्मीककींच्या शिणल्या गती । तटस्थ राहिला बृहस्पती ।
पंचाननाची कुंठित मती । गुण तुझे वर्णावया ॥४॥
तुझे गुणलक्षण चिदाकाश । तेथें व्यासादिक उडती राजहंस ।
भेदीत गेले आसमास । ज्यांच्या मतीस सीमा नाहीं ॥५॥
त्यांच्या पाठीमागें शलभ । भेदीत गेले जी नभ ।
त्यांची गति न ठाके स्वयंभ । परी आत्मशक्ती उडावें ॥६॥
न कळोनि निराळाचा अंत । शक्तीऐसें द्विज क्रमीत ।
तैसा हरिप्रताप अद्‌भुत । परी यथामति वर्णावा ॥७॥
नृपें अर्गजाचें गृह केलें । दुर्बळें मृत्तिकेचें रचिलें ।
परी साउलीचें सुख न्यून आगळें । नसेचि जैसें सर्वथा ॥८॥
म्हणोनि श्रीहरीचे गुण । वर्णावे सांडूनि अभिमान ।
आतां ऐसें पूर्वानुसंधान । पूर्वाध्यायीं काय जाहलें ॥९॥
पृथ्वी प्रजा ऋषिजन । कमलोद्‌भवासी आले शरण ।
आक्रोशें करिती रुदन । पीडिलें जाण दैत्यांनीं ॥१०॥
इंद्रादि देव प्रजा समस्ता । सवें घेऊनि चालिला विधाता ।
जेथें असे आपुला जनिता । क्षीराब्धिशायी सर्वेश ॥११॥
क्षीराब्धीचा महिमा देखतां दृष्‍टीं । वर्णितां न सरे वर्षें कोटी ।
तेथें सर्वांसमवेत परमेष्ठी । पैलतीरीं उभा ठाके ॥१२॥
त्या क्षीराब्धीचें मध्यपीठ । तेथें प्रभाकर विशाल बेट ।
लक्षानुलक्ष गांवें सुभट । लांब रुंद शोभतसे ॥१३॥
तेथें निर्विकल्पवृक्ष लागले । चिदाकाश भेदूनि गेले ।
त्या छायेचें सुख आगळें । शिवविरिंचींसी दुर्लभ ॥१४॥
दिव्य नवरत्‍नीं विराजित । मध्यें मंडप शोभिवंत ।
लक्ष योजनें लखलखित । ओतप्रोत तितुकाचि ॥१५॥
सूर्यप्रभेसी आणिती उणें । ऐसे जेथें प्रभामय पाषाण ।
गरुडपाचूंच्या ज्योती पूर्ण । प्रभामय विराजती ॥१६॥
पद्मरागाचे तोळंबे स्वयंभ । वरी दिव्य हिर्‍यांचे खांब ।
निळ्यांची उथाळीं सुप्रभ । उपमा नाहीं तयांतें ॥१७॥
जें कां जांबूनद सुवर्ण । त्याचीं तुळवटें लंबायमान ।
आरक्त माणिकांचे दांडे जाण । सरळ सुवाड पसरिले ॥१८॥
शुद्ध पाचूंच्या किलच्या वरी । अभेदें जोडिल्या कळाकुसरी ।
दिव्य मुक्तांचा पंक वरी । अक्षय दृढ जडिलासे ॥१९॥
जैसे पंक्तीं बैसले गभस्ती । तैशा चर्या समान झळकती ।
नाना चक्रें ओप देती । दिव्य रत्‍नें अनेक ॥२०॥
मध्यें शिखराचा जो कळस । भेदूनि गेला महदाकाश ।
सहस्र सूर्यांचा प्रकाश । एकसरां तळपतसे ॥२१॥
निळ्याच्या मदलसा जडित । वरी मुक्तांचे राजहंस खेळत ।
रत्‍नपुतळ्या गात नाचत । असंख्यात प्रभा त्यांची ॥२२॥
दाही अवतार मूर्तिमंत । स्तंभांप्रती शोभले जडित ।
त्रैलोक्यरचना समस्त । प्रतिमा तेथें साजिर्‍या ॥२३॥
मंडपाचे अष्टकोनी ध्वज । सहस्रविजांऐसे तेजःपुंज ।
तळपतां तेणें सतेज । ब्रह्मांड समग्र जाहलें ॥२४॥
अनंत ब्रह्मांडांच्या स्थितिगती । रेखिल्या अनंत मूर्ती अनंत शक्ती।
त्या मंडपाची पाहतां स्थिती । चंद्र सूर्य खद्योतवत ॥२५॥
ऐसा मंडप लक्ष योजन । तितुकाच उंच रुंद चतुष्कोण ।
चिंतामणींचीं सोपानें पूर्ण । चहूंकडे सतेज ॥२६॥
तयावरी जो तल्पक । शुभ्र सतेज भोगिनायक ।
जैसा रजताचल निष्कलंक । असंभाव्य पसरला ॥२७॥
असंभाव्य ज्याचें शरीर । मंचक योजनें साठी सहस्र ।
चतुष्कोण मावे परिकर । निजांगींच शेषाच्या ॥२८॥
ठायीं ठायी उशा बहुवस । निजांगाच्या करी शेष ।
सहस्रफणांचीं छत्रें विशेष । प्रभा न माये निराळीं ॥२९॥
ऐसा शेष जाहला पलंग । वरी पहुडला श्रीरंग ।
लक्षार्ध योजनें अव्यंग । शेषशायी परमात्मा ॥३०॥
इंद्रनीळाचा मेरु पहुडला । कीं परब्रह्मरस ओतिला ।
भक्तांलागीं आकारला । नीलजीमूतवर्ण पैं ॥३१॥
योजनें पन्नास सहस्र । सगुण लीलाविग्रही श्रीधर ।
श्रोते म्हणती यास आधार । कोठें आहे सांग पां ॥३२॥
तरी ब्रह्मांडपुराणींची कथा अवधारा । नारद गेला होता क्षीरसागरा
तो पाहून आला सर्वेश्वरा ।भृगूचिया आश्रमाप्रती ॥३३॥
तेणें वर्णिलें हें ध्यान सुरेख । ऐका नारदमुखींचा श्लोक ।
पहुडला ब्रह्मांडनायक । क्षीरसागरीं कैसा तो ॥३४॥
श्लोक -
लक्षार्धयोजनोपेतं विग्रहं कामरुपिणम् ।
सर्वाश्चर्यमयं देवं शयानं शेषतल्पके ।१॥
टीका -
यालागीं लक्षार्ध योजनें प्रमाण । पहुडला नीलजीमूतवर्ण ।
कोटी मदन ओंवाळून । नखांवरुन सांडिजे ॥३५॥
घनश्याम कमलनयन । जें मायातीत शुद्ध चैतन्य ।
जें पूर्णब्रह्म सनातन । क्षीरसागरीं पहुडलें ॥३६॥
श्रीवत्सांकितभूषण । हृदयीं कौस्तुभप्रभा घन ।
मुक्तामाळा विराजमान । वैजयंती आपाद ॥३७॥
कल्पांतींचे सहस्र आदित्य । तैसी दिव्य मूर्ति प्रकाशवंत ।
परम जाज्वल्य कुंडलें तळपत । मकराकार उभयकर्णीं ॥३८॥
कल्पांतींच्या सहस्र विजा पूर्ण । तैसा मुकुटप्रकाश गहन ।
सरळ नासिक विशाळ नयन । धनुष्याकृति भृकुटिया ॥३९॥
अनंत ब्रह्मांडींचें सौंदर्य एकवटलें । संतापनाशक हें रूप ओतिलें ।
कीं कैवल्यसुख गोळा जाहलें । क्षीरसागरीं प्रत्यक्ष ॥४०॥
कौस्तुभतेजें क्षीरसागर । लखलखिला देदीप्यमान सुंदर ।
नाभि वर्तुळ गंभीर । बालदिवाकरप्रकाश जैसा ॥४१॥
शंख चक्र गदा पद्म । परम उदार घनश्याम ।
जो अनंत पुराण पुरुषोत्तम । पूर्णकाम सर्वेश ॥४२॥
चहूं भुजीं कीर्तिमुखें । मणगटीं हस्तकटकें सुरेखें ।
दशांगुलीं मुद्रिकांचें तेज फांके । असंभाव्य न वर्णवे ॥४३॥
नाभिस्थानीं दिव्य कमळ । त्यांत चतुर्मुख खेळे बाळ ।
सहस्र वरुषें कमलनाळ । शोधितां अंत न सांपडे ॥४४॥
सहस्र विजांचा एक भार । तैसा नेसला पीतांबर ।
त्या सुवासें अंबर । परिपूर्ण धालें हो ॥४५॥
हरितनूचा सुवास पूर्ण । जाय ब्रह्मांड भेदून ।
कटीं मेखला विराजमान । दिव्य रत्‍नीं झळकतसे ॥४६॥
माजी क्षुद्रघंटांची दाटी । अंगीं दिव्य चंदनाची उटी ।
श्यामवर्ण जगजेठी । चंदन जैसा वरी शोभे ॥४७॥
सांवळें सूर्यकन्येचें नीर । त्यावरी भागीरथीचें शुभ्र ।
कीं नीळवर्ण अंबर । त्यावरी चांदणें पौर्णिमेचें ॥४८॥
नभाचे गाभे काढिले । तैसे जानु-जघन शोभले ।
चरणीं तोडर खळाळे । वांकी नेपुरें रुणझुणती ॥४९॥
कोटी चंद्र एकवटले । चरणनखीं सुरवाडले ।
कीं स्वशरीराचीं करुनि दहा शकलें । दशांगुळीं जडिलीं हो ॥५०॥
दिव्य मुक्तपल्लव रुळत । ऐसा दुजा पीतांबर झळकत ।
पांघरलासे दीननाथ । शेषशायी परमात्मा ॥५१॥
अंगींच्या प्रकाशशिखा पूर्ण । जाती सप्तावरण भेदून ।
ज्याच्या श्यामप्रभेनें घन । अद्यापि सांवळा दिसतसे ॥५२॥
क्षीरसागरींचा श्याम प्रकाश पडला । तोचि हा नभासी रंग चढला ।
हेचि सुनीळता डोळां । अद्यापि वरी दिसतसे ॥५३॥
क्षीरसागरीं जगदुद्धार । मंदस्मितवदन सुंदर ।
दंतपक्तींच्या तेजें थोर । कोटिसूर्य प्रकाशले ॥५४॥
सर्व आनंदाचें सदन । मिळोनि ओतिलें हरीचें वदन ।
एवढी प्रभा देदीप्यमान । परी तीव्र नव्हे सर्वथा ॥५५॥
तें तेज शांत सोज्ज्वळ। तीक्ष्ण नव्हे परम शीतळ ।
परी स्थूळ दृष्‍टीचें बळ । पहावया तेथें चालेना ॥५६॥
तेथें प्रत्यक्ष लक्ष्मीसी दर्शन । आदर्शबिंबवत विधीसी जाण ।
माध्यान्हींचा सूर्य पूर्ण । तैसा ऋषीसी दिसतसे ॥५७॥
मानवी भक्तांचिये ध्यानीं । प्रगटे साक्षात येऊनी ।
यालागीं क्षीरसागरींचें रूप नयनीं । कोणासही न पाहवे ॥५८॥
ज्ञानदृष्‍टीं जे पाहत । त्यांसी जवळी आहे भगवंत ।
अभक्तांसी न दिसे सत्य । कोटी वर्षें शोधितां ॥५९॥
असो आतां त्या अवसरीं । क्षीरसागराच्या ऐलतीरीं ।
बद्धांजलि करुनि निर्धारीं । सुरवर उभे ठाकले ॥६०॥
पुढें मुख्य आधीं परमेष्ठी । इंद्रादि देव उभे त्यापाठीं ।
जयजयकाराच्या बोभाटीं । ऋषी गर्जती ते वेळीं ॥६१॥
ॐ नमो आदिनारायणा । लक्ष्मीनारायणा मनमोहना ।
महाविष्णु मधुसूदना । कैटभारी केशवा ॥६२॥
जय जय वैकुंठपीठविहारा । शेषशायी विश्वंभरा ।
पुराणपुरुषा रमावरा । धांवें त्वरें ये वेळीं ॥६३॥
जय जय वेदोद्धारका । कूर्मरुपा सृष्‍टिपाळका ।
नमो सकळदैत्यांतका । दीनरक्षका दीनबंधो ॥६४॥
जय जय हिरण्यकशिपुमर्दना । नमो त्रिविक्रमा बलिबंधना ।
ब्राह्मणकुलपालना । नमो श्रीधरा गोविंदा ॥६५॥
नमो पौलस्तिकुलकाननदहना । नमो मीनकेतनारिहृदयजीवना ।
नमो चतुर्दशलोकपालना । पीतवसना माधवा ॥६६॥
जय जय कमळनयना कमळावरा । कमळशयना कमळवक्‍त्रा ।
कमळनाभा कमळछत्रा। कमळधरा कमलाप्रिया ॥६७॥
जय जय विश्वपाळणा । विश्वव्यापका विश्वकारणा ।
विश्वमतिचालका विश्वजीवना । विश्वरक्षणा विश्वेशा ॥६८॥
जय जय लक्ष्मीकुचकुंकुमांका । जय सकळदेवविस्तारका ।
जय सकळदेवपालका । सकळदेवदीक्षागुरो ॥६९॥
नमो निर्जरललाटपट्टलेखना । नमो सनकसनंदनमनोरंजना ।
नमो दानवकुलनिकृंतना । भवभंजना भवहृदया ॥७०॥
नमो मायाचक्रचालका । नमो अज्ञानतिमिरांतका ।
नमो वेदरुपा वेदपालका । वेदस्थापका वेदवंद्या ॥७१॥
नमो भवगजपंचानना । नमो पापारण्यकुठारतीक्ष्णा ।
नमो त्रिविधतापदाह-शमना । अनंतशयना अनंता ॥७२॥
नमो दशावतारचरित्रचालका । नमो अनंतवेषधारका ।
नमो अनंतब्रह्मांडनायका । जयदुध्दारका जगत्पते ॥७३॥
नमो सर्गस्थित्यंतकारका । नमो कैवल्यपददायका ।
अज अजित सर्वात्मका । करुणालया सुखाब्धे ॥७४॥
नमो जन्ममरणरोगवैद्या । सच्चिदानंदास्वसंवेद्या ।
मायातीता जगद्वंद्या । भेदाभेदातीत तूं ॥७५॥
नमो षड्‌विकाररहिता । नमो सकलषड्‌गुणालंकृता ।
नमो अरिषड्‌वर्गच्छेदक प्रतापवंता । शब्दातीता निरंजना ॥७६॥
वृषभाचे नाकीं वेसणी । घालूनि भोवंडी अखंड धरणी ।
तैसे तुझ्या सत्तेंकरुनी । सकळ देव वर्तती ॥७७॥
तुझें शिरीं धररूनि शासन । वर्ततों तुझी आज्ञा पाळून ।
ऐसें असतां दैत्यीं विघ्न । पृथ्वीवरी मांडिलें ॥७८॥
कंसचाणूरादि दैत्य माजले । कालयवनें यज्ञ मोडिले ।
जरासंधें थोर पीडिलें । बंदी घातले धर्मिष्‍ठ नृप ॥७९॥
मारिले गाई ब्राह्मण । विष्णुभक्तां ओढवलें विघ्न ।
धर्म टाकिले मोडून । पृथ्वी संपूर्ण गांजिली ॥८०॥
ऐशियासी काय विचार । तूं दयार्णव जगदुद्धार ।
ऐसें बोलोनि विधि सुरवर । तटस्थरुप पाहती पैं ॥८१॥
तों क्षीरसागराहूनी । उठली अंतरिक्षध्वनी ।
नाभी नाभी म्हणोनी । चिंता मनीं करुं नका ॥८२॥
मी यादवकुळीं अवतार । घेऊन करीन दुष्‍टसंहार ।
तुम्हीं देव समग्र । यादव होऊनि येइंजे ॥८३॥
आणिक जे उपदेव सकळ । त्यांहीं गोकुळीं व्हावें गोपाळ ।
ऋषीं वत्स व्हावें सकळ । मी पाळून उद्धरीन ॥८४॥
धर्म समीर सहस्रनयन । अश्विनौदेव दोघे जण ।
यांहीं कुंतीउदरीं अवतरुन । भूमारहरण करावें ॥८५॥
बृहस्पतीनें व्हावें द्रोण । द्यावें पांडवांसी विद्यादान ।
अग्नीनें व्हावें धृष्टद्युम्न । पांचाळाचे निजयागीं ॥८६॥
कलह माजवावया आधीं । पार्वतीनें व्हावें द्रौपदी ।
लक्ष्मी रुक्मिणी त्रिशुद्धी । वैदर्भउदरीं अवतार ॥८७॥
बळिभद्र होईल संकर्षण । वसुदेव देवकी दोघेंजण ।
मी त्यांच्या पोटीं अवतरोन । करीन पावन तयांसी ॥८८॥
जें तीन जन्मपर्यंत । त्यांहीं तप केलें बहुत ।
तें फळा आलें समस्त । मी होईन सुत तयांचा ॥८९॥
ऐसी अंतरिक्षीं होतां ध्वनी । देवीं जयजयकार करुनी ।
नमस्कार साष्टांग घातला धरणीं । आनंद मनीं न समाये ॥९०॥
ते शब्द देवांसी कैसे वाटले । कीं सुखाचे सागर लोटले ।
कीं चातकासी ओळले । मेघ जैसे आकाशीं ॥९१॥
जन्मवरी दरिद्रें पीडिला । त्यासी धनाचा कूप सांपडला ।
कीं मरे तयासी जोडला । सुधासिंधु अकस्मात ॥९२॥
कीं जननी चुकोनि गेली । ते बाळकासी जैसी भेटली ।
कीं तृषाक्रांतें देखिली । भागीरथी अकस्मात ॥९३॥
कीं जन्मांधासी आले नयन । कीं रोगिया जोडलें दिव्य रसायन ।
कीं वणव्यांत जळतां पूर्ण । अद्‌भुत घन वर्षला ॥९४॥
कीं वांचवावया लक्ष्मण । हनुमंतें आणिला गिरि द्रोण ।
वानर सुखावले देखोन । तैसेच देव हर्षले ॥९५॥
कीं अयोध्येसी आला रघुनाथ । देखोनि आनंदला भरत ।
तैसेच देव समस्त । ब्रह्मानंदें कोंदले ॥९६॥
आनंद जाहला सकळां । देव पावले स्वस्थळा ।
चिंतेचा दुष्काळ गेला । सुखसोहळा थोर वाटे ॥९७॥
इकडे यदुवंशीं शूरसेन । त्यासी जाहलें पुत्रनिधान ।
आनकदुंदुभि नाम पूर्ण । वासुदेव तोचि जाण पां ॥९८॥
वसुदेवाच्या जन्मकाळीं । देवीं दुंदुभी वाजविल्या निराळीं ।
आनकदुंदुभि नाम ते वेळीं । वासुदेवासी ठेविलें ॥९९॥
दुंदुभी वाजवावयाचें कारण । याचे पोटीं वासुदेव आपण ।
अवतरेल हें जाणून । देवीं दुंदुभी वाजविल्या ॥१००॥
याचें उदरीं अवतरेल वासुदेव । म्हणोन नांव ठेवविलें वसुदेव ।
त्याचा आरंभिला विवाह । मथुरेमाजी गजरेंसीं ॥१०१॥
उग्रसेन मथुरानाथ । कंस दुरात्मा त्याचा सुत ।
परी तें पितृरेत नव्हे निश्चित । अन्यवीर्य मिसळलें ॥१०२॥
उग्रसेनाची स्त्री पतिव्रता । परमसात्विक शुचिस्मिता ।
एक दैत्य आला अवचिता । तेणें उचलोन ते नेली ॥१०३॥
अरण्यांत नेऊन बळें । सती भोगिली चांडाळें ।
मग दैत्य म्हणे ते वेळें । पुत्र तुज होईल ॥१०४॥
मग सती काय बोले बोल । तुझा पुत्र जो का होईल ।
त्यासी श्रीकृष्ण वधील । आपटोन क्षणमात्रें ॥१०५॥
सती देखोनि क्रोधायमान । दैत्य पळाला टाकून ।
त्यावरी कंस दुर्जन । पुत्र जाहला तोचि पैं ॥१०६॥
सदा पितयासी द्वेषी । देखों न शके मातेसी ।
यादवांसी उपहासी । संगतीसी राहूं नेदी ॥१०७॥
बापास मागें लोटून । स्वइच्छें राज्य करी आपण ।
विष्णुभक्त गाई ब्राह्मण । त्यासी आणूनि जिवें मारी ॥१०८॥
दैत्य जे कां दुष्‍ट दुर्जन । तेचि केले आपुले प्रधान ।
गांवांतून गेले सज्जन । अधर्म पूर्ण वर्तला ॥१०९॥
नरकींचे राहणार किडे । त्यांसी दुर्गंधीच बहु आवडे ।
विष्ठा देखोनि सुरवाडे । काक जैसा दुरात्मा ॥११०॥
जो मद्यपी दुर्जन । त्यासी नावडे तत्त्‍वज्ञान ।
दिवाभीतालागून । नावडे दिन सर्वथा ॥१११॥
शशी नावडे तस्करा । सत्संग नावडे पापी नरा ।
हिंसकाचिया अंतरा । दया कैंची उद्‌भवे ॥११२॥
कृपणासी नावडे धर्म । स्त्रीलुब्धा नावडे सत्कर्म ।
निंदकासी नावडे प्रेम । भजनमार्ग सर्वथा ॥११३॥
कीर्तन नावडे भूतप्रेतां । दुग्ध नावडे नवज्वरिता ।
टवाळासी तत्त्वतां । जपानुष्ठान नावडे ॥११४॥
तैसें कंसें मथुरेस केलें। धर्म सत्कर्म बुडालें ।
दैत्य अवघे मिळाले । कंसाभोंवते सर्वदा ॥११५॥
मुष्टिक आणि चाणूर । केशी प्रलंब अघासुर ।
जळासुर दुराचार । असुरासुर पापात्मा ॥११६॥
कागासुर आणिक खर । शल तोशल धेनुकासर ।
परम निर्दय अरिष्टासुर । व्योमासुर महाक्रोधी ॥११७॥
परम सुंदर लोकमान्या । उग्रसेनासी जाहली कन्या ।
देवकी नामें परम धन्या । सर्वलक्षणीं युक्त जे ॥११८॥
जैसा शुक्लपक्षींचा चंद्र । तैसा ते वाढे सुकुमार ।
देखोनियां उपवर । वसुदेव वर नेमिला ॥११९॥
निजभारेंसी शूरसेन । मथुरेसी आला करावया लग्न ।
सामोरे जाऊन कंस उग्रसेन । सीमांतपूजा त्या केली ॥१२०॥
परम सुंदर वसुदेव वर । पुढें भेरी धडकती चंद्रानना थोर ।
मुखद्वयाचे गंभीर । मृदंग वाद्यें गर्जती ॥१२१॥
मुखवायूचें लागतां बळ । सनया गर्जती रसाळ ।
झल्लरी टाळ घोळ । पणव ढोल गर्जती ॥१२२॥
तंत वितंत घन सुस्वर । चतुर्विध वाद्यांचा गजर ।
लोक पहावया येती समग्र । वसुदेव वर कैसा हें ॥१२३॥
जानवशासी घर । दिधलें विशाळ सुंदर ।
देवकप्रतिष्‍ठा करुनि सत्वर । लग्नघटिका घातली ॥१२४॥
मिरवत आणिला वसुदेव । अंबरीं हर्षले सकळ देव ।
याच्या पोटीं अवतरेल वासुदेव । सत्य शब्द हा एक ॥१२५॥
ज्याच्या पोटीं येईल जगज्जीवन । त्याची पूजा करी उग्रसेन ।
यथाविधि पाणिग्रहण । केलें बहुत आनंदें ॥१२६॥
दोन सहस्र दासी आंदण । दिधले लक्ष एक वारण ।
पवनवेगी तुरंग सहित आभरण । दोन लक्ष दीधले ॥१२७॥
मिरवावया दोघें वधूवरें । वरात काढिली कंसासुरें ।
रथावरी बैसविलीं ओहरें । आपण धुरे सारथी जाहला ॥१२८॥
पुढें होती वाद्यांचे गजर । दारुनळियांचे भडिमार ।
चंद्रज्योती चंद्राकार । तेजें अंबर प्रकाशे ॥१२९॥
आपण कंस जाहला सारथी । पुढें वेत्रपाणी लोकांस सारिती ।
रथ चालवावया वाव करिती । कंसाच्या चित्तीं सुख वाटे ॥१३०॥
तों अकस्मात तये वेळीं । देववाणी गर्जे निराळीं ।
लोक तटस्थ सकळी । वाद्यें राहिलीं वाजतां ॥१३१॥
म्हणे रे कंसा निर्दैवा । खळा धरितोसी बहुत हांवा ।
परी देवकीचा पुत्र आठवा । तुज वधील निर्धारें ॥१३२॥
ऐसें ऐकतां श्रवणीं । कंस दचकला अंतःकरणीं ।
म्हणे आतां कासयाची भगिनी । टाकूं वधोनि येधवां ॥१३३॥
वेणीसी देवकी धरिली । आसडोनि रथाखालीं पाडिली ।
जैसी रंभा ताडिली । शुंडादंडें वारणें ॥१३४॥
कीं कमळिणी सुकुमार । धक्का लागतां होय चुर ।
कीं शिरसफूल अरुवार । क्षणमात्रे कुंचुंबे ॥१३५॥
कंसें शस्त्र उपसिलें । देवकीच्या मानेवरी ठेविलें ।
करुणास्वरें ते वेळे । देवकी बोले बंधूसी ॥१३६॥
अरे तूं कंसा माझा बंधु प्रसिद्ध । काय देखिलासी सख्या अपराध ।
कां रे करितोसी माझा वध । बंधुराया सुजाणा ॥१३७॥
बा रे तूं माझ्या कैवारिया । कां कोपलासी कंसराया ।
म्हणोनि देवकी लागे पायां । करुणास्वरें रुदन करी ॥१३८॥
हिंसकें धरिली जेवीं गाय । कंठीं सुरी घाली निर्दय ।
कीं व्याघ्रें महापापियें । हरिणी ग्रीवें धरियेली ॥१३९॥
करुणास्वरें आक्रंदे सुंदर । परी न सोडीच दुराचार ।
विदेहकन्या नेतां दशकंधर । न सोडी जैसा दुरात्मा ॥१४०॥
देखोनि देवकीची करुणा । अश्रू आले जनांच्या नयना ।
परम खेद उग्रसेना । दुःखार्णवीं बुडतसे ॥१४१॥
म्हणे रे कंसा चांडाळा । कां वधिसी माझी वेल्हाळा ।
माझ्या गळ्याची चंपकमाळा । रुळत पडली भूतळीं ॥१४२॥
माज्या हृदयींचें दिव्य रत्‍न । लज्जापंकीं गेलें बुडोन ।
माझें सुढाळ मुक्त जाण । दावाग्नींत पडियेलें ॥१४३॥
माझी सुकुमार सुमनकळी । पडली जनांच्या पायांतळीं ।
कंबरीवरी पडली धुळी । म्लान मुख दिसतसे ॥१४४॥
तुटली शिरींची मुक्ताजाळी । विजवरा पडिला भूमंडळीं ।
वदनचंद्रा लागली धुळी । मुक्तें विखुरलीं कंठींचीं ॥१४५॥
जाहला एकचि हाहाकार । रडती समस्त नारीनर ।
रथाखालीं शूरसेनकुमर । उडी टाकोनि पातला ॥१४६॥
येऊन धरी कंसाचा हात । म्हणे स्त्री वधितां पाप बहुत ।
या पापासी नाहीं गणित । धर्मशास्त्रीं बोलिलें ॥१४७॥
एक रथभरी वधितां किडे । एक मेषवधाचें पाप घडे ।
शत मेष मारितां पडे । एक वृषभहत्या पैं ॥१४८॥
शत वृषभ वधिले । एक गोहत्येचें पाप घडलें ।
शंभर गोवधांहूनि आगळें । ब्रह्महत्येचें पाप पैं ॥१४९॥
शत ब्रह्महत्यांचें पाप जाण । एक स्त्रीहत्येसमान ।
कंसराया तूं परम सुजाण । स्त्रीदान मज देईं ॥१५०॥
कंस म्हणे इचा पुत्र देख । माझिया जीवाचा घातक ।
मी ईस वधीन आवश्यक । म्हणोनि शस्त्र उचलिलें ॥१५१॥
वसुदेव घेईं भाक । जो मज सुत होईल देख ।
तो तुज देईन निःशंक । त्रिवाचा हें सत्य पैं ॥१५२॥
भाक देऊनि ते वेळीं । सोडविली ते वेल्हाळी ।
अश्रु वाहती नेत्रकमळीं । अधोवदनें स्फुंदत ॥१५३॥
सोहळ्यामाजी अनर्थ । जैसें दुग्धामाजी सैंधव पडत ।
कीं दिव्य अन्नामाजी कालवत । विष महादुर्धर ॥१५४॥
कीं सुमनशेजे अरुवारीं । पहुडला दिव्य मंदिरीं ।
तों तें घर आंगावरी । अकस्मात पडियेलें ॥१५५॥
कीं द्रव्याचा घट लाधला । म्हणोनि कर आंत घातला ।
तों तेथें भुजंग प्रकटला । तेणें डंखिलें क्षणमात्रें ॥१५६॥
साधावया जातां निधान । तों विवशी पडे गळां येऊन ।
कीं उपजतां वैराग्यतत्त्वज्ञान । प्रारब्ध आडवें धांवत ॥१५७॥
तैसें कंसें केलें ते वेळा । कैंचे साडे कैंचा सोहळा ।
भगिनी शालक उभयतांला । बंदिशाळे रक्षिलें ॥१५८॥
शृंखला घालून उभयतांप्रती । रक्षण दृढ ठेवी भोंवतीं ।
जैसे चंदनासी रक्षिती । महाभुजंग सर्वदा ॥१५९॥
ऐसी कंसें केली करणी । तंव देवकी जाहली गर्भिणी ।
परम चिंता वाटे मनीं । तंव ते प्रसूत जाहली वो ॥१६०॥
जाहला प्रथमचि पुत्र । परम सुंदर सुनेत्र ।
बाळ घेऊनि पवित्र । मुख पाहिलें वसुदेवें ॥१६१॥
मग वसुदेव बोले वचन । बाळा तुजला आलें रे मरण ।
देवकीचे आंसुवें नयन । भरले तेव्हां सद्गद ॥१६२॥
वसुदेव म्हणे प्रणाम । कंसासी दिधलें भाकदान ।
देवकी म्हणे नेऊन । अवश्य द्यावें स्वामिया ॥१६३॥
वसुदेवें उचलिलें बाळ । भडभडां वाहे अश्रुजळ ।
तों कंसासी कळलें तात्काळ । आणवी बाळ क्षणमात्रें ॥१६४॥
तों देवकी म्हणे वसुदेवा । तुम्हीं पुत्र तेथें न्यावा ।
जरी कृपा आली बंधुवा । तरी एवढें सोडील ॥१६५॥
बाळ घेवोनि वसुदेव चालिला । परम मुखचंद्र उतरला ।
पायीं तैसीच शृंखला । वाजे खळखळां चालतां ॥१६६॥
श्मश्रुकेश बहु वाढले । नखांचे गुंडाळें वळलें ।
आंग परम मळलें । शेणें घोळिलें मुक्त जैसें ॥१६७॥
कीं केतूनें व्यापिला दिनकर । कीं राहूनें आच्छादिला क्षीराब्धिपुत्र ।
तैसा वसुदेव पवित्र । जातां दिसे म्लान पैं ॥१६८॥
मागें पुढें रक्षिती सेवक । कंसापाशीं आणिलें बाळक ।
रायापुढें ठेविलें देख । शूरसेनसुतें ते वेळीं ॥१६९॥
बाळक सुंदर देखिला । कंसासी स्नेह दाटला ।
मग प्रधानासी ते वेळां । काय बोलिला कंस तो ॥१७०॥
म्हणे जो आठवा होईल सुत । तोचि आमुचा शत्रु निश्चित ।
हे कासया वधावे सात । याचे यास असोत हे ॥१७१॥
कंस म्हणे वसुदेवा । हा आपुला तुम्हीं बाळ न्यावा ।
मुख्य आम्हांसी आठवा द्यावा । तो मीच वधीन स्वहस्तें ॥१७२॥
ऐसें ऐकतांचि उत्तर । परतला शूरसेनकुमार ।
मनीं म्हणे नवल थोर । खळासी उपजला सद्‌भाव ॥१७३॥
म्हणे गोड कैसें जाहलें हालाहल । जातवेद कैसा जाहला शीतळ ।
पन्नगाच्या मुखींचें गरळ । सुधारसतुल्य जाहलें ॥१७४॥
पाषाणाचें हृदय द्रवलें । वृश्चिकें साधुपण धरिलें ।
कंटकशेजे निवालें । आंग आजी वाटतें ॥१७५॥
मद्यपियासी उपजलें ज्ञान । हिंसक जाहला दयाघन ।
महाकृपणें सकल धन । दान आजि दीधलें ॥१७६॥
व्याघ्रें धरिली आजि शांती । खळासि उपजली हरिभक्ती ।
वज्रधार निश्चिती । नम्र आजि वाटतसे ॥१७७॥
वसुदेव वेगें ते वेळे । प्रवेशला हो बंदिशाळे ।
देवकीपाशीं बाळ दिधलें । सांगितलें वर्तमान ॥१७८॥
देवकीसी संतोष वाटला । जैसा प्राण जातां परतला ।
तंव तो नारद ते वेळां । येतां जाहला कंससभे ॥१७९॥
नारदातें कंसें पूजिलें । सकळ वर्तमान निवेदिलें ।
नारद म्हणे भुललें । चित्त कां तुझें कंसराया ॥१८०॥
तुवां सोडिलें वसुदेवसुता । परि तुझा शत्रु कोणता ।
आठांपासून उफराटें गणितां । तरी पहिलाच शत्रु तुझा ॥१८१॥
दुसरा कीं तिसरा चौथा । शत्रु तुझा रे तत्त्वतां ।
आठांमध्यें तुझ्या घाता । प्रवर्तेल कोण तो न कळे ॥१८२॥
ऐकोन ब्रह्मसुताचें वचन । कंसें तुकाविली मान ।
सरडा कंटकवृक्षीं बैसोन । ग्रीवा जैसी हालवी ॥१८३॥
नारद हितशत्रु होय । हित सांगोन करवी क्षय ।
बाळहिंसा करितां पाहें । अल्पायुषी होय तो ॥१८४॥
कुलक्षय होऊनि राज्य बुडे । ऐसे नारद सांगे निवाडे ।
कंसासी ते बुद्धि आवडे । म्हणे बरवें कथिलें जी ॥१८५॥
कंस क्रोधें धांविन्नला । बंदिशाळेमाजी आला ।
जैसा तस्कर संचरला । धनाढ्याचें निजगृहीं ॥१८६॥
कीं देवघरीं रिघे श्वान । कीं मूषकबिळीं व्याळ दारुण ।
कीं होमशाळेमाजी मळिण । अत्यंज जैसा पातला ॥१८७॥
कीं हरिणीचें पाडस सुकुमार । न्यावया आला महाव्याघ्र ।
कीं गोवत्स देखोनि सुंदर । वृक जैसा धांविन्नला ॥१८८॥
ऐसा बंदिशाळेमाजी आला । देवकीसी काळच भासला ।
बाळ हृदयीं दृढ धरिला । आच्छादिला निजपल्लवें ॥१८९॥
कोठें गे कोठें बाळ । म्हणोनि बोले चांडाळ ।
देवकी म्हणे तूं स्नेहाळ । बंधुराया सुजाणा ॥१९०॥
ओंटी पसरी म्लानवदन । येवढें दे मज पुत्रदान ।
म्हणोनि धरिले चरण । निर्दयाचे तेधवां ॥१९१॥
कंसें बळें हात घालूनी । बाळ धरिला दृढ चरणीं ।
येरी आरडत पडे धरणीं । केळी जैसी चंडवातें ॥१९२॥
द्वारीं होती चंड शिळ । तिजवरी निर्दयें आपटिलें बाळ ।
तें छिन्नभिन्न जाहलें तात्काळ । पक्व फळासारिखें ॥१९३॥
दुर्जनासी कैंची दया । वाटपाड्यासी कैंची माया ।
उपरति पैशून्यवादिया कदाकाळीं नव्हेचि ॥१९४॥
ऐसें मारूनि तें बाळ । निघोन गेला कंस खळ ।
मागुती गरोदर झाली ते वेल्हाळ । दुसर्‍यानें प्रसूत जाहली ॥१९५॥
स्वयें येऊन आपण । तेंही मारिलें आपटून ।
तिसरें जाहलें सगुण । तेंही मारिलें क्षणार्धें ॥१९६॥
चौथें पांचवें सहावें नेटें । तेंही लाविलें मृत्युवाटे ।
वसुदेवाचें दुःखें हृदय फुटे । म्हणे कर्मं मोठें दुर्धर ॥१९७॥
कंसें सहा गर्भ वधिले । पाप असंभाव्य सांचलें ।
गाई विप्र भक्त गांजिले । थोर मांडिलें पाप पैं ॥१९८॥
आतां श्रीहरि क्षीरसागरीं । यावरी कैसा विचार करी ।
तें कथाकौतुक चतुरीं । सेविजे सादर होवोनियां ॥१९९॥
श्रीकृष्णकथाकमळ सुकुमार । सज्जन श्रोते त्यावरी भ्रमर ।
माजी पद्यरचना केसर । अतिसुवासें सेविजे ॥२००॥
कीं कृष्णकथा दुग्ध सुरस । सज्जन तुम्ही राजहंस ।
सेवा होवोनि सावकाश । निद्रा आळस टाकूनियां ॥२०१॥
कीं हे कथा सुधारस सुंदर । तुम्ही संत श्रोते निर्जर ।
हें अमृतपान करिता दुर्धर । जन्ममरण तुटे पैं ॥२०२॥
स्वर्गींचें अमृत देव प्राशिती । तो नाश पावती कल्पांतीं ।
त्यांसी आहे पुनरावृत्ती । जन्मपंक्ति सुटेना ॥२०३॥
तैसी नव्हे ही कथा । पुनरावृत्ति नाहीं कल्पांता ।
ब्रह्मानंदपद ये हाता । तेथींच्या अर्था पाहतां हो ॥२०४॥
ब्रह्मानंदकृपेच्या बळें । हें ग्रंथजहाज चाले ।
भक्तीचें शीड वरी लाविलें । दयावातें फडकतसे ॥२०५॥
ब्रह्मानंदरूप साचार । तुम्ही संत श्रोते निर्धार ।
वारंवार श्रीधर । चरण वंदी प्रीतीनें ॥२०६॥
या अध्यायाचें अनुसंधान । वसुदेवाचें जाहलें लग्न ।
कंसें येऊनि आपण । बाळें मारिलीं सहाही ॥२०७॥
इति श्रीहरिविजयग्रंथ । संमत हरिवंश भागवत ।
चतुर परिसोत संत । द्वितीयोऽध्याय गोड हा ॥२०८॥
॥श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥


क्षीरसागरात एका भव्य रत्‍नमंडपात विशाल अशा सहस्रफणा असणार्‍या शेषावर विष्णू पहुडलेला होता. त्याचे सनातन सर्वांगसुंदर नयनमनोहर चतुर्भुज, मकरकुंडलधारी, दिव्य पीतांवर व वैजयंती माला धारण केलेले, कोटिमदनाहून रमणीय रूप पाहून, त्याच्या नाभिकमलातून सनातन विधातृरूप प्रकट होत आहे असे पाहून, त्याची देवांनी स्तुती केली. त्याची अनेक अवताररूपे व जगाचा उद्धार करण्याचे कार्य वर्णन केले ! त्याची कृपा, पराक्रम, दिव्य रूप, सर्वव्यापित्य, दैत्यसंहारकत्व; साधु, ब्राह्मण, वेद व धर्म यांचे रक्षणकार्य, विश्वपोषण, विश्वरक्षण व विश्वाचा उद्धार करण्याचे त्याचे सामर्थ वर्णन केले. मग पृथीवर चाललेली दैत्यरूपी राजांची अनन्वित दुष्ट कृत्ये वर्णन करून पृथ्वीचे गार्‍हाणेही त्याला निवेदन केले. नारायणाच्या नामाचा ऋषीमुनींनी उद्‌धोष केला ! त्राहि त्राहि भगवन् ! म्हणून आळवणी केली ! गोरूप पृथ्वी हंबरडा फोडून "माझा भार हलका कर" असे म्हणून विनवण्या करु लागली. त्यावेळी सारे विश्वच जणू करूणस्वराने विष्णूचा धावा करीत होते.

त्यावेळी देवांना गंभीर अशी दिव्य वाणी ऐकू आली. ती ऐकतांच देव आनंदाने थर थर कापू लागले. त्यांची हृदये उचंबळून आली ! भिऊ नका ! पृथ्वी ! देवगणांनो, चिंता करू नका. मी तुमचे गा‍र्‍हाणे ऐकले आहे. दैत्य माजले आहेत. त्यांना शासन करण्यासाठी मी लवकरच यदुकुळात पूर्णांशाने अवतार घेणार आहे. तुम्हीही यादववंशात माझ्या बरोबरीने जन्म घ्या. उपदेवतांनी गोपाल म्हणून जन्म घ्यावा. ऋषींनी गाईगुरे व्हावे. गोकुळात माझ्या संगतीत रहावे. कोणी कोणाचा जन्म घ्यावा ते सांगतो. पंडूचे पाच पुत्र म्हणून यम, धर्म, वायु, इंद्र, अश्विनीकुमार यांनी यावे. बृहस्पती हाच द्रोणाचार्य, पार्वती हीच द्रौपदी, लक्ष्मी हीच रुक्मिणी, शेष हाच संकर्षण, अग्नी हाच द्रुपदपुत्र धृष्टद्युम्न, आणि पुढे वसुदेव व देवकी यांचा पुत्र म्हणून मी जन्म घेईन. माझी योगमाया शक्तिरूपाने माझ्या आधी जन्म घेईल. गोकुळात मी बालपण घालवीन. मीच दुष्टांचा नाश करीन. तुम्ही या अवतारकार्यात मला सहाय्य करायला या ! आता निर्भयपणे स्वस्थानी जा. पुढच्या तयारीला लागा !

ही दिव्य वाणी ऐकली. देवांचे समाधान झाले. सर्वजण स्वर्गलोकात परत आले. नंतर ऋषी, मुनी व देव आपापल्या स्थानी गेले.

श्रोतेहो, पुढे यदुवंशात शूरसेनाला वसुदेव हा पुत्र झाला. त्या वसुदेवाला जो पुत्र होणार तोच विष्णूचा अवतार, याचे ज्ञान देवांना होते. त्यानी आनक व दुंदुभि यांचा मंगल ध्यनि केला. वसुदेवाला 'आनकदुंदुभि' असे नाव पडले । उग्रसेनाचा भाऊ देवक, त्याला देवकी ही जी कन्या होती तिचा विवाह पुढे वसुदेवाशी झाला. उग्रसेनाची पत्‍नी मोठी साध्वी होती. तिच्यावर एकदा मोठा दुर्धर प्रसंग ओढवला । एका राक्षसाने तिला अचानक पळविले आणि तिच्यावर बलात्कार केला ! तिने त्याला शाप दिला - 'मला तुझ्यापासून जो पुत्र होईल त्याचा विष्णूच्या हातून घात होईल !" पुढे तिला मुलगा झाला. तोच कंस ! उग्रसेनाला राज्यभ्रष्ट करून त्याने पुढे मथुरेचे राज्य बळकावले. देवकी ही त्याची चुलत बहीण. कंस पित्याचा द्वेष करी, यादवांचा द्वेष करी, आईला छळी, ग्रोब्राह्मणांना त्रास देई. त्याचे देवकीवर मात्र बंधुप्रेम होते. तिचा विवाह वसुदेवाशी ठरला तेव्हा त्याला फार आनंद झाला. देवकी व वसुदेव ज्या रथात बसून वरातीसह जाणार त्याचे सारथ्य कंस स्वतः करू लागला. बहिणीचे कल्याण व्हावे ही त्याची इच्छा होती.

रथ चालू लागला. लोक दाटीवाटीने यात्रेत सामील झाले होते. गर्दी फार होती. मथुरेतील सर्व मार्ग सुशोभित केले होते. सर्वत्र आनंदाचे वातावरण होते. तोच गंभीर अशी आकाशवाणी झाली- 'कंसा ! तू ज्या भगिनीची वरात इतक्या थाटात नेत आहेस, त्याच भगिनीच्या आठव्या अपत्याकडून तुझा मृत्यु होईल ! हे लक्षात ठेव !'

कंस दचकून स्वस्थ बसला. रथ थबकला. वरात जागीच थांबली. उत्सवाचे वातावरण काळवंडले. कंस एकदम उठला. त्याने कमरेचे खड्ग उपसले ! देवकीला मारून टाकले म्हणजे आपल्यावरील संकट टळेल अशा विचाराने तो देवकीचा तिथेच शिरच्छेद करणार होता. त्याने खड्ग उगारले. देवकीची वेणी धरून हिसडली ! देवकीला त्याने जमिनीवर ओढले. वसुदेवाने उडी मारली. देवकी भावाच्या हातापाया पडली. मारू नको म्हणून विणवण्या करू लागली. सारे तटस्थ ! दारुण प्रसंग ओढवला. उग्रसेन कंसाची निंदा करू लागला. वसुदेवाने कंसाचा हात धरून त्याला अडवले. स्त्रीहत्येचे पाप करू नको म्हणून विनविले. कंस ऐकेना. "जिचे आठवे अपत्य म्हणजे माझे मरण, तिला मी आताच मारून टाकतो. मुलेच व्हायला नकोत !"

वसुदेवाने दयायाचना केली. "देवकीला जी अपत्ये होतील ती मी तुझ्या स्वाधीन करीन. हिला कशाला मारतोस ?" असे म्हणून कंसाची समजूत काढली. भर वरातीत होऊ घातलेले घोर कर्म टळले. कंस द्रवला. त्याने वसुदेवाला व देवकीला बंदीत टाकले. त्यांच्यावर कडक पहारा ठेवला. वाजत गाजत वरात निघाली खरी, पण देवकी आणि वसुदेव यांचा संसार बंदीखान्यातच सुरू झाला ! कालांतराने तुरुंग अंगवळणी पडला. कलीकाळाने देवकीला पुत्ररत्‍न झाले. वसुदेवाला आनंद झाला, पण लगेच हे मूल कंसाला द्यायचे आहे या विचाराने दुःख वाटले. देवकी रडू लागली. या अर्भकाला आपला भाऊ मारून टाकणार या कल्पनेने तिला ब्रह्मांड आले. पण वसुदेवाने मन आवरले, अर्भकाला घेऊन तो कंसाकडे गेला. त्याचा प्रामाणिकपणा पाडून कंसाचे विचार पालटले. 'तुझे आठवे अपत्य माझा घात करणार आहे, मी याला कशाला मारू ? तू याला परत ने' असे म्हणून कंसाने वसुदेवाला परत पाठविले.

वसुदेव पुत्रासह परत आला. त्या दांपत्याला नवल वाटले. देवकीला रडता रडता हसू आले. आपला बाळ वाचला ह्याचा आनंद त्या दोघांना झाला खरा, पण तो काही फार काळ टिकला नाही ! कारण, देवांची योजना काही वेगळीच होती.

नारद कंसाच्या राजसभेत आले. स्वागताचा स्वीकार करून म्हणाले- 'कंसा, वसुदेवाच्या प्रथम पुत्राला तू मारून टाकलेस ना ?' कंस म्हणाला- "नाही. तो पहिला मुलगा आहे. त्याच्यापासून मला काही भय नाही." नारद म्हणाला- "अरे कंसा, देवांच्या भाषेचा अर्थ सामान्यांना कळत नाही. आठवे अपत्य कसे मोजायचे ? कोणत्याही अपत्याला पहिले समजून कोणतेही अपत्य आठवे ठरू शकते. तू शंकेला जागाच ठेवू नको. वसुदेवाचा कोणताही पुत्र तुला घातक ठरू शकतो. तू त्या अर्भकाला तत्काळ मारून टाक."

नारदांचे हे बोलणे, मृत्युला भिणार्‍या पण दुष्ट अशा कंसाने मनावर घेतले. त्याने लगेच आपला विचार बदलला. नारद निघून गेल्यावर तो लगेच उठला. स्वतःच बंदीशाळेत गेला. पहारेकरी दक्ष झाले. कंसाबरोबर त्याचे दोनचार सेवक होतेच. दार उघडायला लावून कंस आत शिरला आणि तरातरा चालत त्याने देवकीच्या समोर जाऊन 'तुझा पोर देऊन टाक' म्हणून दरडावले, मांडीवर निजलेल्या नवजात शिशूला त्याने खसकन् उचलले. देवकी किंकाळी मारुन बेशुद्धच पडली. वसुदेव पुढे धावला, त्याला कंसाने दूर ढकलले आणि त्या पोराला बाहेर नेऊन एका मोठ्या शिळेवर आपटून ते छिन्नविछिन्न करून टाकले !

नारदांनी असे कां सांगितले ? कंसाचे अपराध पूर्ण झाले पाहिजेत म्हणजेच त्याला मारण्यासाठी विष्णू येईल. जेवढ्या बालहत्या त्याच्याकडून होतीत तेवढा अवतार लवकर होईल असा देवांचा मानस होता.

पहिला पुत्र निष्प्राण पडला त्याचबरोबर कंसाच्या पापाचा घडा भरू लागला.

दिवसामागून दिवस गेले. देवकीला एकदोन वर्षांनी पुत्र होत होता. पण कंस तो मारून टाकीत होता. असे सहा पुत्र कंसाने मारले. त्याला भगिनीची दयासुद्धा आली नाही. देवकी शोकाकुल होती. वसुदेवाचे दुःख मुके होते !

कालांतराने देवकीला सातव्यांदा गर्भ राहिला. हे अपत्य म्हणजेच भगवंताची योगमाया ! तिचे वृत्त पुढे ऐका.
अध्याय २ समाप्त.
॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥


GO TOP