श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण
पञ्चमः स्कन्धः
द्वात्रिंशोऽध्यायः


सुरथराजसमाधिवैश्ययोर्मुनिसमीपे गमनम्

जनमेजय उवाच
महिमा वर्णितः सम्यक्चण्डिकायास्त्वया मुने ।
केन चाराधिता पूर्वं चरित्रत्रययोगतः ॥ १ ॥
प्रसन्ना कस्य वरदा केन प्राप्तं फलं महत् ।
आराध्य कामदां देवीं कथयस्व कृपानिधे ॥ २ ॥
उपासनाविधिं ब्रह्मंस्तथा पूजाविधिं वद ।
विस्तरेण महाभाग होमस्य च विधिं पुनः ॥ ३ ॥
सूत उवाच
इति भूपवचः श्रुत्वा प्रीतः सत्यवतीसुतः ।
प्रत्युवाच नृपं कृष्णो महामायाप्रपूजनम् ॥ ४ ॥
व्यास उवाच
स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं सुरथो नाम पार्थिवः ।
बभूव परमोदारः प्रजापालनतत्परः ॥ ५ ॥
सत्यवादी कर्मपरो ब्राह्मणानाञ्च पूजकः ।
गुरुभक्तिरतो नित्यं स्वदारगमने रतः ॥ ६ ॥
दानशीलोऽविरोधी च धनुर्वेदैकपारगः ।
एवं पालयतो राज्यं म्लेच्छाः पर्वतवासिनः ॥ ७ ॥
बलाच्छत्रुत्वमापन्नाः सैन्यं कृत्वा चतुर्विधम् ।
हस्त्यश्वरथपादातिसहितास्ते मदोत्कटाः ॥ ८ ॥
कोलाविध्वंसिनः प्राप्ताः पृथ्वीग्रहणतत्पराः ।
सुरथः सैन्यमादाय सम्मुखः समपद्यत ॥ ९ ॥
युद्धं समभवद्‌घोरं तस्य तैरतिदारुणैः ।
म्लेच्छानां तु बलं स्वल्पं राज्ञस्द्‌बलमद्‌भुतम् ॥ १० ॥
तथापि तैर्जितो युद्धे दैवाद्‌राजा पराजितः ।
भग्नश्च स्वपुरं प्राप्तः सुरक्षं दुर्गमण्डितम् ॥ ११ ॥
चिन्तयामास मेधावी राजा नीतिविचक्षणः ।
प्रधानान्विमना दृष्ट्वा शत्रुपक्षसमाश्रितान् ॥ १२ ॥
स्थानं गृहीत्वा विपुलं परिखादुर्गमण्डितम् ।
कालप्रतीक्षा कर्तव्या किं वा युद्धं वरं मतम् ॥ १३ ॥
मन्त्रिणः शत्रुवशगा मन्त्रयोग्या न ते किल ।
किं करोमीति मनसा भूपतिः समचिन्तयत् ॥ १४ ॥
कदाचित्ते गहीत्वा मां पापाचाराः पराश्रिताः ।
शत्रुभ्योऽथ प्रदास्यन्ति तदा किं वा भविष्यति ॥ १५ ॥
पापबुद्धिषु विश्वासो न कर्तव्यः कदाचन ।
किन्न ते वै प्रकुर्वन्ति ये लोभवशगा नराः ॥ १६ ॥
भ्रातरं पितरं मित्रं सुहृदं बान्धवं तथा ।
गुरुं पूज्यं द्विजं द्वेष्टि लोभाविष्टः सदा नरः ॥ १७ ॥
तस्मान्मया न कर्तव्यो विश्वासः सर्वथाधुना ।
मन्त्रिवर्गेऽतिपापिष्ठे शत्रुपक्षसमाश्रिते ॥ १८ ॥
इति सञ्चिन्त्य मनसा राजा परमदुर्मनाः ।
एकाकी हयमारुह्य निर्जगाम पुरात्ततः ॥ १९ ॥
असहायोऽथ निर्गत्य गहनं वनमाश्रितः ।
चिन्तयामास मेधावी क्व गन्तव्यं मया पुनः ॥ २० ॥
योजनत्रयमात्रे तु मुनेराश्रममुत्तमम् ।
ज्ञात्वा जगाम भूपालस्तापसस्य सुमेधसः ॥ २१ ॥
बहुवृक्षसमायुक्तं नदीपुलिनसंश्रितम् ।
निर्वैरश्वापदाकीर्णं कोकिलारावमण्डितम् ॥ २२ ॥
शिष्याध्ययनशब्दाढ्यं मृगयूथशतावृतम् ।
नीवारान्नसुपक्वाढ्यं सुपुष्पफलपादपम् ॥ २३ ॥
होमधूमसुगन्धेन प्रीतिदं प्राणिनां सदा ।
वेदध्वनिसमाक्रान्तं स्वर्गादपि मनोहरम् ॥ २४ ॥
दृष्ट्वा तमाश्रमं राजा बभूवासौ मुदान्वितः ।
भयं त्यक्त्वा मतिं चक्रे विश्रामाय द्विजाश्रमे ॥ २५ ॥
आसज्य पादपेऽश्वं तु जगाम विनयान्वितः ।
दृष्ट्वा तं मुनिमासीनं सालच्छायासु संश्रितम् ॥ २६ ॥
मृगाजिनासनं शान्तं तपसातिकृशं ऋजुम् ।
अध्यापयन्तं शिष्यांश्च वेदशास्त्रार्थदर्शिनम् ॥ २७ ॥
रहितं क्रोधलोभाद्यैर्द्वन्द्वातीतं विमत्सरम् ।
आत्मज्ञानरतं सत्यवादिनं शमसंयुतम् ॥ २८ ॥
तं वीक्ष्य भूपतिर्भूमौ पपात दण्डवत्तदा ।
तदग्रेऽश्रुजलापूर्णनयनः प्रेमसंयुतः ॥ २९ ॥
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते तमुवाच तदा मुनिः ।
शिष्यो ददौ बृसीं तस्मै गुरुणा नोदितस्तदा ॥ ३० ॥
उत्थाय नृपतिस्तस्यां समासीनस्तदाज्ञया ।
अर्ध्यपाद्यार्हणं चक्रे सुमेधा विधिपूर्वकम् ॥ ३१ ॥
पप्रच्छात्र कुतः प्राप्तः कस्त्वं चिन्तापरः कथम् ।
कथयस्व यथाकामं संवृतं कारणं त्विह ॥ ३२ ॥
किमागमनकृत्यं ते ब्रूहि कार्यं मनोगतम् ।
करिष्ये वाञ्छितं काममसाध्यमपि यत्तव ॥ ३३ ॥
राजोवाच
सुरथो नाम राजाहं शत्रुभिश्च पराजितः ।
त्यक्त्वा राज्यं गृहं भार्यामहं ते शरणं गतः ॥ ३४ ॥
यदाज्ञापयसे ब्रह्मंस्तदहं भक्तितत्परः ।
करिष्यामि न मे त्राता त्वदन्यः पृथिवीतले ॥ ३५ ॥
शत्रुभ्यो मे भयं घोरं प्राप्तोऽस्म्यद्य तवान्तिकम् ।
त्रायस्व मुनिशार्दूल शरणागतवत्सल ॥ ३६ ॥
ऋषिरुवाच
निर्भयं वस राजेन्द्र नात्र ते शत्रवः किल ।
आगमिष्यन्ति बलिनो निश्चयं तपसो बलात् ॥ ३७ ॥
नात्र हिंसा प्रकर्तव्या वनवृत्त्वा नृपोत्तम ।
कर्तव्यं जीवनं शस्तैर्नीवारफलमूलकैः ॥ ३८ ॥
व्यास उवाच
इति तस्य वचः श्रुत्वा निर्भयः स नृपस्तदा ।
उवासाश्रम एवासौ फलमूलाशनः शुचिः ॥ ३९ ॥
कदाचित्स नृपस्तत्र वृक्षच्छायां समाश्रितः ।
चिन्तयामास चिन्तार्तो गृह एव गताशयः ॥ ४० ॥
राज्यं मे शत्रुभिः प्राप्तं म्लेच्छैः पापरतैः सदा ।
सम्पीडिताः स्युर्लोकास्तैर्दुराचारैर्गतत्रपैः ॥ ४१ ॥
गजाश्च तुरगाः सर्वे दुर्बला भक्ष्यवर्जिताः ।
जाताः स्युर्नात्र सन्देहः शत्रुणा परिपीडिताः ॥ ४२ ॥
सेवका मम सर्वे ते शत्रूणां वशवर्तिनः ।
दुःखिता एव जाताः स्युः पालिता ये मया पुरा ॥ ४३ ॥
धनं मे सुदुराचारैरसद्व्ययपरैः परैः ।
द्यूतासवभुजिष्यादिस्थाने स्यात्प्रापितं किल ॥ ४४ ॥
कोशक्षयं करिष्यन्ति व्यसनैः पापबुद्धयः ।
न पात्रदाननिपुणा म्लेच्छास्ते मन्त्रिणोऽपि मे ॥ ४५ ॥
इति चिन्तापरो राजा वृक्षमूलस्थितो यदा ।
तदाऽऽजगाम वैश्यस्तु कश्चिदार्तिपरस्तथा ॥ ४६ ॥
नृपेण पुरतो दृष्टः पार्श्वे तत्रोपवेशितः ।
पप्रच्छ तं नृपः कोऽसि कुत एवागतो वनम् ॥ ४७ ॥
कोऽसि कस्माच्च दीनोऽसि हरिणः शोकपीडितः ।
ब्रूहि सत्यं महाभाग मैत्री साप्तपदी मता ॥ ४८ ॥
व्यास उवाच
तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञस्तमुवाच विशोत्तमः ।
उपविश्य स्थिरो भूत्वा मत्वा साधुसमागमम् ॥ ४९ ॥
वैश्य उवाच
मित्राहं वैश्यजातीयः समाधिर्नाम विश्रुतः ।
धनवान्धर्मनिपुणः सत्यवागनसूयकः ॥ ५० ॥
पुत्रदारैर्निरस्तोऽहं धनलुब्धैरसाधुभिः ।
(कृपणेति मिषं कृत्वा त्यक्त्वा मायां सुदुस्त्यजाम् ।)
स्वजनेन च संत्यक्तः प्राप्तोऽस्मि वनमाशु वै ॥ ५१ ॥
कोऽसि त्वं भाग्यवान्भासि कथयस्व प्रियाधुना ।
राजोवाच
सुरथो नाम राजाहं दस्युभिः पीडितोऽभवम् ॥ ५२ ॥
प्राप्तोऽस्मि गतराज्योऽत्र मन्त्रिभिः परिवञ्चितः ।
दिष्ट्या त्वमत्र मित्रं मे मिलितोऽसि विशोत्तम ॥ ५३ ॥
सुखेन विहरिष्यावो वनेऽत्र शुभपादपे ।
शोकं त्यज महाबुद्धे स्वस्थो भव विशोत्तम ॥ ५४ ॥
(अत्रैव च यथाकामं सुखं तिष्ठ मया सह ।)
वैश्य उवाच
कुटुम्बं मे निरालम्बं मया हीनं सुदुःखितम् ।
भविष्यति च चिन्ताऽऽर्तं व्याधिशोकोपतापितम् ॥ ५५ ॥
भार्यादेहे सुखं नो वा पुत्रदेहे न वा सुखम् ।
इति चिन्तातुरं चेतो न मे शाम्यति भूमिप ॥ ५६ ॥
कदा द्रक्ष्ये सुतं भार्यां गृहं स्वजनमेव च ।
स्वस्थं न मन्मनो राजन् गृहचिन्ताकुलं भृशम् ॥ ५७ ॥
राजोवाव
यैर्निरस्तोऽसि पुत्राद्यैरसद्‌वृत्तैः सुबालिशैः ।
तान्दृष्ट्वा किं सुखं तेऽद्य भविष्यति महामते ॥ ५८ ॥
हितकारी वरः शत्रुर्दुःखदाः सुहृदः कुतः ।
तस्मात्स्थिरं मनः कृत्वा विहरस्व मया सह ॥ ५९ ॥
वैश्य उवाच
मनो मे न स्थिरं राजन् भवत्यद्य सुदुःखितम् ।
चिन्तयात्र कुटुम्बस्य दुस्त्यजस्य दुरात्मभिः ॥ ६० ॥
राजोवाच
ममापि राज्यजं दुःखं दुनोति किल मानसम् ।
पृच्छावोऽद्य मुनिं शान्तं शोकनाशनमौषधम् ॥ ६१ ॥
व्यास उवाच
इति कृत्वा मतिं तौ तु राजा वैश्यश्च जग्मतुः ।
मुनिं तौ विनयोपेतौ प्रष्टुं शोकस्य कारणम् ॥ ६२ ॥
गत्वा तं प्रणिपत्याह राजा ऋषिमनुत्तमम् ।
आसीनं सम्यगासीनः शान्तं शान्तिमुपागतः ॥ ६३ ॥


सुरथराजाची कथा -

राजा जनमेजय म्हणाला, "हे मुने, चंडिकेचे माहात्म्य आपण मला उत्तम रीतीने सांगितले. हे दयानिधे, आता ह्या तिन्ही चरित्रांनी भगवतीचे पूर्वी आराधन कोणी केले व तिने प्रसन्न होऊन कोणाला वर दिला ? मनोरथ परिपूर्ण करणार्‍या हा देवीचे आराधन करून कोणाला मोठे फल प्राप्त झाले ? हे आपण कथन करावे. हे ब्रह्मन, हे महाभाग्यवान मुने, देवीचा उपासनाविधी, पूजाविधी व होमविधी ह्याविषयी सविस्तर सांगा."

व्यास म्हणाले, "पूर्वी स्वारोचिष मध्यंतरामध्ये सुरथ नावाचा राजा होऊन गेला. तो उदार प्रजापालनाविषयी तत्पर, सत्यवचनी, कर्मनिष्ठ, ब्राह्मणांची पूजा करणारा, गुरुभक्त, दानशील, कोणाशीही शत्रूत्व न करणारा आणि धनुर्वेदामध्ये अत्यंत पारंगत होता. तो राजा राज्य करीत असता एकदा म्लेंच्छांनी चतुर्विध सैन्य जुळवून त्याच्याशी शत्रुत्व सुरू केले.

गज, अश्व, रथ व पदाती ह्यांसह मदमत्त झालेले ते म्लेंच्छ केवळ त्याचे राज्य हरण करण्याविषयीच तत्पर राहिले. युद्धनीतीची पर्वा न करता केवळ अन्यायानेच त्याचे राज्य घेण्यास ते तयार झाले. ते त्याच्या कोला नावाच्या राजधानीवर चाल करून आले. तेव्हा सुरथराजा सैन्य घेऊन त्यांच्या संमुख गेला. त्या वेळी त्या भयंकर म्लेंच्छांशी त्याचे घोर युद्ध झाले.

म्लेंच्छांचे सैन्य थोडे होते व राजाचे सैन्य मोठे होते. पण युद्धामध्ये त्यांचाच जय होऊन दैवयोगाने राजाचा पराजय झाला. पराजित झालेला तो राजा किल्ल्याप्रमाणे मजबूत व सुरक्षित असलेल्या आपल्या नगराप्रत परत आला.

तो नीतिनिपुण बुद्धीमान राजा प्रधानांनी शत्रुपक्षाचे अवलंबन केल्याचे पाहून खिन्न झाला. तो मनात म्हणाला, आता ह्या प्रसंगी खंदक व किल्ले ह्यांनी युक्त असलेल्या विस्तीर्ण स्थानाचा आश्रय करीत बसावे की युद्ध करावे ? राजा विचार करू लागला. कदाचित् शत्रूपक्षाला मिळालेले हे दुराचारी मंत्री मला पकडून शत्रूच्याही स्वाधीन करतील, मग माझे काय होईल ?

पापबुद्धी पुरुषावर कधीही विश्वास ठेवू नये. कारण लोभाविष्ट झालेले पुरुष काय करणार नाहीत ? सांप्रत शत्रूपक्षाचे अवलंबन केलेल्या ह्या अत्यंत पापी मंत्रीवर्गावर मुळीच विश्वास ठेवता उपयोगी नाही."

असा विचार करून अत्यंत खिन्न झालेला तो राजा एकटाच अश्वारूढ झाला व कोणालाही नकळत नगरातून बाहेर पडला. असहाय स्थितीत बाहेर पडल्यानंतर तो गहन वनामध्ये गेला. तीन योजने अंतरावर तपस्वी सुमेधा मुनीचा आश्रम आहे असे जाणून तो राजा तिकडे गेला.

तो आश्रम नदी सन्निध होता. कोणाशीही वैर न करणार्‍या श्वापदांनी तो व्याप्त होता. कोकिलपक्ष्यांच्या शब्दांनी तो भूषित होता. शिष्यांच्या अध्ययन ध्वनीने तो युक्त होता. मृगांच्या शेकडो कळपांनी तो गजबजलेला होता. तो नोवारधान्याच्या चांगल्या पिकांनी युक्त होता. उत्कृष्ट पुष्पफलांनी युक्त असे वृक्षही त्यात होते. होमधूमाच्या सुगंधाने तो प्राण्यांना सर्वदा आनंद देणारा होता. वेदध्वनीने तो व्याप्त झालेला होता. तो स्वर्गापेक्षाही मनोहर होता.

तो आश्रम पाहून राजा आनंदित झाला. निर्भय होऊन त्या द्विजाश्रमात विश्रांती घेण्याचे त्याने मनाशी ठरविले. नंतर तो विनयसंपतन्न राजा एका झाडाला घोडा बांधून आत गेला. तेथे सालवृक्षाच्या छायेखाली ते मुनी बसले आहेत असे च्याच्या दृष्टीस पडले.

तपश्चर्येमुळे अतिशय कृश परंतु मनाने सरळ व शांत असलेले ते मुनी कृष्णाजिनावर बसलेले होते. वेदशास्त्रांचे रहस्य ते जाणीत होते. त्यांना क्रोध, लोभ इत्यादिकांचा स्पर्श नसून शीतोष्णादिक द्वंद्वांचे त्यांनी अतिक्रमण केलेले होते. मत्सररहित असलेले ते मुनी आत्मज्ञानाविषयी तत्पर, सत्यवादी व शमसंपन्न होते. त्यांना पाहून राजाने साष्टांग नमस्कार घातला. तेव्हा त्या मुनींचे नेत्र भरून आले, समोर उभा असलेल्या त्या राजाला ते म्हणाले, "उठ, तुझे कल्याण असो." ते मुनींचे शब्द ऐकून तो उठला. नंतर शिष्याने त्या राजाला बसावयास आसन दिले. त्यांच्या आज्ञेने तो राजा आसनावर बसला. त्या सुमेधामुनींनी अर्घ्यपाद्यांनी त्याचे यथाविधी पूजन केले.

नंतर ते म्हणाले, "तू कोण आहेस ? कोठून आला आहेस ? तू चिंताक्रांत का आहेस ? तू आपल्या दु:खाचे कारण सांग. तुझा मनोरथ असाध्य असला तरी मी तो शेवटास नेईन

राजा म्हणाला, "मी सुरथ नावाचा राजा आहे व शत्रूंनी माझा पराजय केल्यामुळे राज्य, गृह व भार्या ह्यांचा त्याग करून आपणाला शरण आलो आहे. हे ब्रह्मन्, आपण जशी आज्ञा कराल तसा मी वागेन. हा भूतलावर आपल्याशिवाय माझा कोणीही त्राता नाही. शत्रूंपासून मला भय प्राप्त झाल्यामुळे मी आपल्या सन्निध आलो आहे. हे मुनिश्रेष्ठ, हे शरणागतवत्सल, आपण माझे रक्षण करा.

ऋषी म्हणाले, "हे राजेंद्र, तू येथे निर्भयपणे रहा. ह्या ठिकाणी तुझे बलाढ्य शत्रू येणार नाहीत. हे नृपश्रेष्ठा, येथे हिंसा मात्र करावयाची नाही. नीवार, फळे, मुळे अशा प्रशस्त पदार्थांवर वनवृत्तीने उपजीविका करावी लागेल. "

हे त्याचे भाषण ऐकून तो राजा निर्भय झाला. शुचिर्भूत होऊन व फलमूलांवर उपजीविका करून तो त्या आश्रमात राहिला.

एकदा तो राजा त्या आश्रमात वृक्षछायेचा आश्रय करून बसला असता घराकडे लक्ष गेल्यामुळे चिंताक्रांत होऊन विचार करू लागला.

पापनिष्ठ म्लेंच्छशत्रूंनी माझे राज्य हरण केले. त्या निर्लज्ज व दुराचारी म्लेंच्छांमुळे लोकही त्रस्त झाले असावेत यात संशय नाही.

माझे सेवक शत्रूच्या अधीन झालेले आहेत. पूर्वी मी त्यांचे परिपालन केले असूनही सांप्रत ते मला दुःख देण्यास उद्युक्त झाले आहेत. केवढे हे आश्चर्य ! त्या अत्यंत दुराचारी शत्रूंनी द्यूत, मद्य, वेश्या इत्यादि दुर्व्यसनात माझे द्रव्यही खर्चून टाकले असेल ते म्लेंच्छ व ते माझे मंत्रीही पापबुद्धी असल्यामुळे सत्याने वागणारे नाहीत. वृक्षाच्या छायेत राजा असा चिंताक्रांत होऊन बसला असता कोणी एक वैश्य दु:खित होऊन अकस्मात् तेथे आला. राजाने त्याला आपल्याजवळ बसविले व त्याला विचारले, "तू कोण आहेस ? कोठून आला आहेस ? तुझी जात काय आहे ? तू दीन असून शोकाकुल का झाला आहेस ? तुझी मुद्रा अशी निस्तेज का झाली आहे ? महाभाग्यवान् मनुष्या, मैत्री सात पावले बरोबर गेल्यानेही होत असते. सांप्रत तू माझा मित्र झालास. तेव्हा तुझ्या दु:खाचे मला कारण सांग."

राजाचा हा प्रश्न ऐकून तो वैश्य आसनावर बसला. स्थिर होऊन व आपल्याला साधुसमागम झाला आहे असे समजून त्या सुरथाला म्हणाला, "हे मित्रा, मी वैश्यजातीचा असून समाधी ह्या नावाने प्रसिद्ध आहे. मी धनाढ्य, धर्मनिपुण, सत्यवचनी व निर्मत्सर असतानाही धनतुल्य व दुर्जन असलेल्या माझ्या पुत्रकलत्रांनी व स्वजनांनी माझा त्याग केल्यामुळे मी वनामध्ये आलो आहे. आता हे प्रिया तू कोण आहेस ते कथन कर. तू मला मोठा भाग्यवान दिसतोस."

राजा म्हणाला, "मी सुरथ राजा असून हल्ली चोरांनी मला पीडले आहे. मंत्र्यांनी फसवल्यामुळे माझे राज्य नाहीसे झाले आहे. हे वैश्य, तू मात्र सुदैवाने मला मित्र मिळाला आहेस. हे महाबुद्धिमान वैश्या, आपण शुभ वृक्षांनी युक्त असलेल्या ह्या वनामध्ये सुखाने विहार करू. तू शोकाचा त्याग कर."

वैश्य म्हणाला, "हे राजा, माझ्या कुटूंबाला आता कोणाचाही आधार नाही. माझा वियोग झाल्यामुळे ते अत्यंत दु:खित, चिंताक्रांत आणि शोकाने त्रस्त होऊन जातील. भार्येला सुख नसेल अशा चिंतेने व्याप्त झाल्यामुळे माझ्या चित्ताला स्वस्थता प्राप्त होत नाही. हे राजा, पुत्र, भार्या यांना मी केव्हा पाहीन ?"

राजा म्हणाला, "हे महामते, ज्या दुर्वर्तनी व अत्यंत बालिश पुत्रादिकांनी तुझा त्याग केला त्यांना पाहून तुला काय सुख होणार आहे ? हितकारक शत्रु श्रेष्ठ होय, परंतु जे मित्र असून दु:खदायक आहेत त्यांना सुहृद कसे म्हणावे ? तू आपले मन स्थिर कर व माझ्याबरोबर विहार कर."

वैश्य म्हणाला, "हे राजा, हे माझे मन कुटुंबाच्या चिंतेने अत्यंत दु:खित झाल्यामुळे स्वस्थ रहात नाही." राजा म्हणाला, "माझ्याही मनाला खरोखर राज्यासंबंधी दु:ख त्रास देत आहे. म्हणून आपण दोघेही समदु:खी आहो. तेव्हा आज मुनीला शोकनाशक असे काहीतरी औषध विचारू." असे ठरवून दोघेही मुनीकडे गेले. शोकाचा नाश होण्याचे औषध विचारण्यासाठी त्यांनी मुनींना प्रणिपात केला. शांतचित्ताने ते दोघेही बसल्यावर मुनींनी त्यांना येण्याचे कारण विचारले.




इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां पञ्चमस्कन्धे
सुरथराजसमाधिवैश्ययोर्मुनिसमीपे गमनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः ॥ ३२ ॥
अध्याय बत्तिसावा समाप्त

GO TOP