श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण
पञ्चमः स्कन्धः
एकत्रिंशोऽध्यायः


शुम्भवधः

व्यास उवाच
इति तेषां वचः श्रुत्वा शुम्भो दैत्यपतिस्तथा ।
उवाच सैनिकानाशु कोपाकुलितलोचनः ॥ १ ॥
शुम्भ उवाच
जाल्माः किं श्रूत दुर्वाच्यं कृत्वा जीवितुमुत्सहे ।
निहत्य सचिवान्भ्रातॄन्निर्लज्जो विचरामि किम् ॥ २ ॥
कालः कर्ता शुभानां वाशुभानां बलवत्तरः ।
का चिन्ता मम दुर्वारे तस्मिन्नीशेऽप्यरूपके ॥ ३ ॥
यद्‌भवति तद्‌भवतु यत्करोति करोतु तत् ।
न मे चिन्तास्ति कुत्रापि मरणाज्जीवनात्तथा ॥ ४ ॥
स कालोऽप्यन्यथाकर्तुं भावितो नेशते क्वचित् ।
न वर्षति च पर्जन्यः श्रावणे मासि सर्वथा ॥ ५ ॥
कदाचिन्मार्गशीर्षे वा पौषे माघेऽथ फाल्गुने ।
अकाले वर्षतीवाशु तस्मान्मुख्यो न चास्त्वयम् ॥ ६ ॥
कालो निमित्तमात्रं तु दैवं हि बलवत्तरम् ।
दैवेन निर्मितं सर्वं नान्यथा भवतीत्यदः ॥ ७
दैवमेव परं मन्ये धिक्पौरुषमनर्थकम् ।
जेता यः सर्वदेवानां निशुम्भोऽप्यनया हतः ॥ ८
रक्तबीजो महाशूरः सोऽपि नाशं गतो यदा ।
तदाहं कीर्तिमुत्सृज्य जीविताशां करोमि किम् ॥ ९ ॥
प्राप्ते काले स्वयं ब्रह्मा परार्धद्वयसम्मिते ।
निधनं याति तरसा जगत्कर्ता स्वयं प्रभुः ॥ १० ॥
चतुर्युगसहस्रं तु ब्रह्मणो दिवसे किल ।
पतन्ति भवनात्पञ्च नव चेन्द्रास्तथा पुनः ॥ ११ ॥
तथैव द्विगुणे विष्णुर्मरणायोपकल्पते ।
तथैव द्विगुणे काले शङ्करः शान्तिमेति च ॥ १२ ॥
का चिन्ता मरणे मूढा निश्चले दैवनिर्मिते ।
मही महीधराणाञ्च नाशः सूर्यशशाङ्कयोः ॥ १३ ॥
जातस्य हि ध्रुवं मृत्युर्धुवं जन्म मृतस्य च ।
अध्रुवेऽस्मिञ्छरीरे तु रक्षणीयं यशः स्थिरम् ॥ १४ ॥
रथो मे कल्प्यतां शीघ्रं गमिष्यामि रणाजिरे ।
जयो वा मरणं वापि भवत्वद्यैव दैवतः ॥ १५ ॥
इत्युक्त्वा सैनिकाञ्छुम्भो रथमास्थाय सत्वरः ।
प्रययावम्बिका यत्र संस्थिता तु हिमाचले ॥ १६ ॥
सैन्यं प्रचलितं तस्य सङ्गे तत्र चतुर्विधम् ।
हस्त्यश्वरथपादातिसंयुतं सायुधं बहु ॥ १७ ॥
तत्र गत्वाचले शुम्भः संस्थितां जगदम्बिकाम् ।
त्रैलोक्यमोहिनीं कान्तामपश्यत्सिंहवाहिनीम् ॥ १८ ॥
सर्वाभरणभूषाढ्यां सर्वलक्षणसंवृताम् ।
स्तूयमानां सुरैः खस्थैर्गन्धर्वयक्षकिन्नरैः ॥ १९ ॥
पुष्पैश्च पूज्यमानाञ्च मन्दारपादपोद्‌भवैः ।
कुर्वाणां शङ्खनिनदं घण्टानादं मनोहरम् ॥ २० ॥
दृष्ट्वा तां मोहमगमच्छुम्भः कामविमोहितः ।
पञ्चबाणाहतः कामं मनसा समचिन्तयत् ॥ २१ ॥
अहो रूपमिदं सम्यगहो चातुर्यमद्‍भुतम् ।
सौकुमार्यञ्ज धैर्यञ्च परस्परविरोधि यत् ॥ २२ ॥
सुकुमारातितन्वङ्गी सद्यः प्रकटयौवना ।
चित्रमेतदसौ बाला कामभावविवर्जिता ॥ २३ ॥
कामकान्तासमा रूपे सर्वलक्षणलक्षिता ।
अम्बिकेयं किमेतत्तु हन्ति सर्वान्महाबलान् ॥ २४ ॥
उपायः कोऽत्र कर्तव्यो येन मे वशगा भवेत् ।
न मन्त्रा वा मरालाक्षीसाधने सन्निधौ मम ॥ २५ ॥
सर्वमन्त्रमयी ह्येषा मोहिनी मदगर्विता ।
सुन्दरीयं कथं मे स्याद्वशगा वरवर्णिनी ॥ २६ ॥
पातालगमनं मेऽद्य न युक्तं समराङ्गणात् ।
सामदानविभेदैश्च नेयं साध्या महाबला ॥ २७ ॥
किं कर्तव्यं च गन्तव्यं विषमे समुपस्थिते ।
मरणं नोत्तमं चात्र स्त्रीकृतं तु यशोऽपहृत् ॥ २८ ॥
मरणमृषिभिः प्रोक्तं सङ्गरे मङ्गलास्पदम् ।
यत्तत्समानबलयोर्योधयोर्युध्यतोः किल ॥ २९ ॥
प्राप्तेयं दैवरचिता नारी नरशतोत्तमा ।
नाशायास्मत्कुलस्येह सर्वथातिबलाबला ॥ ३० ॥
वृथा किं सामवाक्यानि मया योज्यानि साम्प्रतम् ।
हननायागता ह्येषा किं नु साम्ना प्रसीदति ॥ ३१ ॥
न दानैश्चालितुं योग्या नानाशस्त्रविभूषिता ।
भेदस्तु विफलः कामं सर्वदेववशानुगा ॥ ३२ ॥
तस्मात्तु मरणं श्रेयो न संग्रामे पलायनम् ।
जयो वा मरणं वाद्य भवत्वेव यथाविधि ॥ ३३ ॥
व्यास उवाच
इति सञ्चिन्त्य मनसा शुम्भः सत्त्वाश्रितोऽभवत् ।
युद्धाय सुस्थिरो भूत्वा तामुवाच पुरःस्थिताम् ॥ ३४ ॥
देवि युध्यस्व कान्तेऽद्य मृथायं ते परिश्रमः ।
मूर्खासि किल नारीणां नायं धर्मः कदाचन ॥ ३५ ॥
नारीणां लोचने बाणा भ्रुवावेव शरासनम् ।
हावभावास्तु शस्त्राणि पुमाँल्लक्ष्यं विचक्षणः ॥ ३६ ॥
सन्नाहश्चाङ्गरागोऽत्र रथश्चापि मनोरथः ।
मन्दप्रजल्पितं भेरीशब्दो नान्यः कदाचन ॥ ३७ ॥
अन्यास्त्रधारणं स्त्रीणां विडम्बनमसंशयम् ।
लज्जैव भूषणं कान्ते न च धार्ष्ट्यं कदाचन ॥ ३८ ॥
युध्यमाना वरा नारी कर्कशेवाभिदृश्यते ।
स्तनौ सङ्गोपनीयौ वा धनुषः कर्षणे कथम् ॥ ३९ ॥
क्व मन्दगमनं कुत्र गदामादाय धावनम् ।
बुद्धिदा कालिका तेऽत्र चामुण्डा परनायिका ॥ ४० ॥
चण्डिका मन्त्रमध्यस्था लालनेऽसुस्वरा शिवा ।
वाहनं मृगराडास्ते सर्वसत्त्वभयङ्करः ॥ ४१ ॥
वीणानादं परित्यज्य घण्टानादं करोषि यत् ।
रूपयौवनयोः सर्वं विरोधि वरवर्णिनि ॥ ४२ ॥
यदि ते सङ्गरेच्छास्ति कुरूपा भव भामिनि ।
लम्बोष्ठी कुनखी क्रूरा ध्वांक्षवर्णा विलोचना ॥ ४३ ॥
लम्बपादा कुदन्ती च मार्जारनयनाकृतिः ।
ईदृशं रूपमास्थाय तिष्ठ युद्धे स्थिरा भव ॥ ४४ ॥
कर्कशं वचनं ब्रूहि ततो युद्धं करोम्यहम् ।
ईदृशीं सुदतीं दृष्ट्वा न मे पाणिः प्रसीदति ॥ ४५ ॥
हन्तुं त्वां मृगशावाक्षि कामकान्तोपमे मृधे ।
व्यास उवाच
इति ब्रुवाणं कामार्तं वीक्ष्य तं जगदम्बिका ॥ ४६ ॥
स्मितपूर्वमिदं वाक्यमुवाच भरतोत्तम ।
देव्युवाच
किं विषीदसि मन्दात्मन् कामबाणविमोहितः ॥ ४७ ॥
प्रेक्षिकाहं स्थिता मूढ कुरु कालिकया मृधम् ।
चामुण्डया वा कुर्वेते तव योग्ये रणाङ्गणे ॥ ४८ ॥
प्रहरस्व यथाकामं नाहं त्वां योद्धमुत्सहे ।
इत्युक्त्वा कालिकां प्राह देवी मधुरया गिरा ॥ ४९ ॥
जह्येनं कालिके क्रूरे कुरूपप्रियमाहवे ।

व्यास उवाच
इत्युक्ता कालिका कालप्रेरिता कालरूपिणी ॥ ५० ॥
गदां प्रगृह्य तरसा तस्थावाजौ कृतोद्यमा ।
तयोः परस्परं युद्धं बभूवातिभयानकम् ॥ ५१ ॥
पश्यतां सर्वदेवानां मुनीनाञ्च महात्मनाम् ।
गदामुद्यम्य शुम्भोऽथ जघान कालिकां रणे ॥ ५२ ॥
कालिका दैत्यराजानं गदया न्यहनद्‌ भृशम् ।
बभंजास्य रथं चण्डी गदया कनकोज्ज्वलम् ॥ ५३ ॥
खरान्हत्वा जघानाशु दारुकं दारुणस्वना ।
स पदातिर्गदां गुर्वीं समादाय क्रुधान्वितः ॥ ५४ ॥
कालिकाभुजयोर्मध्ये प्रहसन्नहनत्तदा ।
वञ्चयित्वा गदाघातं खड्गमादाय सत्वरा ॥ ५५ ॥
चिच्छेदास्य भुजं सव्यं सायुधं चन्दनार्चितम् ।
स छिन्नबाहुर्विरथो गदापाणिः परिप्लुतः ॥ ५६ ॥
अचिरेण समागम्य कालिकामहनत्तदा ।
काली च करवालेन भुजं तस्याथ दक्षिणम् ॥ ५७ ॥
चिच्छेद प्रहसन्ती सा सगदं किल साङ्गदम् ।
कर्तुं पादप्रहारं स कुपितः प्रययौ जवात् ॥ ५८ ॥
काली चिच्छेद चरणौ खड्गेनास्य त्वरान्विता ।
सच्छिन्नकरपादोऽपि तिष्ठ तिष्ठेति च ब्रुवन् ॥ ५९ ॥
धावमानो ययावाशु कालिकां भीषयन्निव ।
तमागच्छन्तमालोक्य कालिका कमलोपमम् ॥ ६० ॥
चकर्त मस्तकं कण्ठाद्‌रुधिरौघवहं भृशम् ।
छिन्नेऽसौ मस्तके भूमौ पपात गिरिसन्निभः ॥ ६१ ॥
प्राणा विनिर्ययुस्तस्य देहादुत्क्रम्य सत्वरम् ।
गतासुं पतितं दैत्यं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः ॥ ६२ ॥
तुष्टुवुस्तां तदा देवीं चामुण्डां कालिकां तथा ।
ववुर्वाताः शिवास्तत्र दिशश्च विमला भृशम् ॥ ६३ ॥
बभूवुश्चाग्नयो होमे प्रदक्षिणशिखाः शुभाः ।
हतशेषाश्च ये दैत्याः प्रणम्य जगदम्बिकाम् ॥ ६४ ॥
त्यक्त्वाऽऽयुधानि ते सर्वे पातालं प्रययुर्नृप ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं देव्याश्चरितमुत्तमम् ॥ ६५ ॥
शुम्भादीनां वधं चैव सुराणां रक्षणं तथा ।
एतदाख्यानकं सर्वं पठन्ति भुवि मानवाः ॥ ६६ ॥
शृण्वन्ति च सदा भक्त्या ते कृतार्था भवन्ति हि ।
अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनश्च धनं बहु ॥ ६७ ॥
रोगी च मुच्यते रोगात्सर्वान्कामानवाप्नुयात् ।
शत्रुतो न भयं तस्य य इदं चरितं शुभम् ।
शृणोति पठते नित्यं मुक्तिमाञ्जायते नरः ॥ ६८ ॥


शुंभाचा युद्धात वध -

हे भाषण ऐकून शुंभ म्हणाला, "मी पलायन करून जिवंत रहाण्याची इच्छा करणार नाही. माझे सचीव, भ्राता यांचा बळी देऊन मी जिवंत कशासाठी राहू ? सर्वांचा कर्ता कालच आहे. तो अनिवार असून रूपरहित आहे व तोच जर ईश आहे तर मग मला काळजी तरी कशाला ? जे करायचे असेल ते तो करील. मला मरण्याची अथवा जगण्याची मुळीच काळजी नाही.

दोन परार्धा इतका काल लोटला असता प्रत्यक्ष जगत्कर्ता ब्रह्मदेवही नाश पावतो. त्या ब्रह्मदेवाच्या एका दिवसात चार युगांचे हजार फेरे होतात. त्यात चवदा इंद्र होत असतात. त्याचप्रमाणे ब्रह्मदेवाचा द्विगुण काल लोटला असता विष्णूला मृत्यु येतो. त्याच्यापेक्षा द्विगुण काल लोटल्यावर शंकरालाही मरण येते. न टळणार्‍या ह्या देवनिर्मित मरणाविषयी काळजी का असावी ? पृथ्वी, पर्वत, सूर्य व चंद्र ह्यांनाही नाश आहेच. मग आपली काय कथा ?

जन्मास आलेल्याला मृत्यु असून मृताला जन्मप्राप्ती होत असते. हे शरीर अनित्य असल्यामुळे कोणीही अक्षय्य राहणार्‍या यशाचेच रक्षण केले पाहिजे. म्हणून माझा रथ सत्वर तयार होऊ द्या. मी रणांगणामध्ये जातो. दैवामुळे जय अथवा मरण जे काही प्राप्त होणे असेल ते प्राप्त होवो."

असे सांगून शुंभ सत्वर रथारूढ झाला आणि हिमाचलावर असलेल्या अंबिकेकडे गेला. तेव्हा गज, अश्व, रथ ह्यांनी युक्त व आयुधांनी संपन्न असे पुष्कळ चतुर्विध सैन्यही त्याने बरोबर घेतले.

तेथे गेल्यानंतर सिंहारूढ झालेली, त्रैलोक्यमोहिनी व सौंदर्यसंपन्न जगदंबिका त्याच्या दृष्टीस पडली. ती सर्व अलंकारांनी व भूषणांनी शृंगारलेली होती. सर्व लक्षणांनी ती युक्त होती. आकाशामध्ये असलेले देव, गंधर्व, यक्ष व किन्नर तिचे स्तवन करीत होते. ती स्वत: शंखाचा व घंटेचा नाद करीत होती.

तिला अवलोकन करून शुंभ मदनाने व्याकुळ व मोहित झाला आणि तो मनामध्ये म्हणाला, "काय उत्कृष्ट रूप हे ! काय हे अद्यत चातुर्य ! सौकुमार्य व धैर्य हे परस्परविरुद्ध प्रकार तिच्या ठिकाणीच दिसत आहेत. सुकुमार, शरीराने अतिशय सडपातळ व नुकतीच यौवनावस्था प्राप्त झालेली ही बाला विषयवासनारहित आहे हे मोठेच आश्चर्य आहे. रूपाने ही रतीशी बरोबरी करणारी आहे. ही महाबलाढ्य दैत्यांचा वध करीत आहे. ह्या कमलाक्षी स्त्रीला वश करून घेण्याचे खास मंत्र माझ्यापाशी नाहीत. कारण ही मदमत्त स्त्री मोहिनी असून सर्व मंत्रमयच आहे. ही श्रेष्ठ स्त्री मला कशी बरे वश होईल ? आता ह्या समरांगणापासून पाताळाप्रत जाणे आज मला योग्य वाटत नाही. साम, दाम व भेद ह्या उपायांनी सुद्धा ही महाबलाढ्य देवी साध्य होणे शक्य नाही.

आता जावे कोठे ? ह्या स्त्रीच्या हातून ह्या ठिकाणी मरण येणेही योग्य नव्हे, ते दुष्कीर्तीलाच कारण आहे. समरांगणामध्ये मरण उत्तम म्हणून ऋषींनी सांगितले आहे. परंतु ते मरण म्हटले म्हणजे खरोखर जो बलाने तुल्य असून त्याच्याशी युद्ध करणार्‍या योद्ध्यांना येणारे होय. अबला असूनही अतिबलाढ्य व शेकडो नरांपेक्षाही श्रेष्ठ अशी ही नारी आहे. ही स्त्री आमच्या कुलाचा नाश करण्याकरताच आलेली आहे. सामदामाने ही वश होईलसे वाटत नाही. येथे भेद करता येणार नाही. कारण ही देवांच्या आधीन आहे. तेव्हा संग्रामामध्ये मरण येणेच श्रेयस्कर असून पलायन योग्य नव्हे. दैवाप्रमाणेच जय अथवा मरण, जे काही प्राप्त होईल ते होवो."

ह्याप्रमाणे ठरवून शुंभाने धैर्याचे अवलंबन केले. युद्धाकरता निश्चय करून तो समोर उभा असलेल्या त्या अंबिकेला म्हणाला, "हे देवी, युद्ध कर. परंतु हे कांते, आज तुझे श्रम व्यर्थ आहेत. तू मूर्ख आहेस. युद्ध हा स्त्रियांचा धर्म नाही. नेत्र हेच स्त्रियांचे बाण असून भ्रुकुटी हेच धनुष्य होय. हावभाव हीच शस्त्रे आणि कामकलाभिज्ञ पुरुष हेच स्त्रीचे लक्ष्य होय. त्याचप्रमाणे अंगराग हेच चिलखत असून मनोरथ हाच रथ होय. मंदहास्य हाच दुंदुभीचा शब्द आहे. अस्त्रे धारण करणे ही स्त्रियांची विटंबना आहे.

हे कांते, स्त्रियांना लज्जा हेच भूषण आहे. स्त्री युद्ध करू लागली असता कर्कशा स्त्रीप्रमाणे दिसू लागते. स्त्रियांनी स्तन झाकून ठेवावयाचे असतात. त्यांच्या हातून धनुष्याचे आकर्षण कसे होणार ? तसेच स्त्रियांचे मंदगमन कोणीकडे आणि गदा घेऊन धावणे कोणीकडे ? खरोखरच या चामुंडा आणि चंडिका तुला अयोग्य सल्ला देत असतात. भयंकर आवाज असलेला हा सिंह हेच तुझे वाहन आहे.

त्याचप्रमाणे वाणीनादाचा त्याग करून तू घंटानाद करीत आहेस. हे वरवर्णिनी, तुझे रूप व यौवन यांना हे विरुद्ध आहे. हे भामिनी, संग्रामाची इच्छा असल्यास तू करूप, लंबोष्ठी, कुनखी, क्रूर, काकवर्ण व अंध अशी हो. त्याचप्रमाणे तुझे पाय लांब होवोत, दंत वाईट होवोत आणि डोळ्यांचा आकार मांजराच्या डोळ्यांप्रमाणे होवो. अशाप्रकारचे रूप धारण करून तू युद्धामध्ये स्थिर हो म्हणजेच तुला युद्ध करणे शोभेल. तू कर्कश भाषण करू लाग म्हणजे मी तुझ्याशी युद्ध करीन.

हे रतितुल्य स्त्रिये, मनोहर दंतांनी युक्त असलेल्या अशा प्रकारच्या तुजसारख्या सुंदरीला पाहून संग्रामामध्ये तुझा वध करण्यास माझा हात धजत नाही."

कामातुर होऊन याप्रमाणे भाषण करीत असलेल्या त्या शुंभाला पाहून जगदंबिका म्हणाली, "हे मंदमते, मला पाहून तू कामबाणांनी मोहित झालास. तू माझ्याशी युद्ध करण्याविषयी का बरे टाळीत आहेस ? हे मूढा, मी तुझ्याशी युद्ध करीत नाही. मी प्रेक्षक ह्या नात्याने उभी आहे. तू ह्या कालिकेशी अथवा चामुंडेशी युद्ध कर. रणांगणामध्ये तुला ह्याच योग्य आहेत. तू ह्यांना यथेष्ट प्रहार कर. मला तुझ्याशी युद्ध करण्याची इच्छा नाही." असे सांगून देवी कालिकेला म्हणाली, "हे क्रूर कालिके, ह्या कुरूपप्रिय शुंभाचा तू संग्रामात चांगला समाचार घे."

जगदंबिकेने असे सांगताच कालप्रेरित व कालरूप धारण करणारी ती कालिका तयार झाली. वेगाने हातात गदा घेऊन ती समरांगणात शुंभासुराशी युद्ध करू लागली. त्यांचे अति भयंकर युद्ध झाले. गदा उगारून शुंभाने रणामध्ये कालिकेवर प्रहार केला. कालिकेनेही गदेच्या योगाने दैत्यराजावर जोराने प्रहार केला.

नंतर चंडीने सुवर्णासारखा उज्वल असलेला त्याचा रथ गदेने मोडून टाकला. रथास जोडलेल्या गर्दभांचा वध केला. कालिकेने त्याच्या सारथ्यालाही ठार केले. तेव्हा पदाती बनलेल्या त्या क्रुद्ध शुंभाने मोठी गदा घेऊन हसत हसत कालिकेच्या दोन्ही भूजांचे मध्यभागी प्रहार केला. पण गदेचा तो प्रहार कालिकेने चुकवून सत्वर खड्ग हाती घेतले आणि चंदन लावलेला त्याचा उजवा हात आयुधासह तोडला. तेव्हा हात तुटून विरथ झालेला तो शुंभ रक्ताने लाल झाला. पण पुन: त्याने डाव्या हातात गदा घेतली व जवळ येऊन कालिकेवर प्रहार केला. तेव्हा त्या कालिकेने गदा व बाहूभूषण ह्यासह खड्गाच्या योगाने त्याचा डावा हातही तोडला.

तेव्हा लत्ताप्रहार करण्याकरता तो शुंभ क्रुद्ध होऊन वेगाने धावू लागला. इतक्यात कालिकेने त्वरेने खड्गाच्या योगाने त्याचे पायही तोडून टाकले. याप्रमाणे हातापाय तोडले असताही तो शुंभ कालिकेला "थांब थांब" असे म्हणाला आणि कालिकेला भिवण्यासाठी तसाच सरपटत तिच्याकडे आला. पण तो जवळ येताक्षणीच कालिकेने त्याचे मस्तक कंठापासून कापून काढले. तेव्हा त्यातून रक्ताचा एकसारखा प्रवाह सुरू झाला. नंतर तो पर्वततुल्य शुंभ भूमीवर पडला. त्याचा प्राणही सत्वर निघून गेला.

दैत्य गतप्राण होऊन पडल्यावर इंद्रासह सर्व देव त्या देवीची, चामुंडेची व कालिकेची, स्तुती करू लागले. वारे मंगलकारक वाहू लागले. दिशा निर्मल झाल्या व अग्नीही होमकाली प्रदक्षिण ज्वालांनी युक्त व म्हणूनच शुभ असा झाला. मेलेल्या दैत्यांशिवाय जे थोडे दैत्य अवशिष्ट राहिले होते ते सर्वही जगदंबिकेला प्रणाम करून व आयुधे टाकून देऊन पाताळामध्ये निघून गेले.

अशा रीतीने शुंभ-निशुंभाचा वध झाला. देवीचे हे चरित्र ऐकल्यास निपुत्रिकाला पुत्र होतो. तसेच मनोवांच्छित वासना पूर्ण होतात.




इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां
पञ्चमस्कन्धे शुम्भवधो नामेकत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३१ ॥
अध्याय एकतिसावा समाप्त

GO TOP