अग्निपुराणम्

त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः

पवित्रारोहणविधानम् -


अग्निरुवाच -
पवित्रारोहणं वक्ष्ये वर्षपूजाकलं हरेः ।
आषाढादौ कार्तिकान्ते प्रतिपद्वनदा तिथिः ॥ १ ॥
श्रिया गौर्या गणेशस्य सरस्वत्या गुहस्य च ।
मार्तण्डमातृदुर्गाणां नागर्षिहरिमन्मथैः ॥ २ ॥
शिवस्य ब्रह्मणस्तद्वद् द्वितीयादितिथेः क्रमात् ।
यस्य देवस्य यो भक्तः पवित्रा तस्य सा तिथिः ॥ ३ ॥
आरोहणे तुल्यविधिः पृथक् मन्त्रादिकं यदि ।
सौवर्णं राजतं ताम्रं नेत्रकार्पासिकादिकम् ॥ ४ ॥
ब्राह्मण्या कार्तितं सूत्रं तदलाभे तु संस्कृतम् ।
त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य तेन कुर्यात् पवित्रकम् ॥ ५ ॥
अष्तोत्तरशतादूर्ध्वं तदर्धं चोत्तमादिकम् ।
क्रियालोपाविघातार्थं यत्त्वयाभिहितं प्रभो ॥ ६ ॥
मया तत् क्रियते देव यथा यत्र पावित्रकम् ।
अविघ्नं तु भवेदत्र कुरु नाथ जयाव्यय ॥ ७ ॥
प्रार्थ्य तन्मण्डलायादौ गायत्र्या बन्धयेन्नरः ।
ॐ नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि ॥ ८ ॥
तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् देवदेवानुरूपतः ।
जानूरुनाभिनामान्तं प्रतिमासु पवित्रकम् ॥ ९ ॥
पादान्ता वनमाला स्यादष्टोत्तरसहस्रतः ।
माला तु कल्पसाध्यं वा द्विगुणं षोडशाङ्‌गुलात् ॥ १० ॥
कर्णिका केशरं पत्रं मन्त्राद्यं मण्डलान्तकम् ।
मण्डलाङ्‌गुलमात्रैकचक्राब्जाद्यौ पवित्रकम् ॥ ११ ॥
स्थण्डिलेऽङ्‌गुलमानेन आत्मनः सप्तविंशतिः ।
आचार्याणां च सूत्राणि पितृमात्रादिपुस्तके ॥ १२ ॥
नाभ्यन्तं द्वादशग्रन्थिं तथा गन्धपवित्रके ।
द्व्यङ्‌गुलात् कल्पनादौ द्विर्माला चाष्टोत्तरं शतम् ॥ १३ ॥
अथवार्क चतुर्विंशषड्त्रिंशन्मालिका द्विजः ।
अनामामध्यमाङ्‌गुष्ठैः मन्दाद्यैः मालिकार्थिभिः ॥ १४ ॥
कनिष्टादौ द्वादश वा ग्रन्थयः स्युः पवित्रके ।
रवेः कुम्भहुताशादेः सम्भवे विष्णुवन्मतम् ॥ १५ ॥
पीठस्य पीठमानं स्यान्मेखलान्ते च कुण्डकम् ।
यथाशक्ति सूत्रग्रन्थिपरिचारेथ वैष्णवे ॥ १६ ॥
सूत्राणि वा सप्तदश सूत्रेण त्रिविभक्तके ।
रोचनागुरुकर्पूरहरिद्राकुङ्‌कुमादिभिः ॥ १७ ॥
रञ्जयेच्चन्दनाद्यैर्वा स्नानसन्ध्यादिकृन्नरः ।
एकादश्यां यागगृहे भगवन्तं हरिं जयेत् ॥ १८ ॥
समस्तपरिवाराय बलिं पीठे समर्चयेत् ।
क्ष्यौं क्षेत्रपालाय द्वारान्ते द्वारोपरि तथा श्रियम् ॥ १९ ॥
धात्रे दक्षे विधात्रे च गङ्‌गाञ्च यमुनां तथा ।
शङ्खपद्मनिधी पूज्य मध्ये वास्त्वपसारणम् ।
सारङ्‌गायेति भूतानां भूतशुद्धिं स्थितश्चरेत् ॥ २० ॥
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं गन्धतन्मात्रं संहरामि नमः ॥
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं रसतन्मात्रं संहरामि नमः
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ॥
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः ॥
पञ्चोद्घातैः गन्धतन्मात्ररूपं भूमिमण्डलम् ।
चतुरस्रञ्च पीतञ्च कठिनं वज्रलाञ्छितम् ॥ २१ ॥
इन्द्राधिदैवतं पादयुग्ममध्यगतं स्मरेत् ।
शुद्धञ्च रसतन्मात्रं प्रविलिप्याथ संहरेत् ।
रसमात्ररूपमात्रे क्रमेणानेन पूजकः ॥ २२ ॥
ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं रसतन्मात्रं संहरामि नमः
ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं रूपतन्मात्रं संहरामि नमः
ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः
ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः
जानुनाभिमध्यगतं श्वेतं वै पद्मलाञ्छितम् ।
शुक्लवर्णं चार्धचन्द्रं ध्यायेद्वरुणदैवतम् ॥ २३ ॥
चतुर्भिश्च तदुद्घातैः शुद्धं तद्‌रसमात्रकम् ।
संहरेद्‌रूपतन्मात्रै रूपमात्रे च संहरेत् ॥ २४ ॥
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं रूपतन्मात्रं संहरामि नमः
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः
ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः
इति त्रिभिस्तदुद्घातैस्त्रिकोणं वह्निमण्डलम् ।
नाभिकण्ठमध्यगतं रक्तं स्वस्तिकलाञ्छितम् ॥ २५ ॥
ध्यात्वानलाधिदैवन्तच्छुद्धं स्पर्शे लयं नयेत् ।
ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः
ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः ॥
कण्ठनासामध्यगतं वृत्तं वै वायुमण्डलम् ॥ २६ ॥
द्विरुद्घातैः धूम्रवर्णं ध्यायेच्छुद्धेन्दुलाञ्छितम् ।
स्पर्शमात्रं शब्दमात्रैः संहरेद्ध्यानयोगतः ॥ २७ ॥
ॐ ह्रीं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः
एकोद्घातेन चाकाशं शुद्धस्फटिकसन्निभम् ।
नासापुटशिखान्तस्थमाकाशमुपसंहरेत् ॥ २८ ॥
शोषणाद्यैः देहशुद्धिं कुर्यादेवं क्रमात्ततः ।
शुष्कं कलेवरं ध्यायेत् पादाद्यैश्च शिखान्तकम् ॥ २९ ॥
यं बीजेन वं बीजेन ज्वालामालासमायुतम् ।
देहं रमित्यनेनैव ब्रह्मरन्ध्राद् विनिर्गतम् ॥ ३० ॥
बिन्दुन्ध्यात्वा चामृतस्य तेन भस्मकलेवरम् ।
सम्प्लावयेल्लमित्यस्मात् देहं सम्पाद्य दिव्यकम् ॥ ३१ ॥
न्यासं कृत्वा करे देहे मानसं यागमाचरेत् ।
विष्णुं साङ्‌गं हृदि पद्मे मानसैः कुसुमादिभिः ॥ ३२ ॥
मूलमन्त्रेण देवेशम्प्रार्चयेद्‌ भुक्तिमुक्तिदम् ।
स्वागतं देवदेवेश सन्निधौ भव केशव ॥ ३३ ॥
गृहाण मानसीं पूजां यथार्थं परिभाविताम् ।
आधारशक्तिः कूर्मोऽथ पूज्योऽनन्तो मही ततः ॥ ३४ ॥
मध्येऽग्न्यादौ च धर्माद्या अधर्मादीन्द्रमुख्यगम् ।
सत्त्वादि मध्ये पद्मञ्च मायाविद्याख्यतत्त्वके ॥ ३५ ॥
कालतत्त्वञ्च सूर्यादिमण्डलं पक्षिराजकः ।
मध्ये ततश्च वायव्यादीशान्ता गुरुपङ्‌क्तिकाः ॥ ३६ ॥
गणः सरस्वती पूज्या नारदो नलकूबरः ।
गुरुर्गुरुपादुका च परो गुरुश्च पादुका ॥ ३७ ॥
पूर्वसिद्धाः परसिद्धाः केशरेषु च शक्तयः ।
लक्ष्मीः सरस्वती प्रीतिः कीर्तिः शान्तिश्च कान्तिका ॥ ३८ ॥
पुष्टिस्तुष्टिर्महेन्द्राद्या मध्ये वाचाहितो हरिः ।
धृतिः श्रीरतिकान्त्याद्या मूलेन स्थापितोऽच्युतः ॥ ३९ ॥
ॐ अभिमुखो भवेति प्रार्थ्य सन्निहितो भव ।
विन्यस्यार्घ्यादिकं दत्वा गन्धाद्यैः मूलतो यजेत् ॥ ४० ॥
ॐ भीषय भीषय हृत् शिरस्त्रासय वै पुनः ।
मर्दय मर्दय शिखा अग्न्यादौ शस्त्रतोऽस्त्रकम् ॥ ४१ ॥
रक्ष रक्ष प्रध्वंसय प्रध्वंसय कवचाय नमस्ततः ।
ॐ ह्रूं फट् अस्त्राय नमो मूलबीजेन चाङ्‌गकम् ॥ ४२ ॥
पूर्वदक्षाप्यसौम्येषु मूर्त्यावरणमर्चयेत् ।
वासुदेवः सङ्‌कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः ॥ ४३ ॥
अग्न्यादौ श्रीधृतिरतिकान्तयो मूर्तयो हरेः ।
शङ्खचक्रगदापद्ममग्न्यादौ पूर्वकादिकम् ॥ ४४ ॥
शार्ङ्‌गञ्च मुषलं खड्गं वनमालाञ्च तद्बहिः ।
इन्द्राद्याश्च तयानन्तो नैर्ऋत्यां वरुणस्ततः ॥ ४५ ॥
ब्रह्मेन्द्रेशानयोर्मध्ये अस्त्रावरणकं बहिः ।
ऐरावतस्ततश्छागो महिषो वानरो झषः ॥ ४६ ॥
मृगः शशोऽथ वृषभः कूर्मो हंसस्ततो बहिः ।
पृश्निगर्भः कुमुदाद्या द्वारपाला द्वयं द्वयम् ॥ ४७ ॥
पूर्वाद्युत्तरद्वारान्तं हरिं नत्वा बलिं बहिः ।
विष्णुपार्षदेभ्यो नमो बलिपीठे बलिं ददेत् ॥ ४८ ॥
विश्वाय विश्वक्सेनात्मने ईशानके यजेत् ।
देवस्य दक्षिणे हस्ते रक्षासूत्रञ्च बन्धयेत् ॥ ४९ ॥
संवत्सरकृताचार्याः सम्पूर्णफलदायिने ।
पवित्रारोहणायेदं कौतुकं धारय ॐ नमः ॥ ५० ॥
उपवासादिनियमं कुर्याद्वै देवसन्निधौ ।
उपवासादिनियतो देवं सन्तोषयाम्यहम् ॥ ५१ ॥
कामक्रोधादयः सर्वे मा मे तिष्ठन्तु सर्वथा ।
अद्यप्रभृति देवेश यावद् वैशेषिकं दिनम् ॥ ५२ ॥
यजमानो ह्यशक्तश्चेत् कुर्यान्नक्तादिकं व्रती ।
हुत्वा विसर्जयेत् स्तुत्वा श्रीकरन्नित्यपूजनम् ।
ॐ ह्रीं श्रीं श्रीधराय त्रैलोक्यमोहनाय नमः ॥ ५३ ॥
इति आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणे
श्रीधरनित्यपूजाकथनं नाम त्रयस्त्रिंशोध्यायः


GO TOP