ऋग्वेद - मण्डल ७ - सूक्त ५१ ते ६०
PREVIOUS
NEXT

ऋग्वेद - मण्डल ७ - सूक्त ५१ ते ६०

ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५१ ( आदित्य सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - आदित्य : छंद - त्रिष्टुभ्


आ॒दि॒त्याना॒मव॑सा॒ नूत॑नेन सक्षी॒महि॒ शर्म॑णा॒ शंत॑मेन ।
अ॒ना॒गा॒स्त्वे अ॑दिति॒त्वे तु॒रास॑ इ॒मं य॒ज्ञं द॑धतु॒ श्रोष॑माणाः ॥ १ ॥

आदित्यानां अवसा नूतनेन सक्षीमहि शर्मणा शम्ऽतमेन
अनागाःऽत्वे अदितिऽत्वे तुरासः इमं यज्ञं दधतु श्रोषमाणाः ॥ १ ॥

आदित्य देवांच्या कृपेने मला नवीन नवीन सुर्वसुखसंपन्न मंदिर व महाल मिळोत. आमचा धांवा ऐकून त्याकरितां सत्वर उडी घालणारे देव ह्या यजमानाला अति तेजःपुंज व सुनीतिसंपन्न ठेवोत. ॥ १ ॥


आ॒दि॒त्यासो॒ अदि॑तिर्मादयन्तां मि॒त्रो अ॑र्य॒मा वरु॑णो॒ रजि॑ष्ठाः ।
अ॒स्माकं॑ सन्तु॒ भुव॑नस्य गो॒पाः पिब॑न्तु॒ सोम॒मव॑से नो अ॒द्य ॥ २ ॥

आदित्यासः अदितिः मादयन्तां मित्रः अर्यमा वरुणः रजिष्ठाः
अस्माकं सन्तु भुवनस्य गोपाः पिबन्तु सोमं अवसे नः अद्य ॥ २ ॥

द्वादश आदित्य देव, प्रकाशमती अखंडित पृथिवी देवी, दिनाधिपति मित्र देव, अर्यमा व अति सरलस्वभाव वरुण देव आमच्या यज्ञांत आनंद करोत. त्रिभुवनपालक देव आमचे निमंत्रित असोत आणि आज आमच्या रक्षणार्थ आमच्या येथे सोम पिवोत. ॥ २ ॥


आ॒दि॒त्या विश्वे॑ म॒रुत॑श्च॒ विश्वे॑ दे॒वाश्च॒ विश्व॑ ऋ॒भव॑श्च॒ विश्वे॑ ।
इन्द्रो॑ अ॒ग्निर॒श्विना॑ तुष्टुवा॒ना यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः ॥ ३ ॥

आदित्याः विश्वे मरुतः च विश्वे देवाः च विश्वे ऋभवः च विश्वे
इन्द्रः अग्निः अश्विना तुस्तुवानाः यूयं पात स्वस्तिऽभिः सदा नः ॥ ३ ॥

सर्व ब्रह्माण्डांतील आदित्य देव, सर्व ब्रह्माण्डावरील मरुत् गण, सकल ऋभु देव, इंद्र, अग्नि व अश्विनीकुमार देव ह्या सर्वांची आम्ही यथासांग स्तुति वर्णन केली. अहो देवांनो, तुम्ही सर्वदा आम्हाला आपल्या आशीर्वचनांनी प्रतिपाळा. ॥ ३ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५२ ( आदित्य सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - आदित्य : छंद - त्रिष्टुभ्


आ॒दि॒त्यासो॒ अदि॑तयः स्याम॒ पूर्दे॑व॒त्रा व॑सवो मर्त्य॒त्रा ।
सने॑म मित्रावरुणा॒ सन॑न्तो॒ भवे॑म द्यावापृथिवी॒ भव॑न्तः ॥ १ ॥

आदित्यासः अदितयः स्याम पूः देवऽत्रा वसवः मर्त्यऽत्रा
सनेम मित्रावरुणा सनन्तः भवेम द्यावापृथिवी भवन्तः ॥ १ ॥

अहो आदित्यांनो, आम्ही सदा दिव्य प्रकाशमान व अखंडित असे व्हावे. अहो वसूंनो, तुम्ही देव व मनुष्यें ह्या दोघांनाही तारक. हे मित्रावरुणांनो, तुमच्या दत्त ऐश्वर्याचा उपभोग घेणार्‍या आम्हाला आपल्या ऐश्वर्याचा वाटा उत्कृष्टपणे लाभावा. अहो द्यावापृथिवींनो, तुमच्या आशीर्वादाने आम्ही सध्यां उपस्थित असणारे सदोदित कायम (सुरक्षित) असावे. ॥ १ ॥


मि॒त्रस्तन्नो॒ वरु॑णो मामहन्त॒ शर्म॑ तो॒काय॒ तन॑याय गो॒पाः ।
मा वो॑ भुजेमा॒न्यजा॑त॒मेनो॒ मा तत्क॑र्म वसवो॒ यच्चय॑ध्वे ॥ २ ॥

मित्रः तत् नः वरुणः ममहन्त शर्म तोकाय तनयाय गोपाः
मा वः भुजेम अन्यऽजातं एनः मा तत् कर्म वसवः यत् चयध्वे ॥ २ ॥

मित्र आणि वरुण हे विश्वपालक अहर्निशाधिपति देव आम्हाला, आमच्या पोरांबाळांना सर्व माणसांना अखंड सुख अर्पण करोत. अहो देवांनो, आम्ही तुमचे भक्त असून आम्ही दुसर्‍यांच्या पापांचे भागीदार होऊं नये. ॥ २ ॥


तु॒र॒ण्यवो॑ऽङ्‌गिरसो नक्षन्त॒ रत्नं॑ दे॒वस्य॑ सवि॒तुरि॑या॒नाः ।
पि॒ता च॒ तन्नो॑ म॒हान्यज॑त्रो॒ विश्वे॑ दे॒वाः सम॑नसो जुषन्त ॥ ३ ॥

तुरण्यवः अङ्गिरसः नक्षन्त रत्नं देवस्य सवितुः इयानाः
पिता च तत् नः महान् यजत्रः विश्वे देवाः सऽमनसः जुषन्त ॥ ३ ॥

मागितले असतां सत्वर देणारे भगवान् अंगिरस देवर्षि आम्हाला सर्वोद्‍भव सूर्य भगवंताचे ते ऐश्वर्यरत्न समर्पण करोत. महाश्रेष्ठ, भक्तपालक, पितास्वरूप वरुण भगवान् आणि ब्रह्मांडांतील सर्व देव आम्हाला एकमतें करून त्या महदैश्वर्याचा आनंदाने उपभोग घेऊं देवोत. ॥ ३ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५३ ( द्यावापृथिवी सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - द्यावापृथिवी : छंद - त्रिष्टुभ्


प्र द्यावा॑ य॒ज्ञैः पृ॑थि॒वी नमो॑भिः स॒बाध॑ ईळे बृह॒ती यज॑त्रे ।
ते चि॒द्धि पूर्वे॑ क॒वयो॑ गृ॒णन्तः॑ पु॒रो म॒ही द॑धि॒रे दे॒वपु॑त्रे ॥ १ ॥

प्र द्यावा यज्ञैः पृथिवी इति नमःऽभिः सऽबाधः ईळे बृहती इति यजत्रेइति |
ते इति चित् हि पूर्वे कवयः गृणन्तः पुरः मही इति दधिरे देवपुत्रेइतिदेवऽपुत्रे ॥ १ ॥

मी मर्त्यमानव यज्ञद्वारांनी सप्रेम हविसमर्पण पूर्वक आता ह्या महाविस्तृत भक्तपाल द्यावापृथिवींची पूजा आरंभितो. कारण प्राचीन स्तोत्रगायकांनी ह्या महान् देवपुत्र देवतांना यज्ञामध्ये आपल्या सन्मुख स्थापित केले असतेंच. ॥ १ ॥


प्र पू॑र्व॒जे पि॒तरा॒ नव्य॑सीभिर्गी॒र्भिः कृ॑णुध्वं॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑ ।
आ नो॑ द्यावापृथिवी॒ दैव्ये॑न॒ जने॑न यातं॒ महि॑ वां॒ वरू॑थम् ॥ २ ॥

प्र पूर्वजे इतिपूर्वऽजे पितरा नव्यसीभिः गीःऽभिः कृणुध्वं सदने ऋतस्य
आ नः द्यावापृथिवी इति दैव्येन जनेन यातं महि वां वरूथम् ॥ २ ॥

अहो विप्रगणांनो, तुम्ही ह्या महा प्राचीन सत्य देवगृह यज्ञाचे ठायी नवीन नवीन स्तुतिस्तोत्रें गाऊन ह्या सर्व जगताच्या मातापिता द्यावापृथिवी देवतांना आपल्या सन्मुख स्थापन करा. हे द्यावापृथिवी देवतांनो, आपल्या सकल दिव्य परिवार जनांसहवर्तमान आपण आमच्या येथे यज्ञार्थ आम्हाला आपला सर्वोत्कृष्ट महाकृपा वरप्रसाद देण्यास सत्वत यावे. ॥ २ ॥


उ॒तो हि वां॑ रत्न॒धेया॑नि॒ सन्ति॑ पु॒रूणि॑ द्यावापृथिवी सु॒दासे॑ ।
अ॒स्मे ध॑त्तं॒ यदस॒दस्कृ॑धोयु यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः ॥ ३ ॥

उतो इति हि वां रत्नऽधेयानि सन्ति पुरूणि द्यावापृथिवी इति सुऽदासे
अस्मे इति धत्तं यत् असत् अस्कृधोयु यूयं पात स्वस्तिऽभिः सदा नः ॥ ३ ॥

अहो द्यावापृथिवी देवतांनो, तुम्हांजवळ सद्‍भक्तास अर्पण करण्याकरितां पुष्कळ ऐश्वर्यरत्नें आहेत. तेव्हां, त्यापैकीं सर्वांत जे मोठे असेल ते आम्हाला द्या. अहो द्यावापृथिव्याश्रित देव देवतांनो, तुम्ही आमचे सदासर्वदां आपल्या मंगल आशीर्वचने करून पतिपालन करा. ॥ ३ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५४ ( वास्तोष्पति सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - वास्तोष्पति : छंद - त्रिष्टुभ्


वास्तो॑ष्पते॒ प्रति॑ जानीह्य॒स्मान्स्वा॑वे॒शो अ॑नमी॒वो भ॑वा नः ।
यत्त्वेम॑हे॒ प्रति॒ तन्नो॑ जुषस्व॒ शं नो॑ भव द्वि॒पदे॒ शं चतु॑ष्पदे ॥ १ ॥

वास्तोः पते प्रति जानीहि अस्मान् सुऽआवेशः अनमीवः भव नः
यत् त्वा ईमहे प्रति तत् नः जुषस्व शं नः भव द्विऽपदे शं चतुःऽपदे ॥ १ ॥

हे वास्तोष्पति (गृहपालक) भगवान,आमच्याकडे लक्ष्य दे. आम्हांस्तव उत्तमोत्तम प्रासाददायक व सदा आरोग्यदायक असा रहा. देवा, जे आम्ही तुझ्याजवळ मागतो ते तू आम्हाला आनंदाने पुरव. आमच्या सकल प्राण्यांना व सेवकांना सुखकर हो. ॥ १ ॥


वास्तो॑ष्पते प्र॒तर॑णो न एधि गय॒स्फानो॒ गोभि॒रश्वे॑भिरिन्दो ।
अ॒जरा॑सस्ते स॒ख्ये स्या॑म पि॒तेव॑ पु॒त्रान्प्रति॑ नो जुषस्व ॥ २ ॥

वास्तोः पते प्रऽतरणः नः एधि गयऽस्फानः गोभिः अश्वेभिः इन्दो इति
अजरासः ते सख्ये स्याम पिताइव पुत्रान् प्रति नः जुषस्व ॥ २ ॥

हे गृहवास्तुपति, आल्हादकारक भगवान्, तू आमचा सर्वभार निर्वाहक आणि धनधान्य प्रवर्धक असून, आम्हाला गाई व घोड्यांनिशी वाढता हो. तुझ्या भक्तीमध्ये आम्ही जरारहित असावे. देवा, पोर जसा पित्याला प्रिय असतो त्याप्रमाणें तू आम्हावर सदा कृपावत्सल रहा. ॥ २ ॥


वास्तो॑ष्पते श॒ग्मया॑ सं॒सदा॑ ते सक्षी॒महि॑ र॒ण्वया॑ गातु॒मत्या॑ ।
पा॒हि क्षेम॑ उ॒त योगे॒ वरं॑ नो यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः ॥ ३ ॥

वास्तोः पते शग्मया सम्ऽसदा ते सक्षीमहि रण्वया गातुऽमत्या
पाहि क्षेमे उत योगे वरं नः यूयं पात स्वस्तिऽभिः सदा नः ॥ ३ ॥

हे मंदिराधिपति देवा, तुझ्या सुखकर, रमणीय ऐश्वर्यपरिपूरित वा प्रशंसापूर्ण स्थानांचा आम्हाल लाभ व्हावा. देवा, तुझ्या श्रेष्ठ ऐश्वर्य रत्नाचा योग देऊन त्याचा संरक्षक ही तूंच बनून रहा. अहो गृहवास्तुपत्याश्रित देवतांनो, तुम्ही आपल्या शुभ वाणींनी आमचे सर्वदां परिरक्षण करीत रहा. ॥ ३ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५५ ( वास्तोष्पति सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - वास्तोष्पति : छंद - गायत्री, उपरिष्टद् बृहती, अनुष्टुभ्


अ॒मी॒व॒हा वा॑स्तोष्पते॒ विश्वा॑ रू॒पाण्या॑वि॒शन् ।
सखा॑ सु॒शेव॑ एधि नः ॥ १ ॥

अमीवऽहा वास्तोः पते विश्वा रूपाणि आविशन्
सखा सुऽशेवः एधि नः ॥ १ ॥

हे वास्तुपति भगवन्, आपल्या रोगविनाशक सर्वगम्य स्वरूपांनी आमच्या इथे स्थित होत्साता, देवा, तू आम्हाला सुखाश्रित व प्रेमास्पद मित्र बनून रहा. ॥ १ ॥


यद॑र्जुन सारमेय द॒तः पि॑शङ्‌ग॒ यच्छ॑से ।
वीव भ्राजन्त ऋ॒ष्टय॒ उप॒ स्रक्वे॑षु॒ बप्स॑तो॒ नि षु स्व॑प ॥ २ ॥

यत् अर्जुन सारमेय दतः पिशङ्ग यच्चसे
विऽइव भ्राजन्ते ऋष्टयः उप स्रक्वेषु नि सु स्वप ॥ २ ॥

हे पिंगट डोळ्यांच्या आणि पांढर्‍या वर्णाच्या सारमेया, इंद्राच्या कुत्र्या, तू भक्षण करीत असतांना जेव्हां आपले दांत दाखवितोस व जेव्हां ते तुझ्या ओठांमधून बाहेर निघतात तेव्हां ते भाल्याच्या पात्यांप्रमाणे चकाकित दिसूं लागतात. हे कुत्र्या देवा, तू आतां खुशाल निजून रहा. ॥ २ ॥


स्ते॒नं रा॑य सारमेय॒ तस्क॑रं वा पुनःसर ।
स्तो॒तॄनिन्द्र॑स्य रायसि॒ किम॒स्मान्दु॑च्छुनायसे॒ नि षु स्व॑प ॥ ३ ॥

स्तेनं राय सारमेय तस्करं वा पुनःऽसर
स्तोतॄन् इन्द्रस्य रायसि किं अस्मान् दुच्चुनऽयसे नि सु स्वप ॥ ३ ॥

हे इंद्रदेवाच्या कुत्रोबा देवा, पुढे जाऊन पुनः त्याच ठिकाणास येणार्‍या अन्य चोरांवर किंव डाकेखोरांवर धांव. इंद्राच्या स्तोत्रगायक आम्हा विप्रांच्या ऐश्वर्यामध्यें उगीच कां बाधा आणतोस ? आता तू खुशाल पडून रहा. ॥ ३ ॥


त्वं सू॑क॒रस्य॑ दर्दृहि॒ तव॑ दर्दर्तु सूक॒रः ।
स्तो॒तॄनिन्द्र॑स्य रायसि॒ किम॒स्मान्दु॑च्छुनायसे॒ नि षु स्व॑प ॥ ४ ॥

त्वं सूकरस्य ददृहि तव दर्दर्तु सूकरः
स्तोतॄन् इन्द्रस्य रायसि किं अस्मान् दुच्चुनऽयसे नि सु स्वप ॥ ४ ॥

हे कुत्र्या, तू डुकराला विदारून खा व तें डुक्कर तुला डसो. आम्हां इंद्र स्तोत्रकारांना आमच्या ऐश्वर्यांत वृथा कां बाधा आणतोस ? जा, आता खुशाल झोंप घे. ॥ ४ ॥


सस्तु॑ मा॒ता सस्तु॑ पि॒ता सस्तु॒ श्वा सस्तु॑ वि॒श्पतिः॑ ।
स॒सन्तु॒ सर्वे॑ ज्ञा॒तयः॒ सस्त्व॒यम॒भितो॒ जनः॑ ॥ ५ ॥

सस्तु माता सस्तु पिता सस्तु श्वा सस्तु विश्पतिः
ससन्तु सर्वे ज्ञातयः सस्तु अयं अभितः जनः ॥ ५ ॥

हा कुत्रा निजो, आमच्या आईला झोंप येवो, पित्याचा डोळा लागो. आमचे जामातादि संबंधीजन चांगले झोंपोत. माझे सर्व जातिबंधु निजतांना खुशाल निद्रासुख अनुभवोत. आणि (रात्रीच्या प्रहरी) हे सारे आमच्या सभोंवरील जन आनंदाने पडोत. ॥ ५ ॥


य आस्ते॒ यश्च॒ चर॑ति॒ यश्च॒ पश्य॑ति नो॒ जनः॑ ।
तेषां॒ सं ह॑न्मो अ॒क्षाणि॒ यथे॒दं ह॒र्म्यं तथा॑ ॥ ६ ॥

यः आस्ते यः च चरति यः च पश्यति नः जनः
तेषां सं हन्मः अक्षाणि यथा इदं हर्म्यं तथा ॥ ६ ॥

जो (येथे कांही चोरण्याच्या किंवा नेण्याच्या इच्छेने) येईल, बसेल किंवा इतस्ततः बघेल त्याचे आम्ही सर्व मिळून डोळे फोडूं. आमची सर्व कांही इस्टेट ह्या प्रासाद मंदिराप्रमाणे इथल्या इथे निरंतर सुस्थितीत (पडली) असो. ॥ ६ ॥


स॒हस्र॑शृङ्‌गो वृष॒भो यः स॑मु॒द्रादु॒दाच॑रत् ।
तेना॑ सह॒स्येना व॒यं नि जना॑न्स्वापयामसि ॥ ७ ॥

सहस्रऽशृङ्गः वृषभः यः समुद्रात् उत्ऽआचरत्
तेन सहस्येन वयं नि जनान् स्वापयामसि ॥ ७ ॥

ज्याला नक्षत्ररूपी हजार शिंगे आहेत असा (रात्री समयरूपी) बैल आकाशांतून बाहेर येऊं लागला आहे, तेव्हां आतां त्या महावृषभाच्या आज्ञेवरून आम्ही सर्व जनांना निजवितो. ॥ ७ ॥


प्रो॒ष्ठे॒श॒या व॑ह्येश॒या नारी॒र्यास्त॑ल्प॒शीव॑रीः ।
स्त्रियो॒ याः पुण्य॑गन्धा॒स्ताः सर्वाः॑ स्वापयामसि ॥ ८ ॥

प्रोष्ठेऽऽशयाः वह्येऽऽशयाः नारीः याः तल्पऽशीवरीः
स्रियः याः पुण्यऽगन्धाः ताः सर्वाः स्वापयामसि ॥ ८ ॥

चौकांत (आंगणांत) निजलेल्या, गाड्या वगैरें सारख्या वाहनांवर निजलेल्या आणि पलंगादिकांवर निजलेल्या व ज्यांच्या अंगांचा सुगंध येतो अशा सर्व आर्य स्त्रियांना आम्ही प्रथम निजवितों. ॥ ८ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५६ ( मरुत् सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - मरुत् : छंद - द्विपदा विराज्, त्रिष्टुभ्


क ईं॒ व्यक्ता॒ नरः॒ सनी॑ळा रु॒द्रस्य॒ मर्या॒ अध॒ स्वश्वाः॑ ॥ १ ॥

के ईं विऽअक्ताः नरः सऽनीळाः रुद्रस्य मर्याः अध सुऽअश्वाः ॥ १ ॥

हे दृग्गोचर झालेले, समानबल, नरहितपर, आणि सदश्ववाहक असे रुद्रमहादेव पुत्र कोण बरें ? ॥ १ ॥


नकि॒र्ह्येषां ज॒नूंषि॒ वेद॒ ते अ॒ङ्‌ग वि॑द्रे मि॒थो ज॒नित्र॑म् ॥ २ ॥

नकिः हि एषां जनूंषि वेदे ते अङ्ग विद्रे मिथः जनित्रम् ॥ २ ॥

ह्यांच्या जन्माची हकीकत तर कोणालाच ठाऊक नाही. (रुद्र व पृश्नि ह्यांच्यापासून झालेल्या परस्परांच्या जन्माबद्दल त्यांचे तेच जाणे. ॥ २ ॥


अ॒भि स्व॒पूभि॑र्मि॒थो व॑पन्त॒ वात॑स्वनसः श्ये॒ना अ॑स्पृध्रन् ॥ ३ ॥

अभि स्वऽपूभिः मिथः वपन्त वातऽस्वनसः श्येनाः अस्पृध्रन् ॥ ३ ॥

चालतां चालतां पवनरूप पक्षांनी परस्परांचे आलिंगनपूर्वक स्वागत करीत करीत हे वायुवत् शब्दकारी गरुड पक्षीसम मरुत् गण आपापसांतच चढाओढ करीत आहेत बघा. ॥ ३ ॥


ए॒तानि॒ धीरो॑ नि॒ण्या चि॑केत॒ पृश्नि॒र्यदूधो॑ म॒ही ज॒भार॑ ॥ ४ ॥

एतानि धीरः निण्या चिकेत पृश्निः यत् ऊधः मही जभार ॥ ४ ॥

धीर रुद्र महदेव ह्या सर्व श्वेत वर्णात्मक स्वकीय गणांना जाणतात. आणि त्या महती पृश्निमातेनें तर ह्यांना आपल्या अंतरिक्षरूपी उदरांत - गर्भांत - बाळगिलेंच होते. ॥ ४ ॥


सा विट् सु॒वीरा॑ म॒रुद्भि॑तरस्तु स॒नात्सह॑न्ती॒ पुष्य॑न्ती नृ॒म्णम् ॥ ५ ॥

सा विट् सुऽवीरा मरुत्ऽभिः अस्तु सनात् सहन्ती पुष्यन्ती नृम्णम् ॥ ५ ॥

हे मरुतांचे सुभक्तपुत्र प्रजागन चिरकाल शत्रूवर चाल करणारे आणि भक्तांना धनलाभ करून देणारे राहोत. ॥ ५ ॥


यामं॒ येष्ठाः॑ शु॒भा शोभि॑ष्ठाः श्रि॒या सम्मि॑श्ला॒ ओजो॑भिरु॒ग्राः ॥ ६ ॥

यामं येष्ठाः शुभा शोभिष्ठाः श्रिया सम्ऽमिश्लाः ओजःऽभिः उग्राः ॥ ६ ॥

हे मरुत्‍गण जाण्याच्या ठिकाणी बेधडक जावोत. आपापल्या अलंकारांनी सुशोभित असोत, कांतीरूप स्त्रियांनी ते परिवृत असोत, आणि वीर्यबळाने महा भीमपराक्रमी असोत. ॥ ६ ॥


उ॒ग्रं व॒ ओज॑ स्थि॒रा शवां॒स्यधा॑ म॒रुद्भि॑र्ग॒णस्तुवि॑ष्मान् ॥ ७ ॥

उग्रं वः ओजः स्थिरा शवांसि अध मरुत्ऽभिः गणः तुविष्मान् ॥ ७ ॥

अहो मरुतांनो, तुमचे तेज महा पराक्रमी. आणि तुमचे सामर्थ्य महा खंबीर. मरुतांचा संघ वाढता राहो. ॥ ७ ॥


शु॒भ्रो वः॒ शुष्मः॒ क्रुध्मी॒ मनां॑सि॒ धुनि॒र्मुनि॑रिव॒ शर्ध॑स्य धृ॒ष्णोः ॥ ८ ॥

शुभ्रः वः शुष्मः क्रुध्मी मनांसि धुनिः मुनिःऽइव शर्धस्य धृष्णोः ॥ ८ ॥

अहो मरुत्‍गणांनो, तुमचे सामर्थ्य सर्व शोभासंयुक्त, पण तुम्ही मनाचे मोठे तापट. महाधाडसी आणि शत्रूवर खुशाल चाल करून जाणार्‍या तुमची वृक्षादिकांना हालवून सोडण्याची कृति म्हटली म्हणजे मौनव्रतधारी तमस्त्र्याप्रमाणे महाचमत्कारीक आहे. ॥ ८ ॥


सने॑म्य॒स्मद्यु॒योत॑ दि॒द्युं मा वो॑ दुर्म॒तिरि॒ह प्रण॑ङ्नः ॥ ९ ॥

सनेमि अस्मत् युयोत दिद्युं मा वः दुःऽमतिः इह प्रणक् नः ॥ ९ ॥

हे मरुत देवांनो, या, हा मी तुम्हाला भेटतों. पण आमच्यांपासून ते तुमचें चकाकीत अस्त्र दूर ठेवा. आणि देवांनो, तुमचा तो हट्टी स्वभावही आम्हाला ह्या यज्ञभूमीवर दृष्टीस न पडो. ॥ ९ ॥


प्रि॒या वो॒ नाम॑ हुवे तु॒राणा॒म् आ यत्तृ॒पन्म॑रुतो वावशा॒नाः ॥ १० ॥

प्रिया वः नाम हुवे तुराणां आ यत् तृपत् मरुतः वावशानाः ॥ १० ॥

अहो आवडत्या मरुत देवांनो, तुम्हां सत्वरगति देवतांचे नांव घे घेऊन आम्ही निमंत्रण करतो, कीं कोणीकडून तरी आपण देवांनी आम्हां भक्तजनांवर संतुष्ट होऊन यज्ञार्थ यावे. ॥ १० ॥


स्वा॒यु॒धास॑ इ॒ष्मिणः॑ सुनि॒ष्का उ॒त स्व॒यं त॒न्व१ शुम्भ॑मानाः ॥ ११ ॥

सुऽआयुधासः इष्मिणः सुऽनिष्काः उत स्वयं तन्वः शुम्भमानाः ॥ ११ ॥

देवांनो, तुमची आयुधें उत्तम, तुम्ही चालणारे खूप, तुम्हांजवळ अलंकार पुष्कळ, आणि तुम्ही आपल्या शरीरांना आपणच सुशोभित करीत असतां. ॥ ११ ॥


शुची॑ वो ह॒व्या म॑रुतः॒ शुची॑नां॒ शुचिं॑ हिनोम्यध्व॒रं शुचि॑भ्यः ॥
ऋ॒तेन॑ स॒त्यमृ॑त॒साप॑ आय॒ञ्छुचि॑जन्मानः॒ शुच॑यः पाव॒काः ॥ १२ ॥

शुची वः हव्या मरुतः शुचीनां शुचिं हिनोमि अध्वरं शुचिऽभ्यः
ऋतेन सत्यं ऋतऽसापः आयन् शुचिऽजन्मानः शुचयः पावकाः ॥ १२ ॥

भो मरुत् देवांनो, तुम्हां पवित्रांचे निमंत्रणही पवित्रच. तुम्हां पवित्रात्म्यांकडे मी ह्या पवित्र यज्ञराजाला पाठवितो. उदकाला अथवा यज्ञाला केवळ स्पर्शमात्रेंकरून पवित्र करणारे, पवित्रजन्मवंत, पवित्रात्म, व शुद्धस्वरूप असे तुम्ही ह्या सत्य यज्ञस्तुतिरूप नि मंत्रणावरून ह्या सत्य यज्ञाप्रत आपण आलांत (हे ठीक झाले). ॥ १२ ॥


अंसे॒ष्वा म॑रुतः खा॒दयो॑ वो॒ वक्ष॑स्सु रु॒क्मा उ॑पशिश्रिया॒णाः |
वि वि॒द्युतो॒ न वृ॒ष्टिभी॑ रुचा॒ना अनु॑ स्व॒धामायु॑धै॒र्यच्छ॑मानाः ॥ १३ ॥

अंसेषु आ मरुतः खादयः वः वक्षःऽसु रुक्माः उपऽशिश्रियाणाः
वि विद्युतः न वृष्टिऽभिः रुचानाः अनु स्वधां आयुधैर् यच्चमानाः ॥ १३ ॥

हे मरुतांनो, तुमच्या खांद्यावर तुम्ही चक्राकार वीरभूषणें लाविली असतात; तुमच्या छातीवर पदकें लटकत असतात; आणि तुमच्या स्वभावानुसार तुम्हीं जी जलवृष्टी करतां, तिच्या योगाने जशी विद्युल्लता शोभते, त्याप्रमाणे तुम्ही आयुधें घेऊन जाताना ती आयुधें फारच चमकून शोभिवंत दिसतात. ॥ १३ ॥


प्र बु॒ध्न्या व ईरते॒ महां॑सि॒ प्र नामा॑नि प्रयज्यवस्तिरध्वम् ॥।
स॒ह॒स्रियं॒ दम्यं॑ भा॒गमे॒तं गृ॑हमे॒धीयं॑ मरुतो जुषध्वम् ॥ १४ ॥

प्र बुध्न्या वः ईरते महांसि प्र नामानि प्रऽयज्यवः तिरध्वं
सहस्रियं दम्यं भागं एतं गृहऽमेधीयं मरुतः जुषध्वम् ॥ १४ ॥

हे अत्यवश्य यष्टव्य देवगणांनो, तुमचे जन्म अंतरिक्षांतर्गत तेजःस्वरूप म्हणून गाईले जातात. तर आता तुम्ही उदकांना खाली सोडून द्या, व ह्या पृथ्वीवर पाणीच पाणी करून द्या. मरुतांनो, हा सहस्रगुणित, घरी तयार केलेला, व गृहस्थीजनांनी देण्यास योग्य असा आपला यज्ञभाग आनंदाने ग्रहण करा. ॥ १४ ॥


यदि॑ स्तु॒तस्य॑ मरुतो अधी॒थेत्था विप्र॑स्य वा॒जिनो॒ हवी॑मन् ॥
म॒क्षू रा॒यः सु॒वीर्य॑स्य दात॒ नू चि॒द्यम॒न्य आ॒दभ॒दरा॑वा ॥ १५ ॥

यदि स्तुतस्य मरुतः अधिथ इत्था विप्रस्य वाजिनः हवीमन्
मक्षु रायः सुऽवीर्यस्य दात नु चित् यं अन्यः आदभत् अरावा ॥ १५ ॥

अहो मरुत देवांनो, तुम्हांप्रत हविरन्न समर्पण करणार्‍या ज्ञानी भक्त जनाच्या यज्ञांतील ह्या स्तुतिस्तोत्रांच्या अभिप्रायाला जर तुम्ही जाणाल, तर तुम्ही ह्या सद्‍भक्ताला ऐश्वर्य तत्काळ द्यालच. आणखी ते ऐश्वर्य असे असावे की ज्या ऐश्वर्याला दुसरा शत्रु कधींही दाबून न बसो. ॥ १५ ॥


अत्या॑सो॒ न ये म॒रुतः॒ स्वञ्चो॑ यक्ष॒दृशो॒ न शु॒भय॑न्त॒ मर्याः॑ ॥
ते ह॑र्म्ये॒ष्ठाः शिश॑वो॒ न शु॒भ्रा व॒त्सासो॒ न प्र॑क्री॒ळिनः॑ पयो॒धाः ॥ १६ ॥

अत्यासः न ये मरुतः सुऽअञ्चः यक्षऽदृशः न शुभयन्त मर्याः
ते हर्म्येऽऽस्थाः शिशवः न शुभ्राः वत्सासः न प्रऽकीळिनः पयःऽधाः ॥ १६ ॥

हे मरुत् गण उत्कृष्ट चालणार्‍या व सतत दौड मारणार्‍या घोड्यांप्रमाणे, अंतरिक्षांतून बघणार्‍या जनहितपर यक्षांप्रमाणे सुशोभित दिसतात. ते माडीवर उभे राहिलेल्या पोरांप्रमाणे, स्वच्छंद खेळत असणार्‍या व इतस्ततः धांवणार्‍या मुलांप्रमाणे, उत्तम व पयोरूपी अन्न हातांत धारण करीत असलेले असे आहेत. ॥ १६ ॥


द॒श॒स्यन्तो॑ नो म॒रुतो॑ मृळन्तु वरिव॒स्यन्तो॒ रोद॑सी सु॒मेके॑ ॥
आ॒रे गो॒हा नृ॒हा व॒धो वो॑ अस्तु सु॒म्नेभि॑र॒स्मे व॑सवो नमध्वम् ॥ १७ ॥

दशस्यन्तः नः मरुतः मृळन्तु वरिवस्यन्तः रोदसी इति सुमेके इतिसुऽमेके
आरे गोऽऽहा नृऽहा वधः वः अस्तु सुम्रेभिः अस्मे इति वसवः नमध्वम् ॥ १७ ॥

सुरूपधारी द्यावापृथिवीमध्ये व्यापणारे आणि भक्तांना धन देणारे मरुत् गण आम्हाला सुखसंपन्न करोत. हे वसुमय मरुत् गणांनो, तुमचे मेघजलाला फोडणारे व शत्रूजनांना मारणारे असे तें शस्त्र आम्हांपासून दूरच ठेवा. आणि मग शांतचित्त होत्साते आमच्या यज्ञाकडे येण्यास वळा. ॥ १७ ॥


आ वो॒ होता॑ जोहवीति स॒त्तः स॒त्राचीं॑ रा॒तिं म॑रुतो गृणा॒नः ॥
य ईव॑तो वृषणो॒ अस्ति॑ गो॒पाः सो अद्व॑यावी हवते व उ॒क्थैः ॥ १८ ॥

आ वः होता जोहवीति सत्तः सत्राची रातिं मरुतः गृणानः
यः ईवतः वृषणः अस्ति गोपाः सः अद्वयावी हवते वः उक्थैः ॥ १८ ॥

अहो मरुतांनो, सर्वत्र व महाप्राचीन काळापासून तुम्ही भक्तांना देऊन ठेविलेल्या ऐश्वर्यधनांची प्रशंसा करणारा हा येथें असलेला तुमचा यज्ञहोता तुम्हाला यज्ञार्थ हांक मारीत आहे. अहो इंद्रिय किंवा पालक देवांनो, जो याचकांमध्ये श्रेष्ठ कामयाचक आणि जो अनन्य - एकीकडेसच ज्याच्या चित्ताची लय लागलेली असा अकपटी आहे, तो तुमच्याकरितां "उक्थ" स्तुति म्हणत आहे. ॥ १८ ॥


इ॒मे तु॒रं म॒रुतो॑ रामयन्ती॒मे सहः॒ सह॑स॒ आ न॑मन्ति ॥
इ॒मे शंसं॑ वनुष्य॒तो नि पा॑न्ति गु॒रु द्वेषो॒ अर॑रुषे दधन्ति ॥ १९ ॥

इमे तुरं मरुतः रमयन्ति इमे सहः सहसः आ नमन्ति
इमे शंसं वनुष्यतः नि पान्ति गुरु द्वेषः अररुषे दधन्ति ॥ १९ ॥

हे बघा मरुत देव सत्वर इकडेसच येत आहेत. हे आम्हांपैकीं बळवंतांच्या बलाकडे झुकले. हे दुष्टांमधून सुष्टुजनांचे संरक्षण करतात. हवि न देणार्‍याचा हे महाद्वेष करतात. ॥ १९ ॥


इ॒मे र॒ध्रं चि॑न्म॒रुतो॑ जुनन्ति॒ भृमिं॑ चि॒द्यथा॒ वस॑वो जु॒षन्त॑ ॥
अप॑ बाधध्वं वृषण॒स्तमां॑सि ध॒त्त विश्वं॒ तन॑यं तो॒कम॒स्मे ॥ २० ॥

इमे रध्रं चित् मरुतः जुनन्ति भृमिं चित् यथा वसवः जुषन्त
अप बाधध्वं वृषणः तमांसि धत्त विश्वं तनयं तोकं अस्मे इति ॥ २० ॥

हे मरुत देव ऐश्वर्यवंताला आणि सदा भ्रमणशील दरिद्री जनालाही प्रेरणा करतात. अहो देवांनो, तुम्ही वसुदेवगणांप्रमाणे ह्या यज्ञांत आनंद माना. अहो भक्तकामवर्षक देवांनो, आमची भितीरूप पापें नाहींशीं करा. आम्हांमध्ये पुष्कळ प्रजापुत्र सेवकादि धारण करून ठेवा. ॥ २० ॥


मा वो॑ दा॒त्रान्म॑रुतो॒ निर॑राम॒ मा प॒श्चाद्द॑घ्म रथ्यो विभा॒गे ॥
आ न॑ स्पा॒र्हे भ॑जतना वस॒व्ये३यदीं॑ सुजा॒तं वृ॑षणो वो॒ अस्ति॑ ॥ २१ ॥

मा वः दात्रात् मरुतः निः अराम मा पश्चात् दध्म रथ्यः विऽभागे
आ नः स्पार्हे भजतन वसव्ये यत् ईं सुऽजातं वृषणः वः अस्ति ॥ २१ ॥

अहो मरुतांनो, तुमच्या देणग्यापासून आम्हाला लोटून लावूं नका. अहो रथवंतांनो, तुमच्या ह्या वैभवांटणीच्या प्रसंगी आम्हाला मागें ठेवूं नका. अहो भक्तकामवर्षक देवांनो, जें जें तुम्ही उत्तम उत्पन्न केले आहे तें तें स्पृहणीय ऐश्वर्यधन आम्हाला द्याच द्या. ॥ २१ ॥


सं यद्धन॑न्त म॒न्युभि॒र्जना॑सः॒ शूरा॑ य॒ह्वीष्वोष॑धीषु वि॒क्षु ॥
अध॑ स्मा नो मरुतो रुद्रियासस्त्रा॒तारो॑ भूत॒ पृत॑नास्व॒र्यः ॥ २२ ॥

सं यत् हनन्त मन्युऽभिः जनासः शूराः यह्वीषु ओषधीषु विक्षु
अध स्म नः मरुतः रुद्रियासः त्रातारः भूत पृतनासु अर्यः ॥ २२ ॥

अहो रुद्रपुत्र मरुत् देवांनो, जेव्हां शूर पुरुष पुष्कळ रणमैदानांतून, शेतांमधून व निरनिराळ्या पथकांमधून विभक्त होऊन परस्पर क्रोधानें शत्रूंना मारीत सुटतात अशा वेळी पलटणींमध्यें तुम्ही आमचे जनहितकर तारक कितिकदां तरी बनलां आहांत. ॥ २२ ॥


भूरि॑ चक्र मरुतः॒ पित्र्या॑ण्यु॒क्थानि॒ या वः॑ श॒स्यन्ते॑ पु॒रा चि॑त् ॥
म॒रुद्भि॑ररु॒ग्रः पृत॑नासु॒ साळ्हा॑ म॒रुद्भि॒रित् सनि॑ता॒ वाज॒मर्वा॑ ॥ २३ ॥

भूरि चक्र मरुतः पित्र्याणि उक्थानि या वः शस्यन्ते पुरा चित्
मरुत्ऽभि उग्रः पृतनासु साळ्हा मरुत्ऽभिः इत् सनिता वाजं अर्वा ॥ २३ ॥

अहो मरुत देवांनो, जी पूर्वींही कितीकदां गाईली गेली आहेत, ती तुमची पुष्कळ प्रकारे केलेली आमची पितृसंबंधी कर्में व उक्तस्तोत्रें आतां आम्हांकडून पूर्ण करून घ्या. पराक्रमी धीट पुरुष सैन्यामध्यें मरुतांच्याच बळावर धीर धरून उभा असतो, आणि हा घोडाही मरुतांच्याच जोरावर बळ धारण करीत असतो. ॥ २३ ॥


अ॒स्मे वी॒रो म॑रुतः शु॒ष्म्यस्तु॒ जना॑नां॒ यो असु॑रो विध॒र्ता ॥
अ॒पो येन॑ सुक्षि॒तये॒ तरे॒माध॒ स्वमोको॑ अ॒भि वः॑ स्याम ॥ २४ ॥

अस्मे इति वीरः मरुतः शुष्मी अस्तु जनानां यः असुरः विऽधर्ता
अपः येन सुऽक्षितये तरेम अध स्वं ओकः अभि वः स्याम ॥ २४ ॥

अहो मरुतांनो, जो शत्रू जगांना पूर्ण दाबून टाकणारा, महाबलवान व महासमर्थ असा, आम्हाला पाहिजे तो क्षत्रिय द्या; कीं ज्याच्यायोगाने हे पृथ्वीपालन चांगले न्यायशील होईल, आणि आम्ही ह्या भवसागरांतून उद्धरून जाऊं. आता देवा, आम्ही आपापल्या स्थानाप्रत चालते होऊं. ॥ २४ ॥


तन्न॒ इन्द्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॒ग्निराप॒ ओष॑धीर्व॒निनो॑ जुषन्त ॥
शर्म॑न्स्याम म॒रुता॑मु॒पस्थे॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः ॥ २५ ॥

तत् नः इन्द्रः वरुणः मित्रः अग्निः आपः ओषधीः वनिनः जुषन्त
शर्मन् स्याम मरुतां उपऽस्थे यूयं पात स्वस्तिऽभिः सदा नः ॥ २५ ॥

भगवान् इंद्र, मित्र, अग्नि, आपोदेवी, औषधी देवता व वनस्पति देव आमच्या ह्या स्तोत्राचा आनंदाने स्वीकार करोत. मरुतांच्या सन्निधानी आम्हाला सुखमयस्थान लाभो. अहो देवांनो, तुम्ही सदा आपल्या आशीर्वचनांनी आमचा सांभाळ करीत रहा. ॥ २५ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५७ ( मरुत् सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - मरुत् : छंद - त्रिष्टुभ्


मध्वो॑ वो॒ नाम॒ मारु॑तं यजत्राः॒ प्र य॒ज्ञेषु॒ शव॑सा मदन्ति ।
ये रे॒जय॑न्ति॒ रोद॑सी चिदु॒र्वी पिन्व॒न्त्युत्सं॒ यदया॑सुरु॒ग्राः ॥ १ ॥

मध्वः वः नाम मारुतं यजत्राः प्र यज्ञेषु शवसा मदन्ति
ये रेजयन्ति रोदसी इति चित् उर्वी इति पिन्वन्ति उत्सं यत् अयासुः उग्राः ॥ १ ॥

हे पूज्य देवांनो, तुमच्या मधुर कार्यपद्धती मुळेच तुमचे "मरुत्" हे नांव सार्थ झाले आहे; मरुत् हे यज्ञामध्ये आपल्या उत्कटतेने हृष्ट होतात; एवढ्या विस्तीर्ण द्यावा पृथिवींनाही ते हालवून सोडतात, आणि कठोर मुद्रेनें जेव्हां ते संचार करतात, तेव्हां सर्व प्रवाहांचे उगम उदकानें भरगच्च भरून टाकतात. ॥ १ ॥


नि॒चे॒तारो॒ हि म॒रुतो॑ गृ॒णन्तं॑ प्रणे॒तारो॒ यज॑मानस्य॒ मन्म॑ ।
अ॒स्माक॑म॒द्य वि॒दथे॑षु ब॒र्हिरा वी॒तये॑ सदत पिप्रिया॒णाः ॥ २ ॥

निचेतारः हि मरुतः गृणन्तं प्रऽनेतारः यजमानस्य मन्म
अस्माकं अद्य विदथेषु बर्हिः आ वीतये सदत पिप्रियाणाः ॥ २ ॥

गुणसंकीर्तन करणार्‍या भक्ताकडे मरुत् हे कृपाकटाक्षानेंच पाहतात. यज्ञकर्त्याच्या मननाला ते योग्य वळण लावता. तर हे मरुतांनो, आमच्याही जञसमारंभामध्ये हविर्भागाचा स्वीकार करण्यासाठी आजच ह्या कुशासनावर संतोषाने अधिष्टित व्हा. ॥ २ ॥


नैताव॑द॒न्ये म॒रुतो॒ यथे॒मे भ्राज॑न्ते रु॒क्मैरायु॑धैस्त॒नूभिः॑ ।
आ रोद॑सी विश्व॒पिशः॑ पिशा॒नाः स॑मा॒नम॒ञ्ज्यञ्जते शु॒भे कम् ॥ ३ ॥

न एतावत् अन्ये मरुतः यथा इमे भ्राजन्ते रुक्मैः आयुधैः तनूभिः
आ रोदसी इति विश्वऽपिशः पिशानाः समानं अञ्जि अञ्जते शुभे कम् ॥ ३ ॥

मरुत् हे आपल्या वीरभूषणांनी, आयुधांनी, आणि स्वतःच्या तेजाने जसे उज्ज्वल दिसतात, त्याप्रमाणें दुसरा कोणीच दिसत नाही; सर्व भूषणयुक्त मरुत् हे रोदसींनाही अलंकृत करतात, आणि शोभायमान दिसावें म्हणून आपल्या सर्वांच्या अंगावर ते एकसारखींच वीर-भूषणें चढवितात. ॥ ३ ॥


ऋध॒क्सा वो॑ मरुतो दि॒द्युद॑स्तु॒ यद्व॒ आगः॑ पुरु॒षता॒ करा॑म ।
मा व॒स्तस्या॒मपि॑ भूमा यजत्रा अ॒स्मे वो॑ अस्तु सुम॒तिश्चनि॑ष्ठा ॥ ४ ॥

ऋधक् सा वः मरुतः दिद्युत् अस्तु यत् वः आगः पुरुषता कराम
मा वः तस्यां अपि भूम यजत्राः अस्मे इति वः अस्तु सुऽमतिः चनिष्ठा ॥ ४ ॥

जरी आम्हीं स्वभावानुसार तुमचा अपराध केला असेल,, तरी ते तुमचे झगझगीत आयुध (विद्युत्) आमच्यापासून तुम्हीं दूर ठेवा. परमपूज्य देवांनो, आम्हाला त्याच्या तडाक्यांत सांपडूं देऊं नका. इतकेच नव्हे, तर तुमच्या अत्यंत प्रेमळपणाचा जो कळवळा तो आमच्या विषयीं उत्पन्न होईल असे करा. ॥ ४ ॥


कृ॒ते चि॒दत्र॑ म॒रुतो॑ रणन्तानव॒द्यासः॒ शुच॑यः पाव॒काः ।
प्र णो॑ऽवत सुम॒तिभि॑र्यजत्राः॒ प्र वाजे॑भिस्तिरत पु॒ष्यसे॑ नः ॥ ५ ॥

कृते चित् अत्र मरुतः रणन्त अनवद्यासः शुचयः पावकाः
प्र नः अवत सुमतिऽभिः यजत्राः प्र वाजेभिः तिरत पुष्यसे नः ॥ ५ ॥

निष्कलंक, पवित्र आणि पावन मरुतांनो, आम्हीं जे कांही करतो त्यांतच तुम्ही आनंद माना. परमपूज्य देवांनो, त्य्मच्या स्वाभाविक सौजन्यानें आम्हांवर कृपा करा, आणि आमचा उत्कर्ष व्हावा म्हणून आपल्या सत्त्वसामर्थ्यांच्या प्रभावानें आम्हांस (संकटातून) पार न्या. ॥ ५ ॥


उ॒त स्तु॒तासो॑ म॒रुतो॑ व्यन्तु॒ विश्वे॑भि॒र्नाम॑भि॒र्नरो॑ ह॒वींषि॑ ।
ददा॑त नो अ॒मृत॑स्य प्र॒जायै॑ जिगृ॒त रा॒यः सू॒नृता॑ म॒घानि॑ ॥ ६ ॥

उत स्तुतासः मरुतः व्यन्तु विश्वेभिः नामऽभिः नरः हवींषि
ददात नः अमृतस्य प्रऽजायै जिगृत रायः सूनृता मघानि ॥ ६ ॥

ह्याप्रमाणे नाना प्रकारच्या नांवांनी आळवून आम्हीं तुमची स्तुति केली आहे. आतां तरी शूर मरुत् आमचा हविर्भाग ग्रहण करोत. हे मरुतांनो, आमच्या पुत्र-पौत्रांना-प्रजेलाही तुमच्या अमृताचा विभाग अर्पण करा; आणि तुमचे वैभव, त्य्मची मधुरवाणी, आणि तुमचे औदार्य हीं सर्व प्रकट करा. ॥ ६ ॥


आ स्तु॒तासो॑ मरुतो॒ विश्व॑ ऊ॒ती अच्छा॑ सू॒रीन्स॒र्वता॑ता जिगात ।
ये न॒स्त्मना॑ श॒तिनो॑ व॒र्धय॑न्ति यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः ॥ ७ ॥

आ स्तुतासः मरुतः विश्वे ऊती अच्च सूरीन् सर्वऽताता जिगात
ये नः त्मना शतिनः वर्धयन्ति यूयं पात स्वस्तिऽभिः सदा नः ॥ ७ ॥

हे मरुतांनो, ह्याप्रमाणें तुमचे स्तवन आम्हीं कसेंही जरी केले, तरी आपल्या यच्चयावत् संरक्षण साधनांसह, आपल्या एकंदर ऐश्वर्यासह, आमच्या धुरीणांच्या सहाय्यार्थ आगमन करा. तुम्ही असे आहांत, कीं तुम्हीं आपण होऊन भक्ताची शतपट समृद्धि करितां, तर तसा आशीर्वाद देऊन आमचेंही सदैव रक्षण करा. ॥ ७ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५८ ( मरुत् सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - मरुत् : छंद - त्रिष्टुभ्


प्र सा॑क॒मुक्षे॑ अर्चता ग॒णाय॒ यो दैव्य॑स्य॒ धाम्न॒स्तुवि॑ष्मान् ।
उ॒त क्षो॑दन्ति॒ रोद॑सी महि॒त्वा नक्ष॑न्ते॒ नाकं॒ निर्ऋ॑ःतेरवं॒शात् ॥ १ ॥

प्र साकम्ऽउक्षे अर्चत गणाय यः दैव्यस्य धाम्नः तुविष्मान्
उत क्षोदन्ति रोदसी इति महिऽत्वा नक्षन्ते नाकं निःऽऋतेः अवंशात् ॥ १ ॥

सतत भक्तिकामवर्षक मरुत् गणंची पूजा करा. कारण ते देवांच्या निजधामाचा महिमा वाढविणारे आहेत. अहो मोठ्या रोदसी - द्यावीपृथिवी - देवीही त्यांची सेवा करतात आणि पृथ्वीवरील दर्‍याखोर्‍यांतून तो अंतरिक्षापर्यंत ह्यांची मजल पोंचते. ॥ १ ॥


ज॒नूश्चि॑द्वो मरुतस्त्वे॒ष्येण॒ भीमा॑स॒स्तुवि॑मन्य॒वो॑ऽयासः ।
प्र ये महो॑भि॒रोज॑सो॒त सन्ति॒ विश्वो॑ वो॒ याम॑न्भयते स्व॒र्दृक् ॥ २ ॥

जनूः चित् वः मरुतः त्वेष्येण भीमासः तुविऽमन्यवः अयासः
प्र ये महःऽभिः ओजसा उत सन्ति विश्वः वः यामन् भयते स्वःऽदृक् ॥ २ ॥

अहो महाबलभीम, शीघ्रकोपी, सदा गमनशील मरुत देवांनो, तुमचा जन्मच मुळी महा प्रदीप्त रुद्रदेवाच्या द्वारें. अहो तुम्ही महा तेजाने सदा पूरित असतां. तुम्ही जेव्हां निघावयास लागतां तेव्हां चक्षु ज्यांचा सूर्य आहे अशा सार्‍या जगताची भयाने त्रेधा उडून जाते. ॥ २ ॥


बृ॒हद्वयो॑ म॒घव॑द्भ्योष दधात॒ जुजो॑ष॒न्निन्म॒रुतः॑ सुष्टु॒तिं नः॑ ।
ग॒तो नाध्वा॒ वि ति॑राति ज॒न्तुं प्र ण॑ स्पा॒र्हाभि॑रू॒तिभि॑स्तिरेत ॥ ३ ॥

बृहत् वयः मघवत्ऽभ्यः दधात जुजोषन् इत् मरुतः सुऽस्तुतिं नः
गतः न अध्वा वि तिराति जन्तुं प्र नः स्पार्हाभिः ऊतिऽभिः तिरेत ॥ ३ ॥

ऐश्वर्यवंत मरुतांकरितां पुष्कळ अन्न करून ठेवा. मरुतदेव आमच्या प्रार्थनांचा आनंदाने स्वीकार करतीलच. चाललेल्या रस्त्याप्रमाणे ते मनुष्यांचा फायदाच वाढवितात. मरुतदेव आपल्या स्पृहणीय संरक्षक सामर्थ्याने आमच्या ऐश्वर्याला वृद्धि आणोत. ॥ ३ ॥


यु॒ष्मोतो॒ विप्रो॑ मरुतः शत॒स्वी यु॒ष्मोतो॒ अर्वा॒ सहु॑रिः सह॒स्री ।
यु॒ष्मोतः॑ स॒म्राळु॒त ह॑न्ति वृ॒त्रं प्र तद्वो॑ अस्तु धूतयो दे॒ष्णम् ॥ ४ ॥

युष्माऊतः विप्रः मरुतः शतस्वी युष्माऊतः अर्वा सहुरिः सहस्री
युष्माऊतः सम्ऽराट् उत हन्ति वृत्रं प्र तत् वः अस्तु धूतयः देष्णम् ॥ ४ ॥

मरुतांनो, तुम्ही ज्यांचे रक्षण करता ते ज्ञानी कवि शेंकडों जामदारखान्यांचे मालक बनतात. युष्मद् रक्षितजन बली, शूर व सहस्र नगरांचे अधिपति राजे बनतात. देवांनो, तुम्ही परिपालन केलेले भक्तजन सम्राट , राजाधिराज बनून ते निजबळांनी सकल संकटांचा नाश करणारे होतात. अहो सर्वांस कांपवून सोडणार्‍या देवांनो, जर द्यावयाचे असेल तर, तुमचे हे असे धन आम्हांस संप्रदान करा. ॥ ४ ॥


ताँ आ रु॒द्रस्य॑ मी॒ळ्हुषो॑ विवासे कु॒विन्नंस॑न्ते म॒रुतः॒ पुन॑र्नः ।
यत्स॒स्वर्ता॑ जिहीळि॒रे यदा॒विरव॒ तदेन॑ ईमहे तु॒राणा॑म् ॥ ५ ॥

तान् आ रुद्रस्य मीळ्हुषः विवासे कुवित् नंसन्ते मरुतः पुनः नः
यत् सस्वर्ता जिहीळिरे यत् आविः अव तत् एनः ईमहे तुराणाम् ॥ ५ ॥

भक्तकामवर्षक ह्या रुद्रपुत्र मरुतदेवांची मी पूजनार्थ वाट बघत आहे. मरुतदेव पुनरपि आम्हांकडे वारंवार येवोत. ज्या गुप्त कारणांनी ते अभ्यंतरी कृद्ध असतील किंवा प्रगटपणे क्रोध दाखवितील, देवांच्या त्या आमच्या क्रोधरूप पापांना आम्ही प्रार्थनाद्वारां घालवून देऊं. ॥ ५ ॥


प्र सा वा॑चि सुष्टु॒तिर्म॒घोना॑मि॒दं सू॒क्तं म॒रुतो॑ जुषन्त ।
आ॒राच्चि॒द्द्वेषो॑ वृषणो युयोत यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः ॥ ६ ॥

प्र सा वाचि सुऽस्तुतिः मघोनां इदं सुऽउक्तं मरुतः जुषन्त
आरात् चित् द्वेषः वृषणः युयोत यूयं पात स्वस्तिऽभिः सदा नः ॥ ६ ॥

ऐश्वर्यवंतांची ही सुप्रार्थना म्हटली गेली. मरुतदेव ह्या सुभजनांचे आनंदाने सेवन करोत. अहो भक्तकामवर्षक देवतांनो, तुम्ही आम्हांपासून द्वेष अगदीं दूर ठेवा बरे. अहो देवदेवतांनो, तुम्ही सर्वदा आम्हांला आपल्या शुभवाचनांनी सांभाळा. ॥ ६ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ५९ ( मरुत् सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - मरुत्, रुद्र : छंद - अनेक


यं त्राय॑ध्व इ॒दंइ॑दं॒ देवा॑सो॒ यं च॒ नय॑थ ।
तस्मा॑ अग्ने॒ वरु॑ण॒ मित्रार्य॑म॒न्मरु॑तः॒ शर्म॑ यच्छत ॥ १ ॥

यं त्रायध्वे इदम्ऽइदं देवासः यं च नयथ
तस्मै अग्ने वरुण मित्र अर्यमन् मरुतः शर्म यच्चत ॥ १ ॥

अहो देवतांनो, तुम्ही ह्याप्रमाणे ज्यांचे संरक्षण केले, ज्यांना तुम्ही उन्नतीस चढविले, त्यांना अहो अग्ने, मित्रवरुण, मित्र, अर्यमन् व मरुतदेवांनो, तुम्ही सुखही दिलेच. ॥ १ ॥


यु॒ष्माकं॑ देवा॒ अव॒साह॑नि प्रि॒य ई॑जा॒नस्त॑रति॒ द्विषः॑ ।
प्र स क्षयं॑ तिरते॒ वि म॒हीरिषो॒ यो वो॒ वरा॑य॒ दाश॑ति ॥ २ ॥

युष्माकं देवाः अवसा अहनि प्रिये ईजानः तरति द्विषः
प्र सः क्षयं तिरते वि महीः इषः यः वः वराय दाशति ॥ २ ॥

अहो देवांनो, तुमच्या कृपेने हर्षप्रद दिवसां जो यज्ञ करतो तो शत्रूंवर ताण करतो. जो उत्कृष्ट वर प्राप्त होण्याच्या लालसेने यज्ञामध्ये पुष्कळ अन्न खाऊं घालतो त्याची घरेंदारें अतोनात वाढतात. ॥ २ ॥


न॒हि व॑श्चर॒मं च॒न वसि॑ष्ठः परि॒मंस॑ते ।
अ॒स्माक॑म॒द्य म॑रुतः सु॒ते सचा॒ विश्वे॑ पिबत का॒मिनः॑ ॥ ३ ॥

नहि वः चरमं चन वसिष्ठः परिऽमंसते
अस्माकं अद्य मरुतः सुते सचा विश्वे पिबत कामिनः ॥ ३ ॥

वसिष्ठ ऋषिंनी तुम्हांपैकी शेवटल्यालाही यज्ञार्थ निमंत्रित केल्यावांचून सोडले नाही. अहो सोमेच्छु मरुतदेवांनो, आज आमच्या सोमाभिषवण प्रसंगास सर्व मिळून या व सोमरस प्या. ॥ ३ ॥


न॒हि व॑ ऊ॒तिः पृत॑नासु॒ मर्ध॑ति॒ यस्मा॒ अरा॑ध्वं नरः ।
अ॒भि व॒ आव॑र्त्सुम॒तिर्नवी॑यसी॒ तूयं॑ यात पिपीषवः ॥ ४ ॥

नहि वः ऊतिः पृतनासु मर्धति यस्मै अराध्वं नरः
अभि वः आ अवार्त सुऽमतिः नवीयसी तूयं यात पिपीषवः ॥ ४ ॥

अहो जननेतृगणों, ज्याला तुम्ही ऐश्वर्य देतां, त्याला लढाईमध्ये तुम्ही आपल्या संरक्षक सामर्थ्याद्वारे मारीत नाही. तुमची नवीन कृपानुग्रह बुद्धि आमच्याकडे पुनः वळो. अहो सोमपानेच्छूंनो, सोमपानार्थ लवकर या. ॥ ४ ॥


ओ षु घृ॑ष्विराधसो या॒तनान्धां॑सि पी॒तये॑ ।
इ॒मा वो॑ ह॒व्या म॑रुतो र॒रे हि कं॒ मो ष्व१॒न्यत्र॑ गन्तन ॥ ५ ॥

ओ इति सु घृष्विऽराधसः यातन अन्धांसि पीतये
इमा वः हव्या मरुतः ररे हि कं मो इति सु अन्यत्र गन्तन ॥ ५ ॥

अहो ज्यांची ऐश्वर्यें एकमेकांत गुंतलेली आहेत अशा मरुत्‍गणांनो, आमच्या सोमपानार्थ अत्यवश्य या. हे द्रव्य तुम्हांस यथाविधि समर्पण आहे. अहो दुसरे कोठेंच जाऊं नका बरे. ? ॥ ५ ॥


आ च॑ नो ब॒र्हिः सद॑तावि॒ता च॑ न स्पा॒र्हाणि॒ दात॑वे॒ वसु॑ ।
अस्रे॑धन्तो मरुतः सो॒म्ये मधौ॒ स्वाहे॒ह मा॑दयाध्वै ॥ ६ ॥

आ चः नः बर्हिः सदत अवित च नः स्पार्हाणि दातवे वसु
अस्रेधन्तः मरुतः सोम्ये मधौ स्वाहा इह मादयाध्वै ॥ ६ ॥

मरुतांनो, आमच्या कुशासनावर विराजमान व्हा. आमचे अभिलाषित धन आम्हाला देण्याकरितां आमचे रक्षक बना. अहो अहिंसक मरुतदेवांनो, ह्या यज्ञाचे ठायी आमच्या मधुर सोमाने आपण आपली स्वाहाकारद्वारें आनंदाने तृप्ति करून घ्या. ॥ ६ ॥


स॒स्वश्चि॒द्धि त॒न्व१ः॒ शुम्भ॑माना॒ आ हं॒सासो॒ नील॑पृष्ठा अपप्तन् ।
विश्वं॒ शर्धो॑ अ॒भितो॑ मा॒ नि षे॑द॒ नरो॒ न र॒ण्वाः सव॑ने॒ मद॑न्तः ॥ ७ ॥

सस्वरिति चित् हि तन्वः शुम्भमानाः आ हंसासः नीलऽपृष्ठाः अपप्तन्
विश्वं शर्धः अभितः मा नि सेद नरः न रण्वाः सवने मदन्तः ॥ ७ ॥

आणि ते धनवंत मरुत्‍गण आपल्या शरीरांना अलंकारांनी सुशोभित करून नील वस्त्र आपल्या पाठीवर धारण करीत होत्साते हंसाप्रमाणें येथें झडप घालोत. ते उत्साहवंत देव मजसभोंवार सर्वतः येऊन असोत. ते महा रमणीय नेतृगण आमच्या हवनप्रसंगांत आनंद मानोत. ॥ ७ ॥


यो नो॑ मरुतो अ॒भि दु॑र्हृणा॒युस्ति॒रश्चि॒त्तानि॑ वसवो॒ जिघां॑सति ।
द्रु॒हः पाशा॒न्प्रति॒ स मु॑चीष्ट॒ तपि॑ष्ठेन॒ हन्म॑ना हन्तना॒ तम् ॥ ८ ॥

यः नः मरुतः अभि दुःऽहृणायुः तिरः चित्तानि वसवः जिघांसति
द्रुहः पाशान् प्रति सः मुचीष्ट तपिष्टेन हन्मना हन्तन तम् ॥ ८ ॥

हे धनवंत मरुत्‍गणांनो, जो आम्हाला राग क्रोध चढवील, अथवा आमच्या मनांवर अप्रत्यक्ष (द्वेषाने खोंचून बोलून) प्रहार करील त्याजवर तुम्ही त्याच्या शत्रूचे पाश सोडा. त्याला जखडून बांधून टाका आणि त्याला तुमच्या तपीळ हननशील स्वभावरूप शस्त्राने मारून टाका. ॥ ८ ॥


सांत॑पना इ॒दं ह॒विर्मरु॑त॒स्तज्जु॑जुष्टन ।
यु॒ष्माको॒ती रि॑शादसः ॥ ९ ॥

सान्ऽतपनाः इदं हविः मरुतः तत् जुजुष्टन
युष्माक ऊती रिशादसः ॥ ९ ॥

अहो शत्रु संतापकारी, रिपुसंहारक मरुत्‍गणांनो, हा तुमचा हव्यभाग आपल्या भक्तरक्षक सामर्थ्याने आनंदाने ग्रहण करा. ॥ ९ ॥


गृह॑मेधास॒ आ ग॑त॒ मरु॑तो॒ माप॑ भूतन ।
यु॒ष्माको॒ती सु॑दानवः ॥ १० ॥

गृहऽमेधासः आ गत मरुतः मा अप भूतन
युष्माक ऊती सुऽदानवः ॥ १० ॥

अहो गृहयज्ञाधिपति, दानशूर मरुतांनो, या. आपल्या भक्त संरक्षक सामर्थ्यानिशी या. परतून जाऊं नका. ॥ १० ॥


इ॒हेह॑ वः स्वतवसः॒ कव॑यः॒ सूर्य॑त्वचः ।
य॒ज्ञं म॑रुत॒ आ वृ॑णे ॥ ११ ॥

इहऽइह वः स्वऽतवसः कवयः सूर्यऽत्वचः
यज्ञं मरुतः आ वृणे ॥ ११ ॥

अहो स्वयंसिद्ध सामर्थ्यवंत, त्रिकालदर्शी, सूर्यवर्ण मरुतांनो, तुम्हांकरितां इथे आम्ही यज्ञ आरंभिला आहे. ॥ ११ ॥


त्र्यम्बकं यजामहे सु॒गन्धि॑म् पुष्टि॒वर्ध॑नम् ।
उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान्मृ॒त्योर्मु॑क्षीय॒ मामृता॑त् ॥ १२ ॥

त्र्यम्बकं यजामहे सुगन्धिं पुष्टिऽवर्धनं
उर्वारुकम्ऽइव बन्धनात् मृत्योः मुक्षीय मा अमृतात् ॥ १२ ॥

सर्वप्रसृतपुण्यकीर्ति, कर्मरूप जगद्‍बीजवर्धक, त्रिलोकसाक्षीनेत्रभूत अशा महाबली रुद्रदेवा प्रित्यर्थ आम्ही यज्ञ करतो. मृत्युपासून आणि गर्भस्थ बंधनापासून तों सायुज्यतादि मुक्तिपर्यंत काकडीच्या फळाप्रमाणे ( म्हणजे ब्रह्मरंध्रद्वारे फुटून चैतन्यलीन होऊन) आम्ही मुक्त व्हावे, पूर्ण निर्वासनारूप (स्वर्गद्वारे पुनर्जन्ममरणादि रहित) मोक्षकैवल्य पावावे. ॥ १२ ॥


ऋग्वेद - मण्डल ७ सूक्त ६० ( सूर्य, मित्रावरुण सूक्त )

ऋषी - वसिष्ठ मैत्रावरुणि : देवता - मित्रावरुणौ : छंद - निच्छृत् त्रिष्टुभ्


यद॒द्य सू॑र्य॒ ब्रवो॑ऽनागा उ॒द्यन्मि॒त्राय॒ वरु॑णाय स॒त्यं ।
व॒यं दे॑व॒त्रादि॑ते स्याम॒ तव॑ प्रि॒यासो॑ अर्यमन्गृ॒णंतः॑ ॥ १ ॥

यत् अद्य सूर्य ब्रवः अनागाः उत्ऽयन् मित्राय वरुणाय सत्यं
वयं देवऽत्रा अदिते स्याम तव प्रियासः अर्यमन् गृणन्तः ॥ १ ॥

हे सूर्या, तू आज उदय पावून त्या जगन्मित्राला वरुणाला "आम्ही भक्त निरपराध आहोंत" असे जे सांगितलेस, तेच सत्य होवो; हे बंधनातीता देवा, आम्ही देवलोकांत राहूं असे कर; हे अर्यमा, आम्ही देवाचे स्तवन करणारे भक्त, देवांना प्रिय होऊं असे कर. ॥ १ ॥


ए॒ष स्य मि॑त्रावरुणा नृ॒चक्षा॑ उ॒भे उदे॑ति॒ सूर्यो॑ अ॒भि ज्मन् ।
विश्व॑स्य स्था॒तुर्जग॑तश्च गो॒पा ऋ॒जु मर्ते॑षु वृजि॒ना च॒ पश्य॑न् ॥ २ ॥

एषः स्यः मित्रावरुणा नृऽचक्षाः उभे इति उत् एति सूर्यः अभि ज्मन्
विश्वस्य स्थातुः जगतः च गोपाः ऋजु मर्तेषु वृजिना च पश्यन् ॥ २ ॥

मित्रावरुणांनो, हाच तो मानवांना अवलोकन करणारा सूर्य मार्गाने जात असतां द्यू आणि पृथिवी अशा उभय लोकांसन्मुख उदय पावतो; यच्चयावत् वस्तुजात - मग ते स्थावर असो किंवा जंगम असो - सर्वांचाच तो पालक आहे; आणि मानवांमध्ये सरळपणा कोठें आहे, कपट कोठें आहे, हेही तो पहात असतो. ॥ २ ॥


अयु॑क्त स॒प्त ह॒रितः॑ स॒धस्था॒द्या ईं॒ वहं॑ति॒ सूर्यं॑ घृ॒ताचीः॑ ।
धामा॑नि मित्रावरुणा यु॒वाकुः॒ सं यो यू॒थेव॒ जनि॑मानि॒ चष्टे॑ ॥ ३ ॥

अयुक्त सप्त हरितः सधऽस्थात् याः ईं वहन्ति सूर्यं घृताचीः
धामानि मित्रावरुणा युवाकुः सं यः यूथाइव जनिमानि चष्टे ॥ ३ ॥

जेथून उदय होतो, त्या स्थानापासूनच त्याने आपल्या रथाला सात हरित्‌वर्ण आणि घृताने माखल्याप्रमाणे तुकतुकीत घोड्या जोडलेल्या असतात. त्या सूर्याला रथांत बसवून आकाशांतून नेतात. मित्रावरुणांनो, तो सूर्य तुमचाच आहे (तुमचेंच स्वरूप आहे.) जसा गोपालक पशुसमूहाकडे लक्ष ठेवतो, त्याप्रमाणेच सूर्य हा सर्व भुवनें आणि सर्व प्राणी यांचे निरीक्षण करीत असतो. ॥ ३ ॥


उद्वां॑ पृ॒क्षासो॒ मधु॑मंतो अस्थु॒रा सूर्यो॑ अरुहच्छु॒क्रमर्णः॑ ।
यस्मा॑ आदि॒त्या अध्व॑नो॒ रदं॑ति मि॒त्रः अ॑र्य॒मा वरु॑णः स॒जोषाः॑ ॥ ४ ॥

उत् वां पृक्षासः मधुऽमन्तः अस्थुः आ सूर्यः अरुहत् शुक्रं अर्णः
यस्मै आदित्याः अध्वनः रदन्ति मित्रः अर्यमा वरुणः सऽजोषाः ॥ ४ ॥

तुमचे मधुर रसस्रावी किरणरूपी हस्त पहा वर दिसूं लागले; तसाच सूर्यही शुभ्रतेजस्क समुद्रांतून वर आला. त्याच्यासाठी जे मार्ग आदित्य आंखून ठेवतात, तेच प्रेमळ आदित्य मित्र, वरुण आणि अर्यमा होते. ॥ ४ ॥


इ॒मे चे॒तारः॒ अनृ॑तस्य॒ भूरे॑र्मि॒त्रो अ॑र्य॒मा वरु॑णो॒ हि संति॑ ।
इ॒म ऋ॒तस्य॑ वावृधुर्दुरो॒णे श॒ग्मासः॑ पु॒त्रा अदि॑ते॒रद॑ब्धाः ॥ ५ ॥

इमे चेतारः अनृतस्य भूरेः मित्रः अर्यमा वरुणः हि सन्ति
इमे ऋतस्य ववृधुः दुरोणे शग्मासः पुत्राः अदितेः अदब्धाः ॥ ५ ॥

जगांतील सर्व खोडसाळपणा ज्यांना अचूक कळतो असे कोण - तर मित्र, अर्यमा आणि वरुण हे होत; ते न्यायधर्माच्या सदनांतच आनंदाने उत्फुल्ल होतात; ते ईश्वराच्या अनाद्यनंत शक्तीचे पुत्र असून कल्याणरूप आहेत. त्यांना कोणी कांही उपद्रव देऊं शकत नाही. ॥ ५ ॥


इ॒मे मि॒त्रो वरु॑णो दू॒ळभा॑सोऽचे॒तसं॑ चिच्चितयंति॒ दक्षैः॑ ।
अपि॒ क्रतुं॑ सु॒चेत॑सं॒ वतं॑तस्ति॒रश्चि॒दंहः॑ सु॒पथा॑ नयंति ॥ ६ ॥

इमे मित्रः वरुणः दुःऽदभासः अचेतसं चित् चितयन्ति दक्षैः
अपि क्रतुं सुचेतसं वतन्तः तिरः चित् अंहः सुऽपथा नयन्ति ॥ ६ ॥

असे हे मित्र आपल्या चातुर्य बलाने मूढाला देखील कार्यक्षम करतात; ते त्याच्या अंगांत बुद्धियुक्त कर्तृत्व बाणेल असे करतातच, पण त्याला संकटांतून आणि पापमार्गांतून सन्मार्गानेच पलिकडे नेतात. ॥ ६ ॥


इ॒मे दि॒वः अनि॑मिषा पृथि॒व्याश्चि॑कि॒त्वांसो॑ अचे॒तसं॑ नयंति ।
प्र॒व्रा॒जे चि॑न्न॒द्यो गा॒धम॑स्ति पा॒रं नो॑ अ॒स्य वि॑ष्पि॒तस्य॑ पर्षन् ॥ ७ ॥

इमे दिवः अनिऽमिषा पृथिव्याः चिकित्वांसः अचेतसं नयन्ति
प्रऽव्राजे चित् नद्यः गाधं असि पारं नः अस्य विष्पितस्य पर्षन् ॥ ७ ॥

मित्र आणि वरुण हे क्षणभर देखील डोळे न मिटतां भूलोक आणि द्युलोक ह्यांच्याकडे एकसारखे पहात राहून अज्ञ जनांना वाट दाखवीत असतात. नदीमध्ये खोल डोह असला तरी कोठेंतरी उतार करून त्यांनीच आम्हाला ह्या विस्तीर्ण दुःखरूप जलाशयाच्या पलीकडे नेले आहे. ॥ ७ ॥


यद् गो॒पाव॒ददि॑तिः॒ शर्म॑ भ॒द्रं मि॒त्रः यच्छं॑ति॒ वरु॑णः सु॒दासे॑ ।
तस्मि॒न्ना तो॒कं तन॑यं॒ दधा॑ना॒ मा क॑र्म देव॒हेळ॑नं तुरासः ॥ ८ ॥

यत् गोपावत् अदितिः शर्म भद्रं मित्रः यच्चन्ति वरुणः सुऽदासे
तस्मिन् आ तोकं तनयं दधानाः मा कर्म देवऽहेळनं तुरासः ॥ ८ ॥

रक्षणक्षम आणि मंगलमय असा आपला आसरा - अदिति, मित्र आणि वरुण -ह्यांनी सुदासास दिला. त्याच आश्रयस्थानामध्यें आम्ही आणि आमच्या वंशजांनी रहावे. हे शीघ्रविजयी देवांनो, तुमचा क्रोध होईल असे कोणतेही दुष्कृत्य आमच्याकदून होऊ नये. ॥ ८ ॥


अव॒ वेदिं॒ होत्रा॑भिर्यजेत॒ रिपः॒ काश्चि॑द्वरुण॒ध्रुतः॒ सः ।
परि॒ द्वेषो॑भिरर्य॒मा वृ॑णक्तू॒रुं सु॒दासे॑ वृषणा उ लो॒कं ॥ ९ ॥

अव वेदिं होत्राभिः यजेत रिपः काः चित् वरुणऽध्रितः सः
परि द्वेषःऽभिः अर्यमा वृणक्तु उरुं सुऽदासे वृषणौ ओं इति लोकम् ॥ ९ ॥

होत्रस्तोत्रांनी जो कोणी अयोग्य देवतेला किंवा अयोग्य प्रकारे आहुति देऊन किंवा कांहीतरी पापकर्माने यज्ञवेदी भ्रष्ट करील, तो वरुणाचा घोर अपराधी होईल. अशा प्रकारच्या धर्मद्वेष्ट्यांशी अर्यमा युद्ध करून त्यांचा नाश करीलच. म्हणून हे मनोरथवर्षक, वीरांनो, तुम्ही सुदासासाठी सर्व प्रदेश निष्कंटक मोकळा केलात. ॥ ९ ॥


स॒स्वश्चि॒द्धि समृ॑तिस्त्वे॒ष्येषामपी॒च्येन॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते ।
यु॒ष्मद्भि॒या वृ॑षणो॒ रेज॑माना॒ दक्ष॑स्य चिन्महि॒ना मृ॒ळता॑ नः ॥ १० ॥

सस्वरिति चित् हि सम्ऽऋतिः त्वेषी एषां अपीच्येन सहसा सहन्ते
युष्मत् भिया वृषणः रेजमानाः दक्षस्य चित् महिना मृळत नः ॥ १० ॥

ह्यांचा जळजळीत हल्ला शत्रूवर अचानक, एकाएकी होतो. आपल्या गूढ शक्तीने ते दुष्टांना चिरडून टाकतात. हे मनोरथवर्षक वीरांनो, तुमच्या चातुर्यबलाच्या भितीने सर्व दुष्ट चळचळां कांपतात, म्हणून तुम्ही आपल्या मोठेपणाने आमच्यावर कृपादृष्टी ठेवा. ॥ १० ॥


यो ब्रह्म॑णे सुम॒तिमा॒यजा॑ते॒ वाज॑स्य सा॒तौ प॑र॒मस्य॑ रा॒यः ।
सीक्षं॑त म॒न्युं म॒घवा॑नो अ॒र्य उ॒रु क्षया॑य चक्रिरे सु॒धातु॑ ॥ ११ ॥

यः ब्रह्मणे सुऽमतिं आयजाते वाजस्य सातौ परमस्य रायः
सीक्षन्त मन्युं मघऽवानः अर्यः उरु क्षयाय चक्रिरे सुऽधातु ॥ ११ ॥

जो प्रार्थासूक्तें म्हणणार्‍यासाठी, किंवा सत्त्वसामर्थ्यासाठी, अथवा जे अत्युच्च ऐश्वर्य, त्याच्या प्राप्तीसाठी, आणि देवाचा अनुग्रह व्हावा म्हणून यज्ञ करतो, त्याचा उच्च हेतु ते औदार्यशाली प्रभु जाणतात, आणि त्याच्या निवासासाठी एक उत्कृष्ट स्थिर असें स्थान निर्माण करतात. ॥ ११ ॥


इ॒यं दे॑व पु॒रोहि॑तिर्यु॒वभ्यां॑ य॒ज्ञेषु॑ मित्रावरुणावकारि ।
विश्वा॑नि दु॒र्गा पि॑पृतं ति॒रो नो॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः ॥ १२ ॥

इयं देव पुरःऽहितिः युवऽभ्यां यज्ञेषु मित्रावरुणौ अकारि
विश्वानि दुःऽगा पिपृतं तिरः नः यूयं पात स्वस्तिऽभिः सदा नः ॥ १२ ॥

देवांनो, मित्रावरुणांनो, हीच तुमची सेवा आम्ही यज्ञामध्ये तुमच्या प्रीत्यर्थ केली आहे. तर आम्हाला सर्व संकटांतून पार न्या, आणि अशाच आशीर्वादांनी आमचे सदैव रक्षण करा. ॥ १२ ॥


ॐ तत् सत्


GO TOP