श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण
नवमः स्कन्धः
षड्‌विंशोऽध्यायः


सावित्रीपूजाविधिकथनम्

नारद उवाच
तुलस्युपाख्यानमिदं श्रुतं चातिसुधोपमम् ।
ततः सावित्र्युपाख्यानं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १ ॥
पुरा केन समुद्‌भूता सा श्रुता च श्रुतेः प्रसूः ।
केन वा पूजिता लोके प्रथमे कैश्च वा परे ॥ २ ॥
श्रीनारायण उवाच
ब्रह्मणा वेदजननी प्रथमे पूजिता मुने ।
द्वितीये च वेदगणैस्तत्पश्चाद्विदुषां गणैः ॥ ३ ॥
तदा चाश्वपतिर्भूपः पूजयामास भारते ।
तत्पश्चात्पूजयामासुर्वर्णाश्चत्वार एव च ॥ ४ ॥
नारद उवाच
को वा सोऽश्वपतिर्ब्रह्मन् केन वा तेन पूजिता ।
सर्वपूज्या च सा देवी प्रथमे कैश्च वा परे ॥ ५ ॥
श्रीनारायण उवाच
मद्रदेशे महाराजो बभूवाश्वपतिर्मुने ।
वैरिणां बलहर्ता च मित्राणां दुःखनाशनः ॥ ६ ॥
आसीत्तस्य महाराज्ञी महिषी धर्मचारिणी ।
मालतीति समाख्याता यथा लक्ष्मीर्गदाभृतः ॥ ७ ॥
सा च राज्ञी च वन्ध्या च वसिष्ठस्योपदेशतः ।
चकाराराधनं भक्त्या सावित्र्याश्चैव नारद ॥ ८ ॥
प्रत्यादेशं न सा प्राप्ता महिषी न ददर्श ताम् ।
गृहं जगाम दुःखार्ता हृदयेन विदूयता ॥ ९ ॥
राजा तां दुःखितां दृष्ट्वा बोधयित्वा नयेन वै ।
सावित्र्यास्तपसे भक्त्या जगाम पुष्करं तदा ॥ १० ॥
तपश्चकार तत्रैव संयतः शतवत्सरम् ।
न ददर्श च सावित्र्या प्रत्यादेशो बभूव च ॥ ११ ॥
शुश्रावाकाशवाणीं च नृपेन्द्रश्चाशरीरिणीम् ।
गायत्र्या दशलक्षं च जपं त्वं कुरु नारद ॥ १२ ॥
एतस्मिन्नन्तरे तत्र आजगाम पराशरः ।
प्रणनाम ततस्तं च मुनिर्नृपमुवाच च ॥ १३ ॥
मुनिरुवाच
सकृज्जपश्च गायत्र्याः पापं दिनभवं हरेत् ।
दशवारं जपेनैव नश्येत्पापं दिवानिशम् ॥ १४ ॥
शतवारं जपश्चैव पापं मासार्जितं हरेत् ।
सहस्रधा जपश्चैव कल्मषं वत्सरार्जितम् ॥ १५ ॥
लक्षो जन्मकृतं पापं दशलक्षोऽन्यजन्मजम् ।
सर्वजन्मकृतं पापं शतलक्षाद्विनश्यति ॥ १६ ॥
करोति मुक्तिं विप्राणां जपो दशगुणस्ततः ।
करं सर्पफणाकारं कृत्वा तद्‌रन्धमुद्रितम् ॥ १७ ॥
आनम्रमूर्धमचलं प्रजपेत्प्राङ्‌मुखो द्विजः ।
अनामिकामध्यदेशादधोऽवामक्रमेण च ॥ १८ ॥
तर्जनीमूलपर्यन्तं जपस्यैवं क्रमः करे ।
श्वेतपङ्‌कजबीजानां स्फटिकानां च संस्कृताम् ॥ १९ ॥
कृत्वा वै मालिकां राजन् जपेत्तीर्थे सुरालये ।
संस्थाप्य मालामश्वत्थपत्रे पद्मे च संयतः ॥ २० ॥
कृत्वा गोरोचनाक्तां च गायत्र्या स्नापयेत्सुधीः ।
गायत्रीशतकं तस्यां जपेच्च विधिपूर्वकम् ॥ २१ ॥
अथवा पञ्चगव्येन स्नात्वा मालां सुसंस्कृताम् ।
अथ गङ्‌गोदकेनैव स्नात्वा वातिसुसंस्कृताम् ॥ २२ ॥
एवं क्रमेण राजर्षे दशलक्षं जपं कुरु ।
साक्षाद्द्रक्ष्यसि सावित्रीं त्रिजन्मपातकक्षयात् ॥ २३ ॥
नित्यं सन्ध्यां च हे राजन् करिष्यसि दिने दिने ।
मध्याह्ने चापि सायाह्ने प्रातरेव शुचिः सदा ॥ २४ ॥
सन्ध्याहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु ।
यदह्ना कुरुते कर्म न तस्य फलभाग्भवेत् ॥ २५ ॥
नोपतिष्ठति यः पूर्वां नोपास्ते यस्तु पश्चिमाम् ।
स शूद्रवद्‌बहिष्कार्यः सर्वस्माद्‌ द्विजकर्मणः ॥ २६ ॥
यावज्जीवनपर्यन्तं त्रिःसन्ध्यां यः करोति च ।
स च सूर्यसमो विप्रस्तेजसा तपसा सदा ॥ २७ ॥
तत्पादपद्मरजसा सद्यःपूता वसुन्धरा ।
जीवन्मुक्तः स तेजस्वी सन्ध्यापूतो हि यो द्विजः ॥ २८ ॥
तीर्थानि च पवित्राणि तस्य संस्पर्शमात्रतः ।
ततः पापानि यान्त्येव वैनतेयादिवोरगाः ॥ २९ ॥
न गृह्णन्ति सुराः पूजां पितरः पिण्डतर्पणम् ।
स्वेच्छया च द्विजातेश्च त्रिसन्ध्यारहितस्य च ॥ ३० ॥
मूलप्रकृत्यभक्तो यस्तन्मन्त्रस्याप्यनर्चकः ।
तदुत्सवविहीनश्च विषहीनो यथोरगः ॥ ३१ ॥
विष्णुमन्त्रविहीनश्च त्रिसन्ध्यारहितो द्विजः ।
एकादशीविहीनश्च विषहीनो यथोरगः ॥ ३२ ॥
हरेरनैवेद्यभोजी धावको वृषवाहकः ।
शूद्रान्नभोजी यो विप्रो विषहीनो यथोरगः ॥ ३३ ॥
शूद्राणां शवदाही यः स विप्रो वृषलीपतिः ।
शूद्राणां सूपकारश्च विषहीनो यथोरगः ॥ ३४ ॥
शूद्राणां च प्रतिग्राही शूद्रयाजी च यो द्विजः ।
मसिजीवी असिजीवी विषहीनो यथोरगः ॥ ३५ ॥
यः कन्याविक्रयी विप्रो यो हरेर्नामविक्रयी ।
यो विप्रोऽवीरान्नभोजी ऋतुस्नातान्नभोजकः ॥ ३६ ॥
भगजीवी बार्धुषिको विषहीनो यथोरगः ।
यो विद्याविकयी विप्रो विषहीनो यथोरगः ॥ ३७ ॥
सूर्योदये स्वपेद्यो हि मत्स्यभोजी च यो द्विजः ।
शिवापूजादिरहितो विषहीनो यथोरगः ॥ ३८ ॥
इत्युक्त्वा च मुनिश्रेष्ठः सर्वपूजाविधिक्रमम् ।
तमुवाच च सावित्र्या ध्यानादिकमभीप्सितम् ॥ ३९ ॥
दत्त्वा सर्वं नृपेन्द्राय ययौ च स्वाश्रमे मुने ।
राजा संपूज्य सावित्रीं ददर्श वरमाप च ॥ ४० ॥
नारद उवाच
किं वा ध्यानं च सावित्र्याः किं वा पूजाविधानकम् ।
स्तोत्रं मन्त्रं च किं दत्त्वा प्रययौ स पराशरः ॥ ४१ ॥
नृपः केन विधानेन संपूज्य श्रुतिमातरम् ।
वरं च कं वा सम्प्राप सम्पूज्य तु विधानतः ॥ ४२ ॥
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि सावित्र्याः परमं महत् ।
रहस्यातिरहस्यं च श्रुतिसिद्धं समासतः ॥ ४३ ॥
श्रीनारायण उवाच
ज्येष्ठकृष्णत्रयोदश्यां शुद्धकाले च यत्‍नतः ।
व्रतमेव चतुर्दश्यां व्रती भक्त्या समाचरेत् ॥ ४४ ॥
व्रतं चतुर्दशाब्दं च द्विसप्तफलसंयुतम् ।
दत्त्वा द्विसप्तनैवेद्यं पुष्पधूपादिकं चरेत् ॥ ४५ ॥
वस्त्रं यज्ञोपवीतं च भोजनं विधिपूर्वकम् ।
संस्थाप्य मङ्‌गलघटं फलशाखासमन्वितम् ॥ ४६ ॥
गणेशं च दिनेशं च वह्निं विष्णुं शिवं शिवाम् ।
सम्पूज्य पूजयेदिष्टं घटे आवाहिते द्विजः ॥ ४७ ॥
शृणु ध्यानं च सावित्र्याश्चोक्तं माध्यन्दिने च यत् ।
स्तोत्रं पूजाविधानं च मन्त्रं च सर्वकामदम् ॥ ४८ ॥
तप्तकाञ्चनवर्णाभां ज्वलन्तीं ब्रह्मतेजसा ।
ग्रीष्ममध्याह्नमार्तण्डसहस्रसम्मितप्रभाम् ॥ ४९ ॥
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां रत्‍नभूषणभूषिताम् ।
वह्निशुद्धांशुकाधानां भक्तानुग्रहविग्रहाम् ॥ ५० ॥
सुखदां मुक्तिदां शान्तां कान्तां च जगतां विधेः ।
सर्वसम्पत्स्वरूपां च प्रदात्रीं सर्वसम्पदाम् ॥ ५१ ॥
वेदाधिष्ठातृदेवीं च वेदशास्त्रस्वरूपिणीम् ।
वेदबीजस्वरूपां च भजे तां वेदमातरम् ॥ ५२ ॥
ध्यात्वा ध्यानेन नैवेद्यं दत्त्वा पाणिं स्वमूर्धनि ।
पुनर्ध्यात्वा घटे भक्त्या देवीमावाहयेद्‌ व्रती ॥ ५३ ॥
दत्त्वा षोडशोपचारं वेदोक्तं मन्त्रपूर्वकम् ।
सम्पूज्य स्तुत्वा प्रणमेद्देवदेवीं विधानतः ॥ ५४ ॥
आसनं पाद्यमर्घ्यं च स्नानीयं चानुलेपनम् ।
धूपं दीपं च नैवेद्यं ताम्बूलं शीतलं जलम् ॥ ५५ ॥
वसनं भूषणं माल्यं गन्धमाचमनीयकम् ।
मनोहरं सुतल्पं च देयान्येतानि षोडश ॥ ५६ ॥
दारुसारविकारं च हेमादिनिर्मितं च वा ।
देवाधारं पुण्यदं च मया तुभ्यं निवेदितम् ॥ ५७ ॥
तीर्थोदकं च पाद्यं च पुण्यदं प्रीतिदं महत् ।
पूजाङ्‌गभूतं शुद्धं च मया तुभ्यं निवेदितम् ॥ ५८ ॥
पवित्ररूपमर्घ्यं च दूर्वापुष्पदलान्वितम् ।
पुण्यदं शङ्‌खतोयाक्तं मया तुभ्यं निवेदितम् ॥ ५९ ॥
सुगन्धं गन्धतोयं च स्नेहं सौगन्धकारकम् ।
मया निवेदितं भक्त्या स्नानीयं प्रतिगृह्यताम् ॥ ६० ॥
गन्धद्रव्योद्‍भवं पुण्यं प्रीतिदं दिव्यगन्धदम् ।
मया निवेदितं भक्त्या गन्धतोयं तवाम्बिके ॥ ६१ ॥
सर्वमङ्‌गलरूपं च सर्वं च मङ्‌गलप्रदम् ।
पुण्यदं च सुधूपं तं गृहाण परमेश्वरि ॥ ६२ ॥
सुगन्धयुक्तं सुखदं मया तुभ्यं निवेदितम् ।
जगतां दर्शनार्थाय प्रदीपं दीप्तिकारकम् ॥ ६३ ॥
अन्धकारध्वंसबीजं मया तुभ्यं निवेदितम् ।
तुष्टिदं पुष्टिदं चैव प्रीतिदं क्षुद्विनाशनम् ॥ ६४ ॥
पुण्यदं स्वादुरूपं च नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम् ।
ताम्बूलप्रवरं रम्यं कर्पूरादिसुवासितम् ॥ ६५ ॥
तुष्टिदं पुष्टिदं चैव मया तुभ्यं निवेदितम् ।
सुशीतलं वारि शीतं पिपासानाशकारणम् ॥ ६६ ॥
जगतां जीवनरूपं च जीवनं प्रतिगृह्यताम् ।
देहशोभास्वरूपं च सभाशोभाविवर्धनम् ॥ ६७ ॥
कार्पासजं च कृमिजं वसनं प्रतिगृह्यताम् ।
काञ्चनादिविनिर्माणं श्रीकरं श्रीयुतं सदा ॥ ६८ ॥
सुखदं पुण्यदं रत्‍नभूषणं प्रतिगृह्यताम् ।
नानावृक्षसमुद्‌भूतं नानारूपसमन्वितम् ॥ ६९ ॥
फलस्वरूपं फलदं फलं च प्रतिगृह्यताम् ।
सर्वमङ्‌गलरूपं च सर्वमङ्‌गलमङ्‌गलम् ॥ ७० ॥
नानापुष्पविनिर्माणं बहुशोभासमन्वितम् ।
प्रीतिदं पुण्यदं चैव माल्यं च प्रतिगृह्यताम् ॥ ७१ ॥
पुण्यदं च सुगन्धाढ्यं गन्धं च देवि गृह्यताम् ।
सिन्दूरं च वरं रम्यं भालशोभाविवर्धनम् ॥ ७२ ॥
भूषणानां च प्रवरं सिन्दूरं प्रतिगृह्यताम् ।
विशुद्धं ग्रन्थिसंयुक्तं पुण्यसूत्रविनिर्मितम् ॥ ७३ ॥
पवित्रं वेदमन्त्रेण यज्ञसूत्रं च गृह्यताम् ।
द्रव्याण्येतानि मूलेन दत्त्वा स्तोत्रं पठेत्सुधीः ॥ ७४ ॥
ततो विप्राय भक्त्या च व्रती दद्याच्च दक्षिणाम् ।
सावित्रीति चतुर्थ्यन्तं वह्निजायान्तमेव च ॥ ७५ ॥
लक्ष्मीमायाकामपूर्वं मन्त्रमष्टाक्षरं विदुः ।
माध्यन्दिनोक्तं स्तोत्रं च सर्वकामफलप्रदम् ॥ ७६ ॥
विप्रजीवनरूपं च निबोध कथयामि ते ।
कृष्णेन दत्तां सावित्रीं गोलोके ब्रह्मणे पुरा ॥ ७७ ॥
नायाति सा तेन सार्धं ब्रह्मलोके च नारद ।
ब्रह्मा कृष्णाज्ञया भक्त्या तुष्टाव वेदमातरम् ॥ ७८ ॥
तदा सा परितुष्टा च ब्रह्माणं चकमे पतिम् ।
ब्रह्मोवाव
सच्चिदानन्दरूपे त्वं मूलप्रकृतिरूपिणि ॥ ७९ ॥
हिरण्यगर्भरूपे त्वं प्रसन्ना भव सुन्दरि ।
तेजःस्वरूपे परमे परमानन्दरूपिणि ॥ ८० ॥
द्विजातीनां जातिरूपे प्रसन्ना भव सुन्दरि ।
नित्ये नित्यप्रिये देवि नित्यानन्दस्वरूपिणि ॥ ८१ ॥
सर्वमङ्‌गलरूपे च प्रसन्ना भव सुन्दरि ।
सर्वस्वरूपे विप्राणां मन्त्रसारे परात्परे ॥ ८२ ॥
सुखदे मोक्षदे देवि प्रसन्ना भव सुन्दरि ।
विप्रपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निशिखोपमे ॥ ८३ ॥
बह्मतेजःप्रदे देवि प्रसन्ना भव सुन्दरि ।
कायेन मनसा वाचा यत्पापं कुरुते नरः ॥ ८४ ॥
तत्त्वत्स्मरणमात्रेण भस्मीभूतं भविष्यति ।
इत्युक्त्वा जगतां धाता तस्थौ तत्रैव संसदि ॥ ८५ ॥
सावित्री ब्रह्मणा सार्धं ब्रह्मलोकं जगाम सा ।
अनेन स्तवराजेन संस्तूयाश्वपतिर्नृपः ॥ ८६ ॥
ददर्श तां च सावित्रीं वरं प्राप मनोगतम् ।
स्तवराजमिमं पुण्यं सन्ध्यां कृत्वा च यः पठेत् ।
पाठे चतुर्णां वेदानां यत्फलं लभते च तत् ॥ ८७ ॥


सावित्री आख्यान -

नारद म्हणाले, "हे महामुने, आता सावित्रीची उत्पत्ती कशी झाली हे सांगा. निरनिराळ्या लोकात तिची कोणी प्रथम पूजा केली तेही विस्ताराने सांगा. कारण तिला वेदजननी म्हणतात."

नारायणमुनी म्हणाले, "ब्रह्मदेवाने या वेदजननीची पूजा प्रथम केली. नंतर देवगण व त्या नंतर विद्वानांनी तिचे पूजन केले. भारतवर्षात अश्वपती राजाने तिची पूजा केली व नंतर चारी वर्णांनी तिला पूजले."

नारद म्हणाले, "हा अश्वपती कोण ?"

नारायण म्हणाले, "अश्वपती हा भद्र देशाचा राजा होय. तो अत्यंत बलाढय होता. त्याची लक्ष्मीप्रमाणे मालती या नावाने प्रसिद्ध असलेली महाराणी पत्नी होती. पण राणी वांझ होती. वसिष्ठांच्या आज्ञेने तिने सावित्रीची पूजा केली. पण तिला वर मिळाला नाही. तेव्हा महिषी खिन्न होऊन घरी गेला. ते पाहून राजा स्वतः पुष्कर तीर्थावर जाऊन सावित्रीची उपासना करू लागला. शंभर वर्षे तप केल्यावरसुद्धा सावित्रीने दर्शन दिले नाही. पण वर मात्र दिला.

"तू गायत्रीचा दशलक्ष जप कर." अशी आकाशवाणी त्याच्या कानावर आली.

इतक्यात तेथे पराशर मुनी आले. राजाने त्यांना वंदन केले. मुनी राजास म्हणाले, "गायत्रीचा जप एकदा केला म्हणजे दिवसाचे पाप नष्ट होते. दहा वेळा जप केल्यास दिवसाची व रात्रीची घडलेली पापे नाहीशी होतात. शंभर जपामुळे महिन्याची पापे व हजार जपामुळे वर्षाची पापे नष्ट होतात. एक लक्ष जपामुळे सर्व पातके नाहीशी होतात. एक कोटी जप केल्यास सर्व जन्मी घडलेली पापे नाश पावतात. सर्पफणाकृती हात धरून कोटी जप केला असता ब्राह्मणाला मुक्ती मिळते. ब्राह्मणाने नतमस्तक होऊन, ताठ बसून, पूर्वाभिमुख करून, जप करावा. अनामिकेच्या मधल्या पेरापासून दक्षिणावर्तक्रमाने तर्जनीच्या मुळापर्यंत मोजत जावे. इंद्रिये नियमित करून जप करावा. श्वेतकमलाच्या बीजांची माळ करावी. ती गोरोचनाने भिजवून तिच्यावर अभिषेक करावा.

संस्कृत माळेस पंचगव्याचे स्नान घालावे व त्या गंगोदकाने स्नान करावे. तेव्हा हे राजा, तू दशलक्ष जप कर म्हणजे तुला सावित्रीचे दर्शन होईल. नंतर नित्याने शुचिर्भूत होऊन त्रिकाल संध्या कर म्हणजे तुला फल प्राप्ती होईल. त्रिकाल संध्या करणार्‍याच्या चरणधूलीने सर्व पवित्र होते. संध्येमुळे पुरुष जिवन्मुक्त होतो.

त्रिकाळ संध्या न करणार्‍या पुरुषाकडून देव तर्पण घेत नाहीत. जो द्विज हरी मंत्ररहित, त्रिकाल संध्या करीत नाही, एकादशी व्रत करीत नाही तो विषारी सर्पाप्रमाणे होय. हरीचा नैवेद्य न घेणारा, धोबीकाम करणारा, बैलारूढ होणारा, शूद्रान्न भक्षण करणारा, ब्राह्मणही विषारी होय. जो ब्राह्मण कन्याविक्रय करतो, हरिनामाची विक्री करतो, निपुत्रिक स्त्रीचे अन्न खातो, ऋतुस्नात स्त्रीचे अन्न भक्षण करतो, तसेच कुंटणाचे कार्य करतो, व्याजावर उपजीविका करतो, जो विद्येचा विक्रय करतो तो विषारी सर्पाप्रमाणे होय.

जो सूर्योदयानंतर निजतो, मत्स्य भक्षण करतो, देवीची पूजा करीत नाही तो बिनविषारी सर्पाप्रमाणे होय." असे सांगून पराशर ऋषींनी राजाला पूजेचा विधी व क्रम सांगितला. तसेच सावित्रीच्या ध्यानाविषयी सांगितले. नंतर ते मुनी आश्रमात परत गेले. त्यानंतर राजाने सावित्रीची विधीपूर्वक पूजा केली. तेव्हा राजाला तिचे दर्शन घडले व योग्य वर मिळाला.

"हे नारदा, आता तो श्रेष्ठ विधी मी तुला सांगतो. जेष्ठातील कृष्ण त्रयोदशीला शुद्धकाली, तसेच चतुर्थीच्या दिवशी पुरुषाने भक्तीपूर्वक व्रत करावे. असे चवदा वर्षे व्रत करून चवदा फले व चवदा नैवेद्य अर्पण करावेत. वस्त्र, यज्ञोपवीत व विधीपूर्वक भोजन द्यावे. जळे व शाखा यांचा उपयोग करून घट स्थापन करावा. गणेश, सूर्य, अग्नी, विष्णु, शिव, पार्वती यांना व इष्ट देवीचे घरात आवाहन करावे. माध्यंदिनशाखेत सावित्रीचे ध्यान सांगितले आहे. तसेच ध्यान, स्तोत्र, पूजाविधान व सर्वकाम मंत्र आता मी निवेदन करतो.

तप्त सुवर्णाप्रमाणे कांती असलेल्या, ब्रह्मतेजाने झळाळणार्‍या, ग्रीष्मातील सूर्याप्रमाणे प्रभा असलेली, जिचे मुख प्रसन्न आहे, रत्नांनी विभूषित, अग्नीप्रमाणे शुद्ध वस्त्र परिधान
केलेली, भक्तनुग्रही, सर्वदात्री, मुक्तीदायी, जगत्कर्त्याची कांता शांत, सुस्वरूप, सर्वसंपत्तीरूप, वेदांची अधिष्ठात्री, वेदशास्त्र व वेदबीजस्वरूपिणी अशा मातेला मी नमन करतो.

मनात ध्यान करून, नैवेद्य दाखवून, स्वतःच्या मस्तकावर हात ठेवून, पुतः भक्तीने ध्यान करून त्याने देवीस आवाहन करावे. मंत्रोक्त षोडशोपचार यांनी पूजा करून तिची स्तुती करावी.

आसन, पाद्य, अर्ध्य, स्नान, अनुलेपन, धूप, दीप, नैवेद्य, तांबूल, शीतल उदक, वस्त्र, भूषण, माल्य, गंध, आचमन, मनोहर उत्कृष्टशय्या असे हे सोळा उपचार आहेत.

तसेच तिला तीर्थोदक, पुण्यमय, पूजांग भूत, शुद्ध असे पाद्य अर्पण करावेत. पवित्र अर्ध्य, पुष्पदले, दुर्वा, शंखोदक यांनी स्नान घालावे. देवीला याचा स्वीकार करण्यास मनोभावे सांगावे.

हे अंबे, मंगलरूप, मंगलदायी, पुण्यमय, सुगंधमय, सुखद असा धूप मी तुला देत आहे. तू स्वीकार कर. जगाकडे पहाण्यासाठी व अंधाराचा नाश करण्यासाठी मी तुला दीप अर्पण करतो.

तुष्टीदायी, पुष्टीदायी, प्रीतीकर, क्षुधानाश करणारी, पुष्परूप, गोड असा नैवेद्य तू ग्रहण कर.

हे देवी, रम्य, सुवासिक कर्पूर, तुष्टी व पुष्टी देणारा तांबूल मी तुला अर्पिला आहे. शीतल व तृषा पूर्ण करणारे जीवनरूप पाणी तू ग्रहण कर.

देहाची शोभा वाढवणारे रेशमी वस्त्र, सभेची शोभा वृद्धींगत करणारे कापसाचे वस्त्र तू ग्रहण कर.

कांचननिर्मित, श्रीकर, श्रीमुक्त, सुख, पुण्य देणारे असे हे रत्नभूषण तू स्वीकार.

हे देवी, विविध वृक्षांपासून निर्माण झालेले, नाना रूपांनी पूर्ण, फलदायी असे फल तू ग्रहण कर. तसेच ही विविध पुष्पांनी युक्त मंगलकारक अशी माला तू स्वीकार.

हे देवी, गंधयुक्त, पुण्यद गंध तू घे. उत्तम, रम्य, मस्तकाची शोभा वृद्धी करणारा, भूषणावह शेंदूर तू स्वीकृत कर. शुद्ध ग्रंथींनी युक्त, पवित्र सूत्रात्मक वेदमंत्रांनी पवित्र झालेले यज्ञोपवीत तू घे."

असे म्हणून देवीचे स्तोत्र म्हणावे. नंतर ब्राह्मणाला दक्षिणा द्यावी. चतुर्थात सावित्री शब्द व शेवटी स्वाहा हा शब्द, पूर्वी लक्ष्मी, माया, काम यातील शब्दांनी अष्टाक्षरी मंत्र तयार होतो.

सावित्री गोलोकी कृष्णाने ब्रह्मदेवास अर्पण केली. ती संपूर्ण कथा आता मी तुला निवेदन करतो.

ती सावित्री ब्रह्मदेवाबरोबर जाण्यास सिद्ध होत नव्हती. म्हणून ब्रह्मदेवाने त्या वेदमातेचे स्तवन केले. तेव्हा संतुष्ट होऊन तिने ब्रह्मदेव पती होण्याची इच्छा केली. ब्रह्मदेव म्हणाला, "हे सच्चिदानंदरूपे, तूच मूल प्रकृती आहेस. हे हिरण्यगर्भरूपे, हे सुंदरी, तू प्रसन्न हो. हे तेजस्वरूपे, हे श्रेष्ठ स्त्रिये, हे परमानंदरूपिणी, द्विजजातीरूप देवी, हे सुंदरी, प्रसन्न हो. हे ब्राह्मस्वरूपिणी, हे मंत्रसारे, हे परात्परे, हे सुखदे, हे मोक्षदे, हे देवी, हे सुंदरी, प्रसन्न हो."

"हे पापनाशक, अग्निशिखोपमे, हे ब्रह्मतेजपुरे, हे देवी प्रसन्न हो. शरीराने, मनाने, वाणीने पुरुष पाप करतो. ते तुझे स्मरण केल्यास भस्म होते."

असे म्हणून ब्रह्मदेव स्वस्थ उभा राहिला. त्यानंतर प्रसन्न होऊन सावित्री ब्रह्मलोकी गेली.

अशारीतीने अश्वपती राजानेही स्तवन केले. तेव्हा तिने दर्शन दिले. त्याची कामना पूर्ण झाली. संध्या केल्यावर जो तिचे स्तवन करतो, त्याला वेदपठणाचे फल मिळते.


इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां सहितायां नवमस्कन्धे
सावित्रीपूजाविधिकथनं नाम षड्‌विंशोऽध्यायः ॥ २६ ॥

अध्याय सव्विसावा समाप्त

GO TOP