श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण
नवमः स्कन्धः
षष्ठोऽध्यायः


लक्ष्मीगङ्‌गासरस्वतीनां भूलोकेऽवतरणवर्णनम्

श्रीनारायण उवाच
सरस्वती तु वैकुण्ठे स्वयं नारायणान्तिके ।
गङ्‌गाशापेन कलहात्कलया भारते सरित् ॥ १ ॥
पुण्यदा पुण्यरूपा च पुण्यतीर्थस्वरूपिणी ।
पुण्यवद्‌भिर्निषेव्या च स्थितिः पुण्यवतां मुने ॥ २ ॥
तपस्विनां तपोरूपा तपसः फलरूपिणी ।
कृतपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निस्वरूपिणी ॥ ३ ॥
ज्ञानात्सरस्वतीतोये मृता ये मानवा भुवि ।
तेषां स्थितिश्च वैकुण्ठे सुचिरं हरिसंसदि ॥ ४ ॥
भारते कृतपापश्च स्नात्वा तत्र च लीलया ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोके वसेच्चिरम् ॥ ५ ॥
चातुर्मास्यां पौर्णमास्यामक्षयायां दिनक्षये ।
व्यतीपाते च ग्रहणेऽन्यस्मिन्पुण्यदिनेऽपि च ॥ ६ ॥
अनुषङ्‌गेण यः स्नातो हेतुना श्रद्धयापि वा ।
सारूप्यं लभते नूनं वैकुण्ठे स हरेरपि ॥ ७ ॥
सरस्वतीमनुं तत्र मासमेकं च यो जपेत् ।
महामूर्खः कवीन्द्रश्च स भवेन्नात्र संशयः ॥ ८ ॥
नित्यं सरस्वतीतोये यः स्नायान्मुण्डयन्नरः ।
न गर्भवासं कुरुते पुनरेव स मानवः ॥ ९ ॥
इत्येवं कथितं किञ्चिद्‍भारतीगुणकीर्तनम् ।
सुखदं कामदं सारं भूयः किं श्रोतुमिच्छसि ॥ १० ॥
सूत उवाच
नारायणवचः श्रुत्वा नारदो मुनिसत्तमः ।
पुनः पप्रच्छ सन्देहमिमं शौनक सत्वरम् ॥ ११ ॥
नारद उवाच
कथं सरस्वती देवी गङ्‌गाशापेन भारते ।
कलया कलहेनैव बभूव पुण्यदा सरित् ॥ १२ ॥
श्रवणे श्रुतिसाराणां वर्धते कौतुकं मम ।
कथामृतेन मे तृप्तिः केन श्रेयसि तृप्यते ॥ १३ ॥
कथं शशाप सा गङ्‌गा पूजितां तां सरस्वतीम् ।
सा तु सत्त्वस्वरूपा या पुण्यदा शुभदा सदा ॥ १४ ॥
तेजस्विनोर्द्वयोर्वादकारणं श्रुतिसुन्दरम् ।
सुदुर्लभं पुराणेषु तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १५ ॥
श्रीनारायण उवाच
शृणु नारद वक्ष्यामि कथामेतां पुरातनीम् ।
यस्याः श्रवणमात्रेण सर्वपापात्प्रमुच्यते ॥ १६ ॥
लक्ष्मीः सरस्वती गङ्‌गा तिस्रो भार्या हरेरपि ।
प्रेम्णा समास्तास्तिष्ठन्ति सततं हरिसन्निधौ ॥ १७ ॥
चकार सैकदा गङ्‌गा विष्णोर्मुखनिरीक्षणम् ।
सस्मिता च सकामा च सकटाक्षं पुनः पुनः ॥ १८ ॥
विभुर्जहास तद्वक्त्रं निरीक्ष्य च क्षणं तदा ।
क्षमां चकार तद्‌ दृष्ट्वा लक्ष्मीर्नैव सरस्वती ॥ १९ ॥
बोधयामास पद्मा तां सत्त्वरूपा च सस्मिता ।
क्रोधाविष्टा च सा वाणी न च शान्ता बभूव ह ॥ २० ॥
उवाच वाणी भर्तारं रक्तास्या रक्तलोचना ।
कुपिता कामवेगेन शश्वत्प्रस्फुरिताधरा ॥ २१ ॥
सरस्वत्युवाच
सर्वत्र समताबुद्धिः सद्‍भर्तुः कामिनीं प्रति ।
धर्मिष्ठस्य वरिष्ठस्य विपरीता खलस्य च ॥ २२ ॥
ज्ञातं सौभाग्यमधिकं गङ्‌गायां ते गदाधर ।
कमलायां च तत्तुल्यं न च किञ्चिन्मयि प्रभो ॥ २३ ॥
गङ्‌गायाः पद्मया सार्धं प्रीतिश्चास्ति सुसम्मता ।
क्षमां चकार तेनेदं विपरीतं हरिप्रिया ॥ २४ ॥
किं जीवनेन मेऽत्रैव दुर्भगायाश्च साम्प्रतम् ।
निष्कलं जीवनं तस्या या पत्युः प्रेमवञ्चिता ॥ २५ ॥
त्वां सर्वे सत्त्वरूपं च ये वदन्ति मनीषिणः ।
ते च मूर्खा न वेदज्ञा न जानन्ति मतिं तव ॥ २६ ॥
सरस्वतीवचः श्रुत्वा दृष्ट्वा तां कोपसंयुताम् ।
मनसा च समालोच्य स जगाम बहिः सभाम् ॥ २७ ॥
गते नारायणे गङ्‌गामुवाच निर्भयं रुषा ।
वागधिष्ठातृदेवी सा वाक्यं श्रवणदुष्करम् ॥ २८ ॥
हे निर्लज्जे हे सकामे स्वामिगर्वं करोषि किम् ।
अधिकं स्वामिसौभाग्यं विज्ञापयितुमिच्छसि ॥ २९ ॥
मानचूर्णं करिष्यामि तवाद्य हरिसन्निधौ ।
किं करिष्यति ते कान्तो ममैवं कान्तवल्लभे ॥ ३० ॥
इत्येवमुक्त्वा गङ्‌गायाः केशं ग्रहीतुमुद्यता ।
वारयामास तां पद्मा मध्यदेशं समाश्रिता ॥ ३१ ॥
शशाप वाणी तां पद्मां महाबलवती सती ।
वृक्षरूपा सरिद्‌रूपा भविष्यसि न संशयः ॥ ३२ ॥
विपरीतं ततो दृष्ट्वा किञ्चिन्नो वक्तुमर्हसि ।
सन्तिष्ठति सभामध्ये यथा वृक्षो यथा सरित् ॥ ३३ ॥
शापं श्रुत्वा तु सा देवी न शशाप चुकोप ह ।
तत्रैव दुःखिता तस्थौ वाणीं धृत्वा करेण च ॥ ३४ ॥
असन्तुष्टां तु तां दृष्ट्वा कोपप्रस्फुरिताधराम् ।
उवाच गङ्‌गा तां देवीं पद्मां चारक्तलोचनाम् ॥ ३५ ॥
गङ्‌गोवाच
त्वमुत्सृज महोग्रां च पद्मे किं मे करिष्यति ।
दुःशीला मुखरा नष्टा नित्यं वाचालरूपिणी ॥ ३६ ॥
वागधिष्ठात्री देवीयं सततं कलहप्रिया ।
यावती योग्यता चास्या यावती शक्तिरेव च ॥ ३७ ॥
तथा करोतु वादं च मया सार्धं च दुर्मुखी ।
स्वबलं यन्मम बलं विज्ञापयितुमिच्छति ॥ ३८ ॥
जानन्तु सर्वे ह्युभयोः प्रभावं विक्रमं सति ।
इत्येवमुक्त्वा सा देवी वाण्यै शापं ददाविति ॥ ३९ ॥
सरिक्त्यरूपा भवतु सा या त्वां च शशाप ह ।
अधोमर्त्यं सा प्रयातु सन्ति यत्रैव पापिनः ॥ ४० ॥
कलौ तेषां च पापानि ग्रहीष्यति न संशयः ।
इत्येवं वचनं श्रुत्वा तां शशाप सरस्वती ॥ ४१ ॥
त्वमेव यास्यसि महीं पापिपापं लभिष्यसि ।
एतस्मिन्नन्तरे तत्र भगवानाजगाम ह ॥ ४२ ॥
चतुर्भुजश्चतुर्भिश्च पार्षदैश्च चतुर्भुजैः ।
सरस्वतीं करे धृत्वा वासयामास वक्षसि ॥ ४३ ॥
बोधयामास सर्वज्ञः सर्वज्ञानं पुरातनम् ।
श्रुत्वा रहस्यं तासां च शापस्य कलहस्य च ॥ ४४ ॥
उवाच दुःखितास्ताश्च वाचं सामयिकीं विभुः ।
श्रीभगवानुवाच
लक्ष्मि त्वं कलया गच्छ धर्मध्वजगृहं शुभे ॥ ४५ ॥
अयोनिसम्भवा भूमौ तस्य कन्या भविष्यसि ।
तत्रैव दैवदोषेण वृक्षत्वं च लभिष्यसि ॥ ४६ ॥
मदंशस्यासुरस्यैव शङ्‌खचूडस्य कामिनी ।
भूत्वा पश्चाच्च मत्पत्‍नी भविष्यसि न संशयः ॥ ४७ ॥
त्रैलोक्यपावनी नाम्ना तुलसीति च भारते ।
कलया च सरिद्‍भावं शीघ्रं गच्छ वरानने ॥ ४८ ॥
भारतं भारतीशापान्नाम्ना पद्मावती भव ।
गङ्‌गे यास्यसि पश्चात्त्वमंशेन विश्वपावनी ॥ ४९ ॥
भारतं भारतीशापात्पापदाहाय पापिनाम् ।
भगीरथस्य तपसा तेन नीता सुकल्पिते ॥ ५० ॥
नाम्ना भागीरथी पूता भविष्यसि महीतले ।
मदंशस्य समुद्रस्य जाया जायेर्ममाज्ञया ॥ ५१ ॥
मत्कलांशस्य भूपस्य शन्तनोश्च सुरेश्वरि ।
गङ्‌गाशापेन कलया भारतं गच्छ भारति ॥ ५२ ॥
कलहस्य फलं भुंक्ष्व सपत्‍नीभ्यां सहाच्युते ।
स्वयं च ब्रह्मसदने ब्रह्मणः कामिनी भव ॥ ५३ ॥
गङ्‌गा यातु शिवस्थानमत्र पद्मैव तिष्ठतु ।
शान्ता च क्रोधरहिता मद्‍भक्ता सत्त्वरूपिणी ॥ ५४ ॥
महासाध्वी महाभागा सुशीला धर्मचारिणी ।
यदंशकलया सर्वा धर्मिष्ठाश्च पतिव्रताः ॥ ५५ ॥
शान्तरूपाः सुशीलाश्च प्रतिविश्वेषु पूजिताः ।
तिस्रो भार्यास्त्रिशीलाश्च त्रयो भृत्याश्च बान्धवाः ॥ ५६ ॥
ध्रुवं वेदविरुद्धाश्च न ह्येते मङ्‌गलप्रदाः ।
स्त्रीपुंवच्च गृहे येषां गृहिणां स्त्रीवशः पुमान् ॥ ५७ ॥
निष्फलं च जन्म तेषामशुभं च पदे पदे ।
मुखे दुष्टा योनिदुष्टा यस्य स्त्री कलहप्रिया ॥ ५८ ॥
अरण्यं तेन गन्तव्यं महारण्यं गृहाद्वरम् ।
जलानां च स्थलानां च फलानां प्राप्तिरेव च ॥ ५९ ॥
सततं सुलभा तत्र न तेषां गृह एव च ।
वरमग्नौ स्थितिर्हिंस्रजन्तूनां सन्निधौ सुखम् ॥ ६० ॥
ततोऽपि दुःखं पुंसां च दुष्टस्त्रीसन्निधौ ध्रुवम् ।
व्याधिज्वाला विषज्वाला वरं पुंसां वरानने ॥ ६१ ॥
दुष्टस्त्रीणां मुखज्वाला मरणादतिरिच्यते ।
पुंसां च स्त्रीजितां चैव भस्मान्तं शौचमध्रुवम् ॥ ६२ ॥
यदह्नि कुरुते कर्म न तस्य फलभाग्भवेत् ।
निन्दितोऽत्र परत्रैव सर्वत्र नरकं व्रजेत् ॥ ६३ ॥
यशःकीर्तिविहीनो यो जीवन्नपि मृतो हि सः ।
बह्वीनां च सपत्‍नीनां नैकत्र श्रेयसे स्थितिः ॥ ६४ ॥
एकभार्यः सुखी नैव बहुभार्यः कदाचन ।
गच्छ गङ्‌गे शिवस्थानं ब्रह्मस्थानं सरस्वति ॥ ६५ ॥
अत्र तिष्ठतु मद्‌गेहे सुशीला कमलालया ।
सुसाध्या यस्य पत्‍नी च सुशीला च पतिव्रता ॥ ६६ ॥
इह स्वर्गे सुखं तस्य धर्मो मोक्षः परत्र च ।
पतिव्रता यस्य पत्‍नी स च मुक्तः शुचिः सुखी ।
जीवन्मृतोऽशुचिर्दुःखी दुःशीलापतिरेव च ॥ ६७ ॥


लक्ष्मी व सरस्वती यांचा अवतार -

श्रीनारायणमुनी म्हणाले, "ती देवी सरस्वती स्वतःच्या पूर्णांशाने वैकुंठात नारायणाजवळ असते. पण गंगेशी कलह होऊन शापित झाल्यामुळे ती भारतवर्षात नदी होऊन वाहात आहे. ती पुण्यफलदायी असून पुण्यरूप आहे. तसेच ती पुण्यतीर्थ असून ऋषीमुनींनी तिची सेवा करावी अशी ती पुण्याचे निधान आहे.

तपस्व्यांना तपाचे फल देणारी, पापाचे दहन करणारी, तशीच प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे भासणारी अशी ती आहे. जे लोक तिच्या उदकात देह विसर्जन करतात त्यांचे वैकुंठात दीर्घकालपर्यंत वास्तव्य होते, ज्याने पापकर्म केले आहे त्याने सहज जरी त्या नदीत स्नान केले तरीही पापमुक्ती होते व त्यांना विष्णुलोक प्राप्त होतो.

चातुर्मासातील पौर्णिमेस, अक्षयनवमीस, क्षय तिथीचे दिवशी, व्यतिपात होत असताना, ग्रहणकाली तसेच इतरही दिवशी सहजगत्या जरी उदकाने स्नान घडले तरीही त्याच्या श्रद्धेमुळे त्याला वैकुंठ प्राप्त होतो. सरस्वतीच्या क्षेत्रामध्ये जो सरस्वतीच्या मंत्राचा एक महिनाभर जप करतो, तो महामूर्ख असला तरीही श्रेष्ठ कवी होतो.

जो एकदा मुंडन करून सरस्वतीच्या उदकात स्नान करतो त्या माणसाला पुन्हा गर्भवास प्राप्त होत नाही. तो मुक्त होतो.

हे नारदा, असे त्या सरस्वतीचे या लोकी महात्म्य आहे. ती सुख-काम वगैरे प्राप्त करून देणारी आहे. शिवाय सारभूत असे सरस्वतीचे कीर्तन केल्यास चिरकालीन मोक्ष प्राप्त करून देणारी आहे. हे नारदा, मी तुला सरस्वतीच्या गुणांविषयी संक्षेपाने सांगितले. आता आणखी काय ऐकण्याची तुझी इच्छा आहे ते सांग. म्हणजे मी तुझा संशय दूर करीन.

मुनिश्रेष्ठ नारदाने सत्वर प्रतिप्रश्न केला, "हे नारायणमुने, सरस्वती व गंगा यांच्यात कलह कसा निर्माण झाला ? सरस्वतीला शाप कसा मिळाला ? ती पुण्यनदी का झाली ? हे मुने, असे हे सारभूत असलेले आख्यान ऐकण्याची माझी इच्छा आहे. अशा प्रकारची कथानके ऐकूनच माझे मन तृप्त होते. खरोखरच ते मन आणखी कशाने बरे तृप्त होणार ?

हे नारायणमुने, सर्वांना पूजनीय असलेल्या सरस्वतीला गंगेने शाप कसा दिला ? वास्तविक ती सर्वांना पुण्यरूप असून कल्याणकारक आहे. त्यामुळे ती सत्वरूप आहे. म्हणून परिपूर्ण असणे आवश्यक आहे. तेव्हा हे मुने, त्या दोन तेजस्वी देवतांमध्ये कलह कसा निर्माण झाला ते आता निवेदन करा."

नारदाने प्रश्न विचारल्यामुळे नारायणमुनी प्रसन्न झाले. ते हसतमुखाने नारदाला म्हणाले, "हे देवर्षे, ही कथा केवळ श्रवण केली असतासुद्धा मनुष्य मोक्षाप्रत जातो. तीच कथा मी आता तुला निवेदन करतो."

लक्ष्मी, सरस्वती, गंगा अशा हरीच्या तीन भार्या होत्या. त्यांवर हरीचे सारखेच प्रेम होते. तसेच हरीवरही त्यांचे नित्य प्रेम होते. तसेच त्या परस्परांवरही प्रेम करीत असत. त्या तिघीही नेहमी हरीच्या सन्निध राहून त्याची सेवा करीत. एकदा गंगा कामविव्हल झाली. तिने डोळे मुरडीत हरीकडे हसतमुखाने वारंवार पाहिले. तेव्हा तो भगवान हरी एकदा तिच्याकडे पाहून स्वतःशीच हसला. ते पाहून लक्ष्मीने क्षमा केली. पण सरस्वती मात्र क्रुद्ध झाली. लक्ष्मीने तिला बोध करण्याचा प्रयत्न केला. पण क्रुद्ध झालेली ती वाणी शांत होईना. तिचे मुख, डोळे रागाने लाल झाले. तिच्या शरीरातील काम जागृत होऊन ती थरथर कापू लागली. तिचे ओठ स्फुरण पावू लागले. ती पतीला म्हणाली, "जो पती धार्मिक व श्रेष्ठ असतो त्याची सर्व भार्यांचे ठिकाणी समबुद्धी असते. पण दुष्ट पतीची बुद्धी तशी नसते. हे गदाधरा, तुझे त्या गंगेवरच अधिक प्रेम दिसते आहे. तसेच त्या कमलेच्या ठायीही तुझे जास्त प्रेम आहे. पण मजवर मात्र तसे नाही. कारण गंगेचे लक्ष्मीबरोबरही फारच चांगले सख्य आहे. म्हणून त्या लक्ष्मीने तुझ्या या कामाविषयी क्षमा केली. तेव्हा मीच एकाकी झाले. आता मजसारख्या दुर्भागिनीला जिवंत राहून काय करायचे आहे ? जिला पतिप्रेम मिळत नाही, तिचा जीव निष्फळ आहे. खरोखरच हे नारायणा, जे विद्वान तुला सत्त्वरूपी आहे असे म्हणतात, ते मूर्ख आहेत, ते वेदज्ञ नाहीत. कारण खरोखरच ते तुझी बुद्धी कशाप्रकारची आहे हे जाणीत नाहीत."

सरस्वती क्रुद्ध झाल्याचे अवलोकन करून नारायणाने क्षणभर विचार केला आणि तो बाहेर निघून गेला. तो निघून गेल्यावर श्रवणास अयोग्य असे कठीण शब्द देवी वाणीने गंगेला उद्देशून उच्चारले. वाणीची ती अधिष्ठात्री देवता म्हणाली, "हे निलाजर्‍या स्त्रिये, हे कामविव्हले, तू वृथा मोठेपणाचा गर्व का वहात आहेस ? पतीचे तुझ्यावर अधिक प्रेम आहे हेच तू मला दाखवीत आहेस काय ? पण त्या हरीसमोर मी तुझा अभिमान नष्ट करीन. हे पतीला प्रिय असलेल्या गंगे, तुझा पती काय करतो तेच मी आज पहाते."
असे म्हणून ती गंगेचे केस धरण्यास सिद्ध झाली. पण मधेच लक्ष्मीने तिचे निवारण केले. तेव्हा सरस्वतीने लक्ष्मीला वृक्षरूप व नदीरूप होशील असा शाप दिला. वृक्ष जसा सभेत जड होऊन बसतो तसेच नदीही, त्याचप्रमाणे तू सांप्रत काहीही बोलली नाहीस, म्हणून तू तशीच होशील."

हा शाप ऐकूनही ती लक्ष्मी न रागवता सरस्वतीला आपल्या हाताने धरून तशीच उभी राहिली व दुःखित झाली. पण गंगा मात्र क्रुद्ध झाली आणि म्हणाली, "हे पद्मे, तू या महा उग्र स्त्रीला सोड. ही दुःशील व वृथा बडबडणारी आहे. ती नित्य वल्गना करणारी वाणी माझे काय बरे करील ? ही वाणीची देवता आहे. ती कलहप्रियच आहे. ही काळतोंडी सवत हिला शक्तीप्रमाणे माझ्याबरोबर वाद करू दे. हे साध्वी, आम्हा दोघींनाही एकमेकींचे सामर्थ्य अजमावून पाहू दे.

हे लक्ष्मी, तिने तुला शाप दिला आहे. ती माझी सवत नदीरूप होवो व पापी लोकांचे वसतीस्थान असलेल्या मृत्यु लोकात जावो. ही कलियुगात त्यांची पातके ग्रहण करील."

ही शापवाणी ऐकून सरस्वतीही म्हणाली, "तूच भूलोकी जाऊन त्यांची पापे घेशील."

इतक्यात तो चतुर्भुज भगवान चार पार्षदांसह तेथे आला. त्याने सरस्वतीला दृढ आलिंगन दिले. त्याने त्या दोघींनाही पूर्वज्ञान सांगितले. त्यामुळे शापांचे कलहाचे रहस्य समजल्यावर त्या दुःखित स्त्रियांना तो म्हणाला, "हे शुभ लक्ष्मी, तू अंशतः धर्मध्वजाच्या घरी जा. भूलोकी तू अयोनिसंभव कन्या होशील. तेथे दैवगतीमुळे तुला वृक्षत्व प्राप्त होईल. नंतर माझ्याच अंशापासून उत्पन्न झालेल्या शंखचूड नावाच्या असुराची तू स्त्री होशील. नंतर पुढे सर्व विश्वास पवित्र असलेल्या तुळशीरूपाने तू माझी पत्नी होशील. हे सुंदरी, तू सर्वांना पावन करण्यासाठी नदीरूपाने सत्वर भूलोकी जा. सरस्वतीच्या शापामुळे तू पद्मवती या नावाने प्रसिद्ध हो." नंतर लक्ष्मीला असे सांगितल्यावर भगवान गंगेला म्हणाले, "हे गंगे, तू भारतातील लोकांना पवित्र करण्यासाठी तेथे जाऊन नदी हो व सर्वांचे पाप नाश कर. हे प्रिय कामिनी, भगीरथाच्या तपामुळे संतुष्ट होऊन तो तुला भूलोकी नेईल. तू भागीरथी या नावाची प्रसिद्ध नदी होशील. नंतर माझ्याच अंशभूत असलेल्या सागराची तू भार्या हो. तसेच हे सुरेश्वरी, माझाच अंशभूत असलेल्या त्या शंतनूचीही तू कालपरत्त्वे भार्या हो."

तसेच हे सरस्वती, तुला गंगेचा शाप झाला असल्याने तूही अंशभूताने भारतवर्षात जा. हे निश्चयी स्त्रिये, या दोघी सवतींसह तू कलहाचे फळ भोगत रहा. तू स्वतः ब्रह्मदेवाची स्त्री हो. गंगा व लक्ष्मी ही शिवाच्या वस्तीस्थानी जाऊन राहो. कारण लक्ष्मी ही शांतचित्त असल्याने व तिचे माझ्याठायी अतिशय प्रेम असल्याने ती सत्त्वरूप असून उदार, धर्मशील आचरण करणारी आहे. हिच्याच अंशापासून सर्व युगात सुशील स्त्रिया उत्पन्न होतील."

तीन स्वभावाच्या तीन भार्या, तीन स्वभावाचे तीन सेवक, तीन बांधव आणि वेदाविरुद्ध आचरण करणारे असे चार प्रकारचे प्राणी हितकर नव्हेत. ज्या गृहस्थाच्या गृहात स्त्री-पुरुषाप्रमाणे प्रगल्भ व पुरुष स्त्रीवश होतो, त्यांचा जन्म निष्फळ होय. त्यांचे पदोपदी अकल्याण होत असते. ज्याची स्त्री वाणीने व जातीने दुष्ट, ती कलहप्रिय असते. त्याने अरण्यात जावे. कारण तेथेच त्याला जल, स्थल, फल प्राप्त होत असते.

अग्नीत रहाणे बरे. व्याघ्रादि हिंस्त्र श्वापदांचा सहवासही एक वेळ सुखकर होईल, पण दुष्ट स्त्रीचा सहवास मात्र घोर व दुःखदायक आहे.

हे सुंदरी, व्याधींची ज्वाला, विषाची ज्वाला, ती पुरुषांना सहन होऊ शकेल, पण दुष्ट स्त्रियांच्या मुखांची ज्वाला मात्र त्यांना मरणाहूनही अधिक होय. स्त्रियांनी जित असलेला पुरुष मरणानंतरच शुद्ध होतो. त्याने दिवसा केलेल्या कोणत्याही कर्माचे फल त्याला मिळत नाही. तो इहलोकी व परलोकी निंद्य होतो. त्याला नरक प्राप्ती होते. यश व कीर्ती यांनी विरहित असलेला पुरुष या जगतात वास्तव्य करण्यास अयोग्य आहे. तो जिवंत असला काय किंवा मृत असला काय, दोन्हीही सारखेच. तसेच अनेक स्त्रिया सवती म्हणून एकत्र रहाणे शक्यच नाही. त्यामुळे कधीही सुख प्राप्त होत नाही.

हे गंगे, तू शिवलोकी जा. हे सरस्वती, तू ब्रह्मस्थानी जा. ती सुशील लक्ष्मी मात्र येथेच राहील. ज्याची स्त्री सहज वश होणारी असते म्हणजे ती हट्टी नसते, ती पतिव्रता असते, अशा पुरुषालाच इहलोकी व परलोकी सुख मिळते. त्यालाच सर्वत्र धर्म व मोक्ष प्राप्त होतो. ज्याची पत्नी पतिव्रता असते तोच मुक्त, पवित्र व सुखी होय. ज्याची स्त्री दुराचरिणी असते, तो जिवंत असूनही मृत, अपवित्र व दुःखी असतो हे निश्चयाने लक्षात ठेव.


इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे
लक्ष्मीगङ्‌गासरस्वतीनां भूलोकेऽवतरणवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥

अध्याय सहावा समाप्त

GO TOP