श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण
तृतीयः स्कन्धः
एकोनविंशोऽध्यायः


राजसंवादवर्णनम्

व्यास उवाच
भर्त्रा साऽभिहिता बालां पुत्रीं कृत्वाङ्कसंस्थिताम् ।
उवाच वचनं श्लक्ष्णं समाश्‍वास्य शुचिस्मिताम् ॥ १ ॥
किं वृथा सुदति त्वं हि विप्रियं मम भाषसे ।
पिता ते दुःखमाप्नोति वाक्येनानेन सुव्रते ॥ २ ॥
सुदर्शनोऽतिदुर्भाग्यो राज्यभ्रष्टो निराश्रयः ।
बलकोशविहीनश्‍च परित्यक्तस्तु बान्धवैः ॥ ३ ॥
मात्रा सह वनं प्राप्तः फलमूलाशनः कृशः ।
न ते योग्यो वरोऽयं वै वनवासी च दुर्भगः ॥ ४ ॥
राजपुत्राः कृतप्रज्ञा रूपवन्तः सुसम्मताः ।
तवार्हाः पुत्रि सन्त्यन्ये राजचिह्नैरलङ्कृताः ॥ ५ ॥
भ्राताऽस्य वर्तते कान्तः स राज्यं कोसलेषु वै ।
करोति रूपसम्पन्नः सर्वलक्षणसंयुतः ॥ ६ ॥
अन्यच्च कारणं सुभ्रु शृणु यच्च यथा श्रुतम् ।
युधाजित्सततं तस्य वधकामोऽस्ति भूमिपः ॥ ७ ॥
दौहित्रः स्थापितस्तेन राज्ये कृत्वाऽतिसङ्गरम् ।
वीरसेनं नृपं हत्वा सम्मन्त्र्य सचिवैः सह ॥ ८ ॥
भारद्वाजाश्रमं प्राप्तं हन्तुकामः सुदर्शनम् ।
मुनिना वारितः पश्‍चाज्जगाम निजमन्दिरम् ॥ ९ ॥
शशिकलोवाच
मातर्ममेप्सितः कामं वनस्थोऽपि नृपात्मजः ।
शर्यातिवचनेनैव सुकन्या च पतिव्रता ॥ १० ॥
च्यवनञ्च यथा प्राप्य पतिशुश्रूषणे रता ।
भर्तृशुश्रूषणं स्त्रीणां स्वर्गदं मोक्षदं तथा ॥ ११ ॥
अकैतवकृतं नूनं सुखदं भवति स्त्रियाः ।
भगवत्या समादिष्टं स्वप्ने वरमनुत्तमम् ॥ १२ ॥
तमृतेऽहं कथं चान्यं संश्रयामि नृपात्मजम् ।
मच्चित्तभित्तौ लिखितो भगवत्या सुदर्शनः ॥ १३ ॥
तं विहाय प्रियं कान्तं करिष्येऽहं न चापरम् ।
व्यास उवाच
प्रत्यादिष्टाऽथ वैदर्भी तया बहुनिदर्शनैः ॥ १४ ॥
भर्तारं सर्वमाचष्ट पुत्र्योक्तं वचनं भृशम् ।
विवाहस्य दिनादर्वागाप्तं श्रुतसमन्वितम् ॥ १५ ॥
द्विजं शशिकला तत्र प्रेषयामास सत्वरम् ।
यथा न वेद मे तातस्तथा गच्छ सुदर्शनम् ॥ १६ ॥
भारद्वाजाश्रमे ब्रूहि मद्वाक्यात्तरसा विभो ।
पित्रा मे सम्भृतः कामं मदर्थेन स्वयंवरः ॥ १७ ॥
आगमिष्यन्ति राजानो बलयुक्ता ह्यनेकशः ।
मया त्वं वै वृतश्‍चित्ते सर्वथा प्रीतिपूर्वकम् ॥ १८ ॥
भगवत्या समादिष्टः स्वप्ने मम सुरोपम ।
विषमद्मि हुताशे वा प्रपतामि प्रदीपिते ॥ १९ ॥
वरये त्वदृते नान्यं पितृभ्यां प्रेरिताऽपि वा ।
मनसा कर्मणा वाचा संवृतस्त्वं मया वरः ॥ २० ॥
भगवत्याः प्रसादेन शर्मावाभ्यां भविष्यति ।
आगन्तव्यं त्वयात्रैव दैवं कृत्वा परं बलम् ॥ २१ ॥
यदधीनं जगत्सर्वं वर्तते सचराचरम् ।
भगवत्या यदादिष्टं न तन्मिथ्या भविष्यति ॥ २२ ॥
यद्वशे देवताः सर्वा वर्तन्ते शङ्करादयः ।
वक्तव्योऽसौ त्वया ब्रह्मन्नेकान्ते वै नृपात्मजः ॥ २३ ॥
यथा भवति मे कार्यं तत्कर्तव्यं त्वयानघ ।
इत्युक्त्वा दक्षिणां दत्त्वा मुनिर्व्यापारितस्तया ॥ २४ ॥
गत्वा सर्वं निवेद्याशु तत्र प्रत्यागतो द्विजः ।
सुदर्शनस्तु तज्ज्ञात्वा निश्‍चयं गमने तदा ॥ २५ ॥
चकार मुनिना तेन प्रेरितः परमादरात् ।
व्यास उवाच
गमनायोद्यतं पुत्रं तमुवाच मनोरमा ॥ २६ ॥
वेपमानाऽतिदुःखार्ता जातत्रासाऽश्रुलोचना ।
कुत्र गच्छसि पुत्राद्य समाजे भूभृतां किल ॥ २७ ॥
एकाकी कृतवैरश्‍च किं विचिन्त्य स्वयंवरे ।
युधाजिद्धन्तुकामस्त्वां समेष्यति महीपतिः ॥ २८ ॥
न तेऽन्योऽस्ति सहायश्‍च तस्मान्मा व्रज पुत्रक ।
एकपुत्रातिदीनास्मि तवाधारा निराश्रया ॥ २९ ॥
नार्हसि त्वं महाभाग निराशां कर्तुंमद्य माम् ।
पिता ते निहतो येन सोऽपि तत्रागतो नृपः ॥ ३० ॥
एकाकिनं गतं तत्र युधाजित्त्वां हनिष्यति ।
सुदर्शन उवाच
भवितव्यं भवत्येव नात्र कार्या विचारणा ॥ ३१ ॥
आदेशाच्च जगन्मातुर्गच्छाम्यद्य स्वयंवरे ।
मा शोकं कुरु कल्याणि क्षत्रियाऽसि वरानने ॥ ३२ ॥
न बिभेमि प्रसादेन भगवत्या निरन्तरम् ।

व्यास उवाच
इत्युक्त्वा रथमारुह्य गन्तुकामं सुदर्शनम् ॥ ३३ ॥
दृष्ट्वा मनोरमा पुत्रमाशीर्भिश्‍चान्वमोदयत् ।
अग्रतस्तेऽम्बिका पातु पार्वती पातु पृष्ठतः ॥ ३४ ॥
पार्वती पार्श्‍वयोः पातु शिवा सर्वत्र साम्प्रतम् ।
वाराही विषमे मार्गे दुर्गा दुर्गेषु कर्हिचित् ।
कालिका कलहे घोरे पातु त्वां परमेश्‍वरी ॥ ३५ ॥
मण्डपे तत्र मातङ्गी तथा सौ‌म्या स्वयंवरे ।
भवानी भूपमध्ये तु पातु त्वां भवमोचनी ॥ ३६ ॥
गिरिजा गिरिदुर्गेषु चामुण्डा चत्वरेषु च ।
कामगा काननेष्वेवं रक्षतु त्वां सनातनी ॥ ३७ ॥
विवादे वैष्णवी शक्तिरवतात्त्वां रघूद्वह ।
भैरवी चरणे सौ‌म्य शत्रूणां वै समागमे ॥ ३८ ॥
सर्वदा सर्वदेशेषु पातु त्वां भुवनेश्‍वरी ।
महामाया जगद्धात्री सच्चिदानन्दरूपिणी ॥ ३९ ॥

व्यास उवाच
इत्युक्त्वा तं तदा माता वेपमाना भयाकुला ।
उवाचाहं त्वया सार्धमागमिष्यामि सर्वथा ॥ ४० ॥
निमिषार्धं विना त्वां वै नाहं स्थातुमिहोत्सहे ।
सहैव नय मां वत्स यत्र ते गमने मतिः ॥ ४१ ॥
इत्युक्त्वा निःसृता माता धात्रेयीसंयुता तदा ।
विप्रैर्दत्ताशिषः सर्वे निर्ययुर्हर्षसंयुताः ॥ ४२ ॥
वाराणस्यां ततः प्राप्तो रथेनैकेन राघवः ।
ज्ञातः सुबाहुना तत्र पूजितश्‍चार्हणादिभिः ॥ ४३ ॥
निवेशार्थं गृहं दत्तमन्नपानादिकं तथा ।
सेवकं समनुज्ञाप्य परिचर्यार्थमेव च ॥ ४४ ॥
मिलितास्त्वथ राजानो नानादेशाधिपाः किल ।
युधाजिदपि सम्प्राप्तो दौहित्रेण समन्वितः ॥ ४५ ॥
करूषाधिपतिश्‍चैव तथा मद्रेश्‍वरो नृपः ।
सिन्धुराजस्तथा वीरो योद्धा माहिष्मतीपतिः ॥ ४६ ॥
पाञ्चालः पर्वतीयश्‍च कामरूपोऽतिवीर्यवान् ।
कार्णाटश्‍चोलदेशीयो वैदर्भश्‍च महाबलः ॥ ४७ ॥
अक्षौहिणी त्रिषष्टिश्‍च मिलिता संख्यया तदा ।
वेष्टिता नगरी सा तु सैन्यैः सर्वत्र संस्थितैः ॥ ४८ ॥
एते चान्ये च बहवः स्वयंवरदिदृक्षया ।
मिलितास्तत्र राजानो वरवारणसंयुताः ॥ ४९ ॥
अन्योन्यं नृपपुत्रास्त इत्यूचुर्मिलितास्तदा ।
सुदर्शनो नृपसुतो ह्यागतोऽस्ति निराकुलः ॥ ५० ॥
एकाकी रथमारुह्य मात्रा सह महामतिः ।
विवाहार्थमिहायातः काकुत्स्थः किं नु साम्प्रतम् ॥ ५१ ॥
एतान् राजसुतांस्त्यक्त्वा ससैन्यान्सायुधानथ ।
किमेनं राजपुत्री सा वरिष्यति महाभुजम् ॥ ५२ ॥
युधाजिदथ राजेशस्तानुवाच महीपतीन् ।
अहमेनं हनिष्यामि कन्यार्थे नात्र संशयः ॥ ५३ ॥
केरलाधिपतिः प्राह तं तदा नीतिसत्तमः ।
नात्र युद्धं प्रकर्तव्यं राजन्निच्छास्वयंवरे ॥ ५४ ॥
बलेन हरणं नास्ति नात्र शुल्कस्वयंवरः ।
कन्येच्छयाऽत्र वरणं विवादः कीदृशस्त्विह ॥ ५५ ॥
अन्यायेन त्वया पूर्वमसौ राज्यात्प्रवासितः ।
दौहित्रायार्पितं राज्यं बलवन्नृपसत्तम ॥ ५६ ॥
काकुत्स्थोऽयं महाभाग कोसलाधिपतेः सुतः ।
कथमेनं राजपुत्रं हनिष्यसि निरागसम् ॥ ५७ ॥
लप्स्यसे तत्फलं नूनमनयस्य नृपोत्तम ।
शास्तास्ति कश्‍चिदायुष्मञ्जगतोऽस्य जगत्पतिः ॥ ५८ ॥
धर्मो जयति नाधर्मः सत्यं जयति नानृतम् ।
मानयं कुरु राजेन्द्र त्यज पापमतिं किल ॥ ५९ ॥
दौहित्रस्तव सम्प्राप्तः सोऽपि रूपसमन्वितः ।
राज्ययुक्तस्तथा श्रीमान्कथं तं न वरिष्यति ॥ ६० ॥
अन्ये राजसुताः कामं वर्तन्ते बलवत्तराः ।
कन्यास्वयंवरे कन्या स्वीकरिष्यति साम्प्रतम् ॥ ६१ ॥
वृते तथा विवादः कः प्रवदन्तु महीभुजः ।
परस्परं विरोधोऽत्र न कर्तव्यो विजानता ॥ ६२ ॥


स्वयंवर प्रसंगी विवाद उत्पन्न होतो

व्यास म्हणाले, "याप्रमाणे भर्त्याने् सांगितले असता, त्या राणीने आपल्या अल्पवयी कन्येला मांडीवर बसवले. त्या सुहास्थवदनेचे सांत्वन करून ती तिच्याशी मधुर भाषण करू लागली.

ती म्हणाली, "हे सुमति मला अप्रिय असे हे भाषण तू कशाकरिता करीत आहेस ? हे सुव्रते, या भाषणाने तुझ्या पित्याला दुःख होत आहे. सुदर्शन अतिशय दुर्देवी आहे. राज्यापासून तो भ्रष्ट झाला आहे. त्याला कोणाचा आश्रय नाही. सैन्य किंवा कोश यांपैकी त्याच्यापाशी काहीच नाही. बांधवांनाही त्याचा त्याग केला आहे. तो मातेसह वनामध्ये जाऊन फलमूलावर उपजीविका करीत आहे. तो सुदर्शन सांप्रत कृश झाला आहे. हा भाग्यहीन वनवासी राजपुत्र तुला योग्य वर नाही.

हे कन्यके, बुद्धिमान, रूपवान अत्यंत मान्य आणि राजचिन्हांनी अलंकृत असे इतर राजपुत्र तुला योग्य आहेत. ह्या सुदर्शनाचाही; मनोहर, रूपवान व सर्वलक्षणसंपन्न असा भ्राता असून तो कोशलदेशामध्ये राज्य करीत आहे. हे सुभ्रु, दुसरेही ह्या सुदर्शनाला न वरण्याचे जे एक कारण मी श्रवण केले आहे ते तू ऐकून घे. युधाजित राजा सर्वदा ह्याच्या वधाची इच्छा करीत असतो. त्याने सचिवांसह मसलत करून मोठे युद्ध केले आणि वीरसेन राजाचा वध करून आपल्या कन्येचा पुत्र राज्यावर बसविला. इतकेच नव्हे, परंतु सुदर्शनाचा वध करण्याकरिता भरद्वाजमुनीच्या आश्रमामध्येही तो गेला. परंतु मुनीने निवारण केल्यामुळे तो आपल्या घरी परत गेला."

शशिकला म्हणाली, "हे माते, तो राजकुमार वनवासी जरी आहे, तरी तोच मी मनामध्ये पति योजिला आहे. म्हणून हे तुझे मागणे माझ्या काय उपयोगी आहे ? शर्यातीच्या वचनावरूनच पतिव्रता सुकन्या च्यवन पती प्राप्त करून घेऊन त्याच्या शुश्रूषेविषयी तत्पर होऊन राहिली. पती शुश्रुषाच स्त्रियांना स्वर्ग व मोक्ष देणारी आहे. खरोखर स्त्रीचे अकृत्रिम प्रेमच सुखदायक होत असते. वास्तव भगवतीने स्वप्नामध्ये जो उत्कृष्ट वर मला कथन केला आहे. त्याशिवाय दुसर्‍या राजकुमाराचा मी कसा बरे आश्रय करीन ? माझ्या चित्तरूप भिंतीवर भगवतीने सुदर्शनच रेखून ठेवला आहे. त्या प्रिय कांताला सोडून मी दुसरा पती करणार नाही.

ह्याप्रमाणे तिने पुष्कळ उदाहरणे देऊन वैदर्भीचा निषेध केला असता, तिने कन्येने केलेले सर्व भाषण भर्त्याला अत्यंत उत्सकुतेने कळविले. नंतर स्वयंवराच्या पूर्व दिवशी आप्त व बहुश्रुत असा एक द्विज शशिकलेने सुदर्शनाकडे सत्वर पाठवला. तेव्हा ती त्याला म्हणाली, "माझ्या पित्याला समजू न देता आपण भरद्वाज मुनींच्या, आश्रमामध्ये सुदर्शनाकडे जा. हे प्रभो, वेगाने जाऊन त्याला माझा निरोप कळवा, त्याला सांगा की ' माझ्या पित्याने खरोखर माझ्याकरिता स्वयंवराची तयारी केली आहे. तेथे बलाढ्य राजे अनेक येणार आहेत. परंतु प्रेमपूर्वक मी सर्वस्वी आपल्यालाच मनामध्ये वरले आहे. हे देवतुल्य राजकुमारा, भगवतीने स्वप्नामध्ये आपलाच निर्देश माझ्यापाशी केला आहे. मातापितरांनी जरी मला सांगितले, तरीही मी आपल्या शिवाय दुसर्‍याला वरणार नाही. तसा प्रसंग आल्यास मी विष प्राशन करीन वा प्रदीप्त अग्नीमध्ये उडी घालीन. मनाने, कृतीने व वाचेने मी आपणालाच पती वरले आहे. भगवतीच्या प्रसादाने आपल्याला यश प्राप्त होईल.

दैवाचे उत्कृष्ट बल आहे असे समजून आपण त्वरित या ठिकाणी यावे. चराचर जगत, दैव, व शक्तीवरच अवलंबून आहे. भगवतीने जे सांगितले आहे, ते कधीही मिथ्या होणार नाही. कारण 'शंकरादि सर्व देवताही तिच्याच आधीन आहेत.' हे ब्राह्मणा, याप्रमाणे आपण त्या राजपुत्राला एकांतामध्ये माझा निरोप सांगा. हे निष्पापा, हे माझे कार्य सिद्धीस जाईल असे आपण करा."

ह्याप्रमाणे सांगून व दक्षिणा देऊन, तिने तो द्विज पाठविला असता त्याने तिथे जाऊन सुदर्शनाला, सर्व निवेदन केले व तो सत्वर परत आला, ते समजल्यावर सुदर्शनाने तेथे जाण्याचा निश्चय केला. त्या भरद्वाज मुनींनीही त्याला मोठ्या आदराने पाठविले.

ह्याप्रमाणे जाण्याविषयी उद्यत झालेल्या त्या पुत्राला, मनोरमा अतिशय दुःखाकूल व त्रस्त होऊन नेत्रांमध्ये अश्रू आणून कापत म्हणाली, "तू खरोखर काय विचार करून त्या राजसमाजामध्ये स्वयंवराकरिता आज एकटा जात आहेस ? तुझ्याशी दुसर्‍याचे वैर घडलेले आहे. युधाजित राजा तुझा वध करण्याच्या उद्देशाने तेथे येईल. तुला दुसरा कोणी आश्रय देणार नाही. म्हणून हे बाळा, तेथे जाऊ नकोस अरे, तू माझा एकुलता एक मुलगा असून मी तुझ्या आधारावर राहिले आहे. आता मला कोणाचा आश्रय नसून मी दीन झाले आहे. ह्यास्तव हे महाभाग्यशाली बाळा, नको रे तू आज माझी निराशा करू ? अरे, ज्याने माझ्या पित्याचा वध केला, तो युधाजित राजाही तेथे गेला आहे. तू एकटा तेथे गेलास म्हणजे तो तुझा वध करील.

सुदर्शन म्हणाला, "जे भवितव्य असेल ते घडून येईलच, ह्याविषयी विचार करण्याचे कारण नाही.

जगन्मातेच्या आज्ञेने मी आज स्वयंवराला जात आहे. हे कल्याणी, तू शोक करू नकोस. हे सुमुखि तू जातीने क्षत्रिय आहेस. भगवतीच्या प्रसादामुळे मला केव्हाही भय वाटत नाही."

ह्याप्रमाणे बोलून व रथारूढ होऊन सुदर्शन जाण्यास उद्युक्त झाल्याचे दृष्टीस पडल्यावर, मनोरमेने आशीवार्दाच्या योगाने आपल्या पुत्राला आनंदीत केले. ती म्हणाली, "अग्रभागी अंबिका व पृष्ठभागी पार्वती तुझे रक्षण करो. त्याचप्रमाणे विषम मार्गामध्ये वाराही, दुर्गम प्रदेशामध्ये दुर्गा व घोर कलहसमयी परमेश्वरी कालिका तुझे रक्षण करो. त्या ठिकाणी मंडपामध्ये मातंगी, स्वयंवरामध्ये सौम्या व भूपांमध्ये भवमोचनी भवानी तुझे रक्षण करो. गिरीवरील दुर्गम स्थलामध्ये गिरिजा, चौकामध्ये चामुंडा व अरण्यामध्ये स्वेच्छेने संचार करणारी सनातनी, तुझे रक्षण करो. हे रघुवंशजश्रेष्ठा, विवादामध्ये वैष्णवी शक्ती तुझे रक्षण करो. हे सौम्या, रणामध्ये शत्रूंशी समागम झाला असता भैरवी तुझे रक्षण करो. सर्व देशांमध्ये महामाया जगन्माता व सच्चिदानंदरूपी भुवेनश्वरी तुझे रक्षण करो.

असे आशीर्वाद देऊन भयाने व्याकूळ झालेली ती माता कापत कापत त्याला म्हणाली, " काहीही झाले तरी मी तुझ्योबर येईन. तुझ्यावाचून येथे अर्धे निमिषही राहाण्याची माझी इच्छा नाही. हे वत्सा, जेथे जाण्याचे तुझ्या मनामध्ये असेल तेथे तू मला बरोबर ने." असे बोलून ती माता दासीसह आश्रमाबाहेर पडली. ब्राह्मणांनी आशीर्वाद दिला असता, ते सर्वही हर्षयुक्त होऊन चालू लागले.

नंतर तो रघुवंशज सुदर्शन केवळ एका रथासह वाराणसीमध्ये प्राप्त झाला असता, सुबाहूला हे समजल्यावर त्याने त्याचा पूजनादिकांनी सत्कार केला. वास्तव्य करण्याकरता एक मंदिर दिले. अन्नपानादिकांची व्यवस्था केली. शुश्रूषेकरता सेवाकाला आज्ञा करून त्याची तजवीज ठेवली.

नंतर अनेक देशांचे राजे तेथे जुळले असता युध्गजितही आपल्या नातवाला बरोबर घेऊन तेथे आला. त्याचप्रमाणे करूषदेशाधिपति, मद्रदेशाधिपति, वीर सिंधुराज, योद्धा महिष्मती, पांचालराज, पर्वतीय, अति वीर्यवान कामरूपदेशाधिपति, कर्नाटकदेशाधिपति, चोलदेशपति व महाबलाढ्य विदर्भदेशाधिपति हेही तेथे आले. त्रेसष्ठ अक्षौहिणी सैन्य तेथे जुळले व सर्व बाजूंनी तळ देऊन राहिलेल्या सैन्यामुळे ती नगरी फुलून गेली होती. असे अनेक राजे, श्रेष्ठ गज, अश्व इत्यादी, सैन्य बरोबर घेऊन स्वयंवर अवलोकन करण्याच्या उद्देशाने तेथे जुळले होते.

नंतर तेथे जुळलेले ते राजकुमार एकमेकांना म्हणाले, "महामुनीच्या आश्रमात राहणारा हा सुदर्शन, मातेसह रथारूढ होऊन एकटाच निर्भयपणे येथे आला आहे हे योग्य आहे काय ? सेन व आयुधे यासह आलेल्या या आम्हा राजपुत्रांचा त्याग करून ती राजकन्या महापराक्रमी परंतु सैन्यही नसलेल्या अशा हा सुदर्शनाला वरणार आहे काय ?"

नंतर महाराज युधाजित त्या भूपतींना म्हणाला, त्या राजकन्येकरता मी त्याचा वध करीन यात संशय नाही."

तेव्हा नितिमान केरलदेशाधिपति त्याला म्हणाला, हे राजा, ह्या इच्छास्वयंवरामध्ये युद्ध करण्याचे कारण नाही. बलात्काराने कन्या हरण करणे हा प्रकार येथे नाही. तो शौर्यशुल्क स्वयंवरामध्येच असतो. परंतु येथे हे शुल्कस्वयंवर नाही. येथे कन्येचे स्वयंवर व्हावयाचे आहे, म्हणून विवाद उपस्थित होण्याचे कारण काय ? प्रथमतः आपण ह्याला अन्यायाने राज्यावरून हाकलून लावले आहे.

हे नृपश्रेष्ठा, ते प्रचंड राज्य आपण आपल्या दौहित्राला अर्पण केले आहे. हे भाग्यशाली भूपते, हाही ककुस्थकुलोत्पन्न सुदर्शन कोसलदेशाधिपतिचाच पुत्र आहे. म्हणून ह्या निरपराधी राजपुत्राचा वध आपण काय म्हणून करणार ? हे नृपश्रेष्ठा, ह्या अपराधाचे फल खरोखर आपल्याला प्राप्त होईल. ह्या जगताच्या कोणीतरी दीर्घायुषी जगदीश शास्ता आहे. हे राजेंद्रा, परिणामी धर्माचा व सत्याचाच जय होत असतो. अधर्माचा आणि असत्याचा जय होत नाही.

म्हणून आपण खरोखर अनीतीने वागू नका. पाप बुद्धी सोडून द्या. आपला नातूही येथे आला आहे. तोही रुपवान, श्रीमान व राज्याधिपति आहे. ह्यास्तव कदाचित त्याला तरी ती राजकन्या का वरणार नाही ? त्याचप्रमाणे, त्याच्यापेक्षा बलाढ्य असे, इतर राजपुत्र हवे तितके पडले आहेत. परंतु ह्या स्वयंवरामध्ये ती राजकन्या योग्य वाटेल त्याचा स्वीकार करील. त्याप्रमाणे पति वरल्यानंतर विवाद तो कोणता राहिला ? हे भूपतींनो तुम्हीच सांगा की, समंजस पुरुषाने ह्या प्रसंगी परस्परविरोध धरणे योग्य आहे काय ? असे कधीही होणार नाही."



इति श्रीदेवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां
तृतीयस्कन्धे राजसंवादवर्णनं नामैकोनविंशोऽध्यायः ॥ १९ ॥
अध्याय एकोणिसावा समाप्त

GO TOP