अग्निपुराणम्

पञ्चाशोऽध्यायः

देवीप्रतिमालक्षणकथनम् -


भगवानुवाच -
चण्डी विंशतिबाहुः स्याद् बिभ्रती दक्षिणैः करैः ।
शूलासिशक्तिचक्राणि पाशं खेटायुधाभयम् ॥ १ ॥
डमरुं शक्तिकां वामैः नागपाशञ्च खेटकम् ।
कुठाराङ्‌कुशचापांश्च घण्टाध्वजगदास्तथा ॥ २ ॥
आदर्शमुद्‌गरान् हस्तैश्चण्डी वा दशबाहुका ।
तदधो महिषश्छिन्नमूर्धा पातितमस्तकः ॥ ३ ॥
शस्त्रोद्यतकरः क्रुद्धस्तद्‌ग्रीवासम्भवः पुमान् ।
शूलहस्तो वमद्‌रक्तो रक्तस्रङ्‌मूर्धजेक्षणः ॥ ४ ॥
सिंहेनास्वाद्यमानस्तु पाशबद्धो गले भृशम् ।
याम्याङ्घ्य्राक्रान्तसिंहा च सव्याङ्‌घ्रिर्नीचगासुरे ॥ ५ ॥
चण्डिकेयं त्रिनेत्रा च सशस्त्रा रिपुमर्दनी ।
नवपद्मात्मके स्थाने पूज्या दुर्गा स्वमूर्तितः ॥ ६ ॥
आदौ मध्ये तथेन्द्रादौ नवातत्त्वात्मभिः क्रमात् ।
अष्टादशभुजैका तु दक्षे मुण्डं च खेटकम् ॥ ७ ॥
आदर्शतर्जनीचापं ध्वजं डमरुकं तथा ।
पाशं वामे बिभ्रती च शक्तिमुद्‌गरशूलकम् ॥ ८ ॥
वज्रखड्गाङ्‌कुशशरान् चक्रन्देवी शलाकया ।
एतैः एवायुधैर्युक्ता शेषाः षोडशबाहुकाः ॥ ९ ॥
डमरुं तर्जनीं त्यक्त्वा रुद्रचण्डादयो नव ।
रुद्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका ॥ १० ॥
चण्डा चण्डवती चैव चण्डरूपातिचण्डिका ।
उग्रचण्डा च मध्यस्था रोचनाभारुणासिता ॥ ११ ॥
नीला शुक्ला धूम्रिका च पीता श्वेता च सिंहगाः ।
महिषोऽथ पुमान् शस्त्री तत्कचग्रहमुष्टिकाः ॥ १२ ॥
आलीढा नव दुर्गाः स्युः स्थाप्याः पुत्रादिवृद्धये ।
तथा गौरी च चण्डिकाद्या कुण्ड्यक्षररदाग्निधृक् ॥ १३ ॥
सैव रम्भा वने सिद्धाऽग्निहीना ललिता तथा ।
स्कन्धमूर्द्धकरा वामे द्वितीये धृतदर्पणा ॥ १४ ॥
याम्ये फलाञ्जलिहस्ता सौभाग्या तत्र चोर्ध्विका ।
लक्ष्मीर्याम्यकराम्भोजा वामे श्रीफलसंयुता ॥ १५ ॥
पुस्ताक्षमालिकाहस्ता वीणाहस्ता सरस्वती ।
कुम्भाब्जहस्ता श्वेताभा मकरोपरि जाह्नवी ॥ १६ ॥
कूर्मगा यमुना कुम्भकरा श्यामा च पूज्यते ।
सवीणस्तुम्बुरुः शुक्लः शूली मात्रग्रतो वृषे ॥ १७ ॥
गौरी चतुर्मुखी ब्राह्मी अक्षमालासुरान्विता ।
कुण्डाक्षपात्रिणी वामे हंसगा शाङ्‌करी सिता ॥ १८ ॥
शरचापौ दक्षिणेऽस्या वामे चक्रं धनुर्वृषे ।
कौमारी शिखिगा रक्ता शक्तिहस्ता द्विबाहुका ॥ १९ ॥
चक्रशङ्खधरा सव्ये वामे लक्ष्मीर्गदाब्जधृक् ।
दण्डशङ्खासि गदया वाराही महिषस्थिता ॥ २० ॥
ऐन्द्री वामे वज्रहस्ता सहस्राक्षी तु सिद्धये ।
चामुण्डा कोटराक्षी स्यान्निर्मांसा तु त्रिलोचना ॥ २१ ॥
निर्मांसा अस्थिसारा वा ऊर्ध्वकेशी कृशोदरी ।
द्वीपिचर्मधरा वामे कपालं पट्टिशङ्‌करे ॥ २२ ॥
शूलं कर्त्री दक्षणेऽस्याः शवारूढास्थिभूषणा ।
विनायको नराकारो बृहत्कुक्षिर्गजाननः ॥ २३ ॥
बृहच्छुण्डो ह्युपवीती मुखं सप्तकलं भवेत् ।
विस्ताराद् दैर्घ्यतश्चैव शुण्डं षट्‌त्रिंशदङ्‌गुलम् ॥ २४ ॥
कला द्वादश नाडी तु ग्रीवा सार्धकलोच्छ्रिता ।
षट्‌त्रिंशदङ्‌गुलं कण्ठं गुह्यमध्यर्धमङ्‌गुलम् ॥ २५ ॥
नाभिरूरू द्वादशञ्च जङ्‌घे पादे तु दक्षिणे ।
स्वदन्तं परशुं वामे लड्डुकञ्चोत्पलं शये ॥ २६ ॥
सुमुखी च विडालाक्षी पार्श्वे स्कन्दो मयूरगः ।
स्वामी शाखो विशाखश्च द्विभुजो बालरूपधृक् ॥ २७ ॥
दक्षे शक्तिः कुक्कुटोथ एकवक्त्रोथ षण्मुखः ।
षड्भुजो वा द्वादशभिर्ग्रामेऽरण्ये द्विबाहुकः ॥ २८ ॥
शक्तीषुपाशनिस्त्रिंशतोत्रदोस्तर्जनीयुतः ।
शक्त्या दक्षिणहस्तेषु षट्सु वामे करे तथा ॥ २९ ॥
शिखिपिच्छन्धनुः खेटं पताकाभयकुक्कुटे ।
कपालकर्तरीशूलपाशभृद् याम्यसौम्ययोः ॥ ३० ॥
गजचर्म्मभृदूर्ध्वास्यपादा स्यात् रुद्रचर्चिका ।
सैव चाष्टभुजा देवी शिरोडमरुकान्विता ॥ ३१ ॥
तेन सा रुद्रचामुण्डा नाटेश्वर्यथ नृत्यती ।
इयमेव महालक्ष्मीरुपविष्टा चतुर्मुखी ॥ ३२ ॥
नृवाजिमहिषेभांश्च खादन्ती च करे स्थितान् ।
दशबाहुस्त्रिनेत्रा च शस्त्रासिडमरुत्रिकम् ॥ ३३ ॥
बिभ्रती दक्षिणे हस्ते वामे घण्टां च खेटकम् ।
खट्वाङ्‌गं च त्रिशूलञ्च सिद्धचामुण्डकाह्वया ॥ ३४ ॥
सिद्धयोगेश्वरी देवी सर्वसिद्धिप्रदायिका ।
एतद्‌रूपा भवेदन्या पाशाङ्‌कुशयुतारुणा ॥ ३५ ॥
भैरवी रूपविद्या तु भुजैर्द्वादशभिर्युता ।
एताः श्मशानजा रौद्रा अम्बाष्टकमिदं स्मृतम् ॥ ३६ ॥
क्षमा शिवावृता वृद्धा द्विभुजा विवृतानना ।
दन्तुरा क्षेमकरी स्याद्‌भूमौ जानुकरा स्थिता ॥ ३७ ॥
यक्षिण्यः स्तब्धदीर्घाक्षाः शाकिन्यो वक्रदृष्टयः ।
पिङ्‌गाक्षाः स्युर्महारम्या रूपिण्योऽप्सरसः सदा ॥ ३८ ॥
साक्षमाली त्रिशूली च नन्दीशो द्वारपालकः ।
महाकालोऽसिमुण्डी स्याच्छूलखेटकवांस्तथा ॥ ३९ ॥
कृशो भृङ्‌गी च नृत्यन् वै कुष्माण्डस्थूलखर्ववान् ।
गजगोकर्णवक्त्राद्या वीरभद्रादयो गणाः ॥ ४० ॥
घण्टाकर्णोऽष्टदशदोः पापरोगं विदारयन् ।
वज्रासिदण्डचक्रेषु-मुषलाङ्‌कुशमुद्‌गरान् ॥ ४१ ॥
दक्षिणे तर्जनीं खेटं शक्तिं मुण्डञ्च पाशकम् ।
चापं घण्टां कुठारञ्च द्वाभ्याञ्चैव त्रिशूलकं ।
घण्टामालाकुलो देवो विस्फोटकविमर्दनः ॥ ४२ ॥
इति आदिमहापुराणे आग्नेये
देवीप्रतिमालक्षणं नाम पञ्चाशोऽध्यायः ॥ ५० ॥


GO TOP