श्रीमद्‌देवीभागवत महापुराण
तृतीयः स्कन्धः
द्वाविंशोऽध्यायः


सुदर्शनशशिकलयोर्विवाहवर्णनम्

व्यास उवाच
श्रुत्वा सुतावाक्यमनिन्दितात्मा
     नृपांश्च गत्वा नृपतिर्जगाद ।
व्रजन्तु कामं शिविराणि भूपाः
     श्‍वो वा विवाहं किल संविधास्ये ॥ १ ॥
भक्ष्याणि पेयानि मयाऽर्पितानि
     गृह्णन्तु सर्वे मयि सुप्रसन्नाः ।
श्‍वो भावि कार्यं किल मण्डपेऽत्र
     समेत्य सर्वैरिह संविधेयम् ॥ २ ॥
नायाति पुत्री किल मण्डपेऽद्य
     करोमि किं भूपतयोऽत्र कामम् ।
प्रातः समाश्वास्य सुतां नयिष्ये
     गच्छन्तु तस्माच्छिविराणि भूपाः ॥ ३ ॥
न विग्रहो बुद्धिमतां निजाश्रिते
     कृपा विधेया सततं ह्यपत्ये ।
विधाय तां प्रातारिहानयिष्ये
     सुतां तु गच्छन्तु नृपा यथेष्टम् ॥ ४ ॥
इच्छापणं वा परिचिन्त्य चित्ते
     प्रातः करिष्याम्यथ संविवाहम् ।
सर्वैः समेत्यात्र नृपैः समेतैः
     स्वयंवरः सर्वमतेन कार्यः ॥ ५ ॥
श्रुत्वा नृपास्तेऽवितथं विदित्वा
     वचो ययुः स्वानि निकेतनानि ।
विधाय पार्श्वे नगरस्य रक्षां
     चक्रुः क्रिया मध्यदिनोदिताश्च ॥ ६ ॥
सुबाहुरप्यार्यजनैः समेत-
     श्चकार कार्याणि विवाहकाले ।
पुत्रीं समाहूय गृहे सुगुप्ते
     पुरोहितैर्वेदविदां वरिष्ठैः ॥ ७ ॥
स्नानादिकं कर्म वरस्य कृत्वा
     विवाहभूषाकरणं तथैव ।
आनाय्य वेदीरचिते गृहे वै
     तस्यार्हणां भूमिपतिश्चकार ॥ ८ ॥
सविष्टरं चाचमनीयमर्घ्यं
     वस्त्रद्वयं गामथ कुण्डले द्वे ।
समर्प्य तस्मै विधिवन्नरेन्द्र
     ऐच्छत्सुतादानमहीनसत्त्वः ॥ ९ ॥
सोऽप्यग्रहीत्सर्वमदीनचेताः
     शशाम चिन्ताऽथ मनोरमायाः ।
कन्यां सुकेशीं निधिकन्यकासमां
     मेने तदाऽऽत्मानमनुत्तमञ्च ॥ १० ॥
सुपूजितं भूषणवस्त्रदानै-
     र्वरोत्तमं तं सचिवास्तदानीम् ।
निन्युश्च ते कौतुकमण्डपान्त-
     र्मुदान्विता वीतभयाश्च सर्वे ॥ ११ ॥
समाप्तभूषां विधिवद्विधिज्ञाः
     स्त्रियश्च तां राजसुतां सुयाने ।
आरोप्य निन्युर्वरसन्निधानण्
     चतुष्कयुक्ते किल मण्डपे वै ॥ १२ ॥
अग्निं समाधाय पुरोहितः स
     हुत्वा यथावच्च तदन्तराले ।
आह्वाययत्तौ कृतकौतुकौ तु
     वधूवरौ प्रेमयुतौ निकामम् ॥ १३ ॥
लाजाविसर्गं विधिवद्विधाय
     कृत्वा हुताशस्य प्रदक्षिणाञ्च ।
तौ चक्रतुस्तत्र यथोचित्तं तत्
     सर्वं विधानं कुलगोत्रजातम् ॥ १४ ॥
शतद्वयं चाश्चयुजां रथानां
     सुभूषितं चापि शरौघसंयुतम् ।
ददौ नृपेन्द्रस्तु सुदर्शनाय
     सुपूजितं पारिबर्हं विवाहे ॥ १५ ॥
मदोत्कटान्हेमविभूषितांश्च
     गजान्गिरेः शृङ्गसमानदेहान् ।
शतं सपादं नृपसूनवेऽसौ
     ददावथ प्रेमयुतो नृपेन्द्रः ॥ १६ ॥
दासीशतं काञ्चनभूषितं च
     करेणुकानां च शतं सुचारु ।
समर्पयामास वराय राजा
     विवाहकाले मुदितोऽनुवेलम् ॥ १७ ॥
अदात्पुनर्दाससहस्रमेकं
     सर्वायुधैः सम्भृतभूषितञ्च ।
रत्‍नानि वासांसि यथोचितानि
     दिव्यानि चित्राणि तथाविकानि ॥ १८ ॥
ददौ पुनर्वासगृहाणि तस्मै
     रम्याणि दीर्घाणि विचित्रितानि ।
सिन्धूद्‌भवानां तुरगोत्तमाना-
     मदात्सहस्रद्वितयं सुरम्यम् ॥ १९ ॥
क्रमेलकानाञ्च शतत्रयं वै
     प्रत्यादिशद्‌भारभृतां सुचारु ।
शतद्वयं वै शकटोत्तमानां
     तस्मै ददौ धान्यरसैः प्रपूरितम् ॥ २० ॥
मनोरमां राजसुतां प्रणम्य
     जगाद वाक्यं विहिताञ्जलिः पुरः ।
दासोऽस्मि ते राजसुते वरिष्ठे
     तद्‍ब्रूहि यत्स्यात्तु मनोगतं ते ॥ २१ ॥
तं चारुवाक्यं निजगाद सापि
     स्वस्त्यस्तु ते भूप कुलस्य वृद्धिः ।
सम्मानिताऽहं मम सूनवे त्वया
     दत्ता यतो रत्‍नवरा स्वकन्या ॥ २२ ॥
न बन्दिपुत्री नृप मागधी वा
     स्तौ‍मीह किं त्वां स्वजनं महत्तरम् ।
सुमेरुतुल्यस्तु कृतः सुतोऽद्य मे
     सम्बन्धिना भूपतिनोत्तमेन ॥ २३ ॥
अहोऽतिचित्रं नृपतेश्चरित्रं
     परं पवित्रं तव किं वदामि ।
यद्‌भ्रष्टराज्याय सुताय मेऽद्य
     दत्ता त्वया पूज्यसुता वरिष्ठा ॥ २४ ॥
वनाधिवासाय किलाधनाय
     पित्रा विहीनाय विसैन्यकाय ।
सर्वानिमान्भूमिपतीन्विहाय
     फलाशनायार्थविवर्जिताय ॥ २५ ॥
समानवित्तेऽथ कुले बले च
     ददाति पुत्रीं नृपतिश्च भूयः ।
न कोऽपि मे भूपसुतेऽर्थहीने
     गुणान्वितां रूपवतीञ्च दद्यात् ॥ २६ ॥
वैरं तु सर्वैः सह संविधाय
     नृपैर्वरिष्ठैर्बलसंयुतैश्च ।
सुदर्शनायाथ सुताऽर्पिता मे
     किं वर्णये धैर्यमिदं त्वदीयम् ॥ २७ ॥
निशम्य वाक्यानि नृपः प्रहृष्टः
     कृताञ्जलिर्वाक्यमुवाच भूयः ।
गृहाण राज्यं मम सुप्रसिद्धं
     भवामि सेनापतिरद्य चाहम् ॥ २८ ॥
नोचेत्तदर्धं प्रतिगृह्य चात्र
     सुतान्वितो राज्यफलानि भुङ्क्ष्व ।
विहाय वाराणसिकानिवासं
     वने पुरे वासमतो न मेऽस्ति ॥ २९ ॥
नृपास्तु सन्त्येव रुषान्विता वै
     गत्वा करिष्ये प्रथमं तु सान्त्वनम् ।
ततः परं द्वावपरावुपायौ
     नोचेत्ततो युद्धमहं करिष्ये ॥ ३० ॥
जयाजयो दैववशो तथापि
     धर्मे जयो नैव कृतेऽप्यधर्मे ।
तेषां किलाधर्मवतां नृपाणां
     कथं भविष्यत्यनुचिन्तितं वै ॥ ३१ ॥
आकर्ण्य तद्‌भाषितमर्थवच्च
     जगाद वाक्यं हितकारकं तम् ।
मनोरमा मानमवाप्य तस्मात्
     सर्वात्मना मोदयुता प्रसन्ना ॥ ३२ ॥
राजञ्छिवं तेऽस्तु कुरुष्व राज्यं
     त्यक्त्वा भयं त्वं स्वसुतैः समेतः ।
सुतोऽपि मे नूनमवाप्य राज्यं
     साकेतपुर्यां प्रचरिष्यतीह ॥ ३३ ॥
विसर्जयास्मान्निजसद्म गन्तुं
     शिवं भवानी तव संविधास्यति ।
न काऽपि चिन्ता मम भूप वर्तते
     सञ्चिन्तयन्त्या परमाम्बिकां वै ॥ ३४ ॥
दोषा गता विविधवाक्यपदै रसालै-
     रन्योन्यभाषणपदैरमृतोपमैश्च ।
प्रातर्नृपाः समधिगम्य कृतं विवाहं
     रोषान्विता नगरबाह्यगतास्तथोचुः ॥ ३५ ॥
अद्यैव तं नृपकलङ्कधरञ्च हत्वा
     बालं तथैव किल तं न विवाहयोग्यम् ।
गृह्णीम तां शशिकलां नृपतेश्च लक्ष्मीं
     लज्जामवाप्य निजसद्म कथं व्रजेम ॥ ३६ ॥
शृण्वन्तु तूर्यनिनदान्किल वाद्यमाना-
     ञ्छङ्खस्वनानभिभवन्ति मृदङ्गशब्दाः ।
गीतध्वनिं च विविधं निगमस्वनञ्च
     मन्यामहे नृपतिना‍ऽत्र कृतो विवाहः ॥ ३७ ॥
अस्मान्प्रतार्य वचनैर्विधिवच्चकार
     वैवाहिकेन विधिना करपीडनं वै ।
कर्तव्यमद्य किमहो प्रविचिन्तयन्तु
     भूपाः परस्परमतिं च समर्थयन्तु ॥ ३८ ॥
एवं वदत्सु नृपतिष्वथ कन्याकायाः
     कृत्वा विवाहविधिमप्रतिमप्रभावः ।
भूपान्निमन्त्रयितुमाशु जगाम राजा
     काशीपतिः स्वसुहृदैः प्रथितप्रभावैः ॥ ३९ ॥
आगच्छन्तं च तं दृष्ट्वा नृपाः काशीपतिं तदा ।
नोचुः किञ्चिदपि क्रोधान्मौनमाधाय संस्थिताः ॥ ४० ॥
स गत्वा प्रणिपत्याह कृताञ्जलिरभाषत ।
आगन्तव्यं नृपैः सर्वैर्भोजनार्थं गृहे मम ॥ ४१ ॥
कन्ययाऽसौ वृतो भूपः किं करोमि हिताहितम् ।
भवद्‌भिस्तु शुभः कार्यो महान्तो हि दयालवः ॥ ४२ ॥
तन्निशम्य वचस्तस्य नृपाः क्रोधपरिप्लुताः ।
प्रत्यूचुर्भुक्तमस्माभिः स्वगृहं नृपते व्रज ॥ ४३ ॥
कुरु कार्याण्यशेषाणि यथेष्टं सुकृतं कृतम् ।
नृपाः सर्वे प्रयान्त्वद्य स्वानि स्वानि गृहाणि वै ॥ ४४ ॥
सुबाहुरपि तच्छ्रुत्वा जगाम शङ्‌कितो गृहम् ।
किं करिष्यन्ति संविग्नाः क्रोधयुक्ता नृपोत्तमाः ॥ ४५ ॥
गते तस्मिन्महीपालाश्चक्रुश्च समयं पुनः ।
रुद्‌ध्वा मार्गं ग्रहीष्यामः कन्यां हत्वा सुदर्शनम् ॥ ४६ ॥
केचनोचुः किमस्माकं हन्त तेन नृपेण वै ।
दृष्ट्वा तु कौतुकं सर्वं गमिष्यामो यथागतम् ॥ ४७ ॥
इत्युक्त्वा ते नृपाः सर्वे मार्गमाक्रम्य संस्थिताः ।
चकारोत्तरकार्याणि सुबाहुः स्वगृहं गतः ॥ ४८ ॥


राजकन्येचा सुदर्शनाशी विवाह -

आपल्या कन्येचे भाषण श्रवण केल्यानंतर शुद्ध मनाने युक्त असलेला, तो सुबाहूराजा स्वयंवर मंडपात जमलेल्या राजांकडे गेला आणि म्हणाला, "हे भूपालहो, आपण आपापल्या शिबिरात जावे. आजचा स्वयंवरसमारंभ उदईक होईल. आपण सर्व माझ्यावर प्रसन्न व्हा. मी अर्पण केलेल्या भक्ष्य व पेय पदार्थांचा स्वीकार करा. ह्या मंडपामध्येच खरोखर उदयीक आजचे कार्य होईल. ते आपण सर्व मिळून पार पाडा. खरोखर मंडपामध्ये आज कन्या येत नाही. हे भूपालहो, आता येथे मी तिला काय बरे सांगू ? कन्येची समजूत घालून मी तिला प्रातःकाली येथे घेऊन येईन. राजांनी आता शिबिरात जावे. विचारी लोकांचा आपल्या आश्रित जनांशी कधी कलह होत नाही. अपत्यावर सर्वदा कृपाच केली पाहिजे. ह्यास्तव आपण तिच्यावर कृपा करा.

मी त्या कन्येला सकाळी येथे आणीन. हे भूपालहो, आपण आता यथेष्ट गमन करावे. इच्छापण अथवा शोर्यपण ह्यांपैकी काही तरी मनामध्ये ठरवून मी प्रातःकाळी कन्येचा विवाह करीन. ह्यास्तव सर्व राजांनी मिळून उदयीक येथे यावे. सर्वांच्या मताने स्वयंवरसमारंभ शेवटास न्यावा." हे त्याचे भाषण श्रवण केल्यानंतर राजांना ते खरे वाटले.

ते आपापल्या निवासस्थानाप्रत परत गेले आणि नगराभोवती बंदोबस्त ठेवून त्यांनी माध्यन्ह कालाला विहित असलेली कर्मे केली.

सुबाहूने इकडे आर्यजनांसह अत्यंत गुप्त अशा घरामध्ये, वेदवेत्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या पुरोहितांसह कन्येला बोलावून आणून, विवाहकाली योग्य असलेली कर्मे करवली. वराला स्नान वगेरे घालून, त्या राजाने त्याला विवाहयोग्य अलंकार घातले आणि ज्यात विवाहवेदी घातली आहे, अशा गृहामध्ये आणून त्याने त्याचे पूजन केले. विधियुक्त आचमनीय, अर्घ्य, दान, वस्त्रे, गाय, व दोन कुंडले, इत्यादी त्याने त्याला यथाविधी अर्पण केली. नंतर त्या महाशय राजाने विधिपूर्वक कन्यादान केले. त्या महाभाग्य सुदर्शनानेही ते सर्व स्वीकारले. तेव्हा सुदर्शनमाता जी मनोरमा, तिची काळजी नाहीशी झाली. उत्कृष्ट केशांनी युक्त असलेल्या त्या कन्येला सुदर्शन, कुबेराच्या कन्येप्रमाणे समजू लागला व स्वतःलाही उत्कष्ट मानू लागला.

नंतर भूषणे वस्त्रे देऊन, त्याचे चांगल्या रितीने पूजन केले आहे, अशा त्या उत्कष्ट वराला आनंदाने व निर्भयपणे, सर्व सचिव त्या वेळी मंगलमंडपामध्ये घेऊन गेले.

इकडे विधिवेत्त्या स्त्रियांनाही त्या राजकन्येला यथाविधी श्रृंगारून व चांगल्या यानामध्ये बसवून, बोहले घातलेल्या त्या मंडपामध्ये वरासमीप तिला घेऊन गेल्या. तेव्हा पुरोहिताने अग्नीची स्थापना करून, यथाविधि हवन केले, नंतर शुचिर्भूत, कंकण धारण केलेल्या व परस्परांवर अत्यंत प्रेम करणार्‍या, त्या वधूवरांना बोलावून आणून, त्या विवाह-वेदीवर बसवले. त्या उभयतांनी यथाविधी लाजाहोम करून अग्नीला प्रदक्षिणा केली आणि कुल व गोत्र ह्यांना उचित असे इतरही सर्व काही विधी त्यांनी यथायोग्य केले.

त्याप्रसंगी बाणयुक्त, उत्कृष्ट रीतीने अलंकृत व अश्वांनी युक्त असे दोनशे रथ, मोठ्या आदराने, लवाजमा म्हणून, त्या नृपश्रेष्ठाने सुदर्शनाला दिले. तसेच पर्वतशिखरांप्रमाणे ज्याची शरीरे आहेत, असे सुवर्णविभूषित व मदमस्त सव्वाशे गज त्या राजाने प्रेमपूर्वक त्या राजपुत्राला अर्पण केले.

त्याचप्रमाणे विवाहसमयी अत्यंत आनंदित झालेल्या त्या राजाने सुवर्णालंकारांनी विभूषित अशा, अति मनोहर शंभर दासी व शंभर हत्तिणी वराला अर्पण केल्या. त्यानंतर सर्व आयुधांनी संपन्न व अलंकृत असे हजार दास, रत्‍ने आणि दिव्य, अद्‌भूत व लोकरीची यथायोग्य वस्त्रे त्याने त्याला दिली. तदनंतर रम्य, विस्तृत व चित्रविचित्र रंगांनी भूषित अशी निवासगृहे अर्पण करून सिंधु देशातील अतिशय मनोहर असे दोन हजार उत्कृष्ट अश्व त्याने त्याला दिले. त्याचप्रमाणे ओझी उचलणारे तीनशे मनोहर उंट, आणि धान्य व रस यांनी भरलेले असे दोनशे उत्कृष्ट गाडेही त्याने त्याच्या स्वाधीन केले. तदनंतर त्या सुबाहूने वरमाता जी मनोरमा तिच्याकडे जाऊन तिला प्रणाम केला. हात जोडून तो तिच्या अग्रभागी उभा राहिला. तो म्हणाला, "हे श्रेष्ठ राजकन्ये, वधुवरांना माझ्या सामर्थ्याप्रमाणे अलंकार - भूषणे वगैरे आंदण देऊन अर्पण केले. आता वरमातेचा सत्कार करणे, हे माझे मुख्य उचित कर्तव्य आहे. हे भाग्यशाली वरमाते, मी तुझा दास आहे, यास्तव, तुझ्या मनात जे असेल ते तू सांग."

तेव्हा मनोहर भाषण करणार्‍या त्या राजाला ती मनोरमाही म्हणाली, "हे भूपाला, आपले कल्याण असो, निरंतर आपले कुल वृद्धिंगत होवो. ज्या अर्थी आपण स्वतःचे श्रेष्ठ कन्यारत्‍न माझ्या पुत्राला अर्पण केले आहे, त्याअर्थी आपल्या हातून माझा चांगलाच मान झाला आहे. हे कृपा, मी भाटाची अथवा स्तुतीपाठकाची कन्या नाही. मी कोणाचीही निरर्थक स्तुती करीत नाही. यथार्थच सांगत आहे की, यासंबंधाने आपणासारख्या स्वजनाची मी काय बरे जास्त प्रशंसा करू ? तुझ्यासारख्या उत्कृष्ट भूपतीशी संबंधी झाल्यामुळे आज माझा पुत्र मेरुपर्वताप्रमाणे उच्च झाला आहे.

अहाहा ! आपले पवित्र, उत्कृष्ट व अत्यंत अद्‌भूत नृपचरित्र मी काय बरे वर्णावे ? कारण, राज्यापासून भ्रष्ट झालेल्या माझ्या पुत्राला, आपण आपली श्रेष्ठ व परम प्रिय
कन्या आज अर्पण केली आहे. येथे आलेले हे सर्व भूपति सोडून देऊन, वनवासी, निर्धन, पिता, सैन्य व साधन नसलेला व फलांवर उपजीविका करणारा, माझा पुत्र असून त्याला तू आपली कन्या अर्पण केलीस. द्रव्याने, कुलाने व बलाने तुल्य असलेल्या वराला, राजाने आपली कन्या देणे योग्य आहे.

हे भूपाला, माझ्या द्रव्यहीन पुत्राला कोणीही आपली गुणसंपन्न व रूपवती कन्या देणार नाही. सर्व बलाढ्य व वरिष्ठ राजांशी वैर संपादन करून माझ्या सुदर्शनाला आपण आपली कन्या अर्पण केली. म्हणून आपल्या धैर्याला मी काय बरे वर्णन करावे ?"

ही तिची वाक्ये श्रवण करून राजा संतुष्ट झाला. पुनरपी हात जोडून तो तिला म्हणाला, "हे मनोरमा, माझ्या सुप्रसिद्ध व समृद्ध अशा ह्या राज्याचा तू स्वीकार कर. मी आज तुझा सेनापति होतो. अथवा हे संमत नसेल तर अर्धे राज्य स्वीकारून पुत्रासह तू राज्यसुखाचा उपभोग घे. वाराणशीतील वास्तव्य सोडून वनामध्ये अथवा दुसर्‍या शहरामध्ये माझे आता वास्तव्य होणे शक्य नाही. राजे तर कुद्ध झाले आहेत. परंतु मी प्रथम जाऊन त्यांचे सांत्वन करीन. सांत्वनानंतरही दान व भेद हे दोन उपाय मी योजीन. एवढ्यानेही कार्यभाग न झाल्यास मी युद्ध करीन. जयपराजय जरी दैवाधीन आहेत, तरी धर्माच्याच बाजूला यश प्राप्त होत असते, अधर्माकडे जय येत नाही, म्हणून खरोखरच त्या अधर्मनिष्ठ राजांचे मनोरथ कसे बरे सिद्धीस जाईल ?"

हे यथार्थक भाषण श्रवण केल्यानंतर त्याच्यापासून सन्मान प्राप्त झाल्यामुळे मनामध्ये सर्वस्वी प्रसन्न व आनंदीत झालेली मनोरमाही हितकारक शब्दांनी त्याला म्हणाली. हे नृपा, आपले कल्याण असो. आपण निर्भय असा. हा पुत्र आपले राज्य मिळवील आणि पूर्ववत अरोध्यानगरीमध्ये राहील. आपण स्वस्थानी जाण्याविषयी आम्हाला अनुज्ञा द्या. भवानी आपले कल्याण करील. ते भूपाला, मी श्रेष्ठ अंबिकेचे चिंतन करीत आहे, त्यायोगे मला कोणतीही काळजी वाटत नाही."

अशी नानाप्रकारांची सरळ भाषणे व शब्द रचना आणि एकमेकांच्या भाषणातील अमृततुल्य वाक्यरचना ह्यामध्येच त्यांची रात्र निघून गेली.

इकडे प्रातःकाली सर्व राजांना विवाह झाल्याची बातमी. लागली. तेव्हा ते कुद्ध होऊन नगराबाहेर गेले आणि म्हणाले, "नृप ह्या नावाला कलंक लावणार्‍या ह्या सुबाहूचा आणि त्याचप्रमाणे विवाहाला खरोखर योग्य नसलेल्या त्या पोराचा वध करून, आपण ती शशिकला व राज्यलक्ष्मी हरण करू. असे न झाल्यास अपयश व अपमान ह्यांनी लज्जित होऊन आपण स्वगृही कसे बरे परत जावे ? हे होत असलेले तूर्यध्वनी तुम्ही ऐका. मृदंग शब्दांना मागे टाकणारे शंखांचे नाद नीट ऐका. त्याचप्रमाणे नानाप्रकारचे गीतध्वनी व वेदघोषही तुम्ही श्रवण करा. ह्यावरून राजाने कालरात्री त्या ठिकाणी कन्येचा विवाह केला, असे मला वाटते. गोडगोड भाषणांनी आम्हाला फसवून विवाहविधीने ह्याने आपल्या कन्येचा सुदर्शनाबरोबर पाणिग्रहण संस्कार केला आहे. तेव्हा हे भूपहो, सांप्रत काय करणे उचित आहे, याचा आपण विचार करा. एकमेकांच्या विचाराने जे निश्चित होईल ते एकजुटिने करा."

याप्रमाणे राजाचे भाषण चालले असतानाच, ज्यांचे सामर्थ्य प्रसिद्ध आहे. अशा आपल्या काही सुहृदांसह अतुल सामध्यनि युक्त असा, तो काशीपती सुबाहूराजा, कन्येचा विवाहसंस्कार पुरा करून त्या राजांना निमंत्रण करण्याकरिता, सत्वर शहराच्या बाहेर आला. परंतु तो काशीपती येत आहे, असे अवलोकन करून, त्याच्याशी काहीएक भाषण न करता राजे क्रोधाने मौन धारण करून राहिले.

इतक्यात तो सुबाहू त्यांच्याजवळ गेला आणि प्रणिपात करून, हात जोडून त्यांना म्हणाला, "आज सर्व भूपतींनी भोजनाकरता माझ्या घरी चलावे. माझ्या कन्येने त्या सुदर्शन राजकुमाराला वरले आहे. आता आपले हित अथवा अहित करण्याचे माझ्या हाती काय बरे आहे ? आपण शांतीचे अवलंबन करावे. कारण महात्मे पुरुष दयाळू असतात."

हे त्याचे भाषण श्रवण करून राजे क्रोधाने अगदी व्याप्त होऊन गेले, आणि म्हणाले, "हे राजा, आमचे भोजन झाले. तू आता आपल्या घरी जा. संपूर्ण विवाहासंबंधी कार्ये उरकून घे. आपण आज हे फार चांगलेच कृत्य केले आहे. आता आम्ही सर्व राजांनी आपापल्या घरी जावे हेच बरे."

हे भाषण ऐकून सुबाहूही आपल्या घरी गेला आणि खिन्न व क्रुद्ध झालेले हे नृप आता करणार तरी काय ? म्हणून चिंताक्रांत होऊन विचार करू लागला.

इकडे तो गेल्यानंतर, ते भूपाल पुनरपी बेत करू लागले. काही म्हणाले, "मार्ग आडवून धरून आपण सुदर्शनाचा वध करू आणि कन्येला हरण करून घेऊ." ह्यावर दुसरे काही म्हणाले अहो, आपणाला त्या राजाशी काय कर्तव्य आहे ? आपण सर्व मंगलसंमारंभ अवलोकन करून आल्या वाटेने परत जाऊ."

ह्याप्रमाणे भाषणे झाल्यानंतर ते सर्वही राजे सुदर्शनाचा मार्ग रोखून राहिले. इकडे घरी गेल्यावर सुबाहूने पुढली कृत्ये उरकून घेतली.


इति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां तृतीयस्कन्धे
सुदर्शनशशिकलयोर्विवाहवर्णनं नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥
अध्याय बाविसावा समाप्त

GO TOP